تهران و کرج در محاصره «باران سیاه» و آلاینده‌های نفتی؛ هشدار ۷۲ ساعته

پدیده «باران سیاه» و منشأ آلاینده‌ها

ترکیب دود غلیظ ناشی از آتش‌سوزی انبارهای نفت و ابرهای حجیم در آسمان، منجر به افت محسوس تابش نور خورشید شد که در مناطق غربی و جنوبی تهران شدت بیشتری داشت. بارش باران سیاه، لایه‌ای از قطرات سیاه‌رنگ را بر روی خودروها و سطوح شهر برجای گذاشت که عمدتاً ناشی از دوده یا همان کربن سیاه است. آتش‌سوزی انبارهای نفت مجموعه‌ای از آلاینده‌های خطرناک از جمله ریزذرات کربن سیاه، منو اکسید کربن (CO)، دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار را در هوا منتشر می‌کند.

کارشناسان محیط‌زیست این پدیده را «باران اسیدی» توصیف می‌کنند که علاوه بر آغشته شدن به دوده، حاوی مواد شیمیایی نظیر گازهای SO2 و NO2 است. علیرغم افزایش غلظت PM2.5 و PM10 در هوا، شاخص‌های اعلام آلودگی هوا در تهران رقم ۱۰۷ را نشان می‌دهند که به نظر می‌رسد کمتر از میزان واقعی آلودگی باشد.

هشدار متخصصان ریه: ۷۲ ساعت بحرانی

توصیه‌های مریم زارع، فوق تخصص ریه

مریم زارع، فوق تخصص ریه، ضمن تأیید بالا بودن میزان آلاینده‌ها در هوای تهران و کرج، به تمامی شهروندان توصیه کرد که جز در مواقع ضروری از خانه خارج نشوند. به گفته وی، وضعیت هوا برای تمامی گروه‌ها در شرایط خطرناک قرار دارد و حتی افراد سالم نیز باید از حضور در فضای باز خودداری کنند.

• آلاینده‌های اصلی: انفجار انبارهای نفت منجر به انتشار گازهای سمی نظیر مونواکسید کربن، دی‌اکسید کربن، دی‌اکسید نیتروژن و دی‌اکسید گوگرد شده است.
• ذرات معلق: ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) و ۱۰ میکرون (PM10) به همراه دوده (بلک کربن) که در سال‌های اخیر در هوای تهران دیده نشده بود، در هوا انباشته شده‌اند.
• ترکیبات سمی دیگر: هیدروکربن‌ها، بنزن، تولوئن، فرمالدئید، آکرولیت و فلزات سنگین مانند نیکل و سرب نیز از سوختن نفت متصاعد می‌شوند.

استنشاق این گازها می‌تواند برای بیماران قلبی و ریوی کشنده باشد و در افراد سالم نیز مشکلات تنفسی ایجاد کند. عوارض اولیه شامل سوزش بینی و گلو، سرفه و تنگی نفس است که در موارد شدید می‌تواند به افت اکسیژن و نیاز به مراجعه فوری به بیمارستان منجر شود. بیماران تنفسی در این شرایط باید دوز مصرف اسپری خود را دو برابر کنند.

اقدامات حفاظتی در صورت خروج از منزل

• پس از بازگشت به خانه، ناحیه بینی، دهان و ته حلق را با آب گرم شست‌وشو دهید.
• مصرف مواد آنتی‌اکسیدان و شیر به وفور توصیه می‌شود.
• در زمان بارش باران اسیدی، از خانه خارج نشوید.
• اگر مجبور به خروج شدید، از چتر، کلاه نقاب‌دار، لباس کاملاً پوشیده و دستکش استفاده کنید.
• لباس‌ها و وسایلی که با باران تماس داشته‌اند را بلافاصله بشویید.
• از ماسک N95 استفاده کرده و پس از هر بار استفاده آن را دور بیندازید.

زارع هشدار داد که درصد بالایی از این آلاینده‌ها سرطان‌زا هستند و تماس با باران اسیدی می‌تواند احتمال بروز سرطان پوست و ریه را افزایش دهد.

مقایسه با حوادث گذشته و چشم‌انداز آینده

این فوق تخصص ریه وضعیت فعلی را به مراتب نامساعدتر از انفجار انبار نفت شهران در جنگ ۱۲ روزه دانست، زیرا این بار سه انبار نفت در تهران و یک انبار در کرج منفجر شده است. وی پیش‌بینی کرد که در خوش‌بینانه‌ترین حالت، حجم آلاینده‌ها برای سه روز آینده در وضعیت خطرناک باقی خواهد ماند. اگر بیماران قلبی و ریوی امکان خروج از تهران را دارند، توصیه می‌شود به مناطق با شرایط آب‌وهوایی بهتر نقل مکان کنند، زیرا مدت زمان پایداری این آلودگی مشخص نیست.

توصیه‌های هلال احمر برای محافظت

سازمان هلال احمر نیز در اطلاعیه‌ای، چگونگی محافظت در برابر باران اسیدی را منتشر کرد:

• در زمان بارش پس از انفجارهای نفتی، تحت هیچ شرایطی از منزل خارج نشوید و تمام منافذ را با پارچه مرطوب بپوشانید.
• اگر در فضای باز غافلگیر شدید، بلافاصله به زیر سقف‌های بتنی یا فلزی پناه ببرید و از پناه گرفتن زیر درختان خودداری کنید.
• در صورت تماس باران با پوست، محل را نمالید و فقط با جریان مداوم آب سرد شست‌وشو دهید.
• لباس‌های آغشته به باران را بلافاصله تعویض کرده و در کیسه دربسته قرار دهید.
• از ماسک‌های فیلتردار ترجیحاً N95 یا ماسک‌های دارای لایه کربن استفاده کنید.
• از مصرف آب چاه‌های روباز یا مخازن ذخیره آب باران در مناطق نزدیک به انفجار جداً خودداری کنید.
• حیوانات خانگی و احشام را به فضای کاملاً سرپوشیده منتقل کرده و علوفه آنها را بپوشانید.
• در صورت بروز سوزش شدید مجاری تنفسی، سرفه خشک مداوم یا تاری دید شدید، بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید.
• پس از اتمام بارندگی، سطوح خارجی و خودروها را با فشار آب زیاد بشویید تا رسوبات سمی خشک نشوند.