احتیاط چین در قبال جانشینی مجتبی خامنه‌ای و حمایت از کشورهای عرب خلیج فارس

در پی جانشینی مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران، واکنش چین با احتیاط و عدم حمایت سیاسی آشکار همراه بوده است. این رویکرد در حالی است که پکن همزمان حمایت خود را از کشورهای حاشیه خلیج فارس در برابر حملات منطقه ای ایران اعلام کرده است. این دوگانگی در سیاست خارجی چین، نشان‌دهنده تلاشی پیچیده برای حفظ تعادل در روابط با قدرت‌های منطقه‌ای خاورمیانه است.

موضع محتاطانه چین در قبال رهبری جدید ایران

وزارت خارجه چین در تاریخ ۱۰ مارس، در پاسخ به اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر «غیرقابل قبول» بودن انتخاب مجتبی خامنه‌ای، اعلام کرد: «این تصمیمی است که طرف ایرانی، مطابق قانون اساسی آن کشور اتخاذ کرده است.» این اظهارات توسط گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، در روزنامه دولتی گلوبال تایمز منتشر شد. او همچنین بر اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها به عنوان یکی از اصول بنیادین روابط بین‌الملل تاکید کرد.

برخلاف ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، که در ۹ مارس این انتخاب را تبریک گفت، تاکنون هیچ نشانه‌ای از تبریک شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، به مجتبی خامنه‌ای دیده نشده است. این عدم تبریک، نشان‌دهنده رویکردی محتاطانه از سوی پکن است.

لی مینگ‌جیانگ، پژوهشگر سنگاپوری، معتقد است که بیانیه پکن «صرفا واقعیت اعلام رهبری جدید در ایران را بیان کرده، بدون آنکه حمایت سیاسی آشکاری از او نشان دهد.» او این رویکرد را ناشی از «تردیدهای فراوان» درباره رهبری جدید در میانه جنگ جاری با آمریکا و اسرائیل می‌داند.

روزنامه گلوبال تایمز چین در ۹ مارس، مجتبی خامنه‌ای را «چهره‌ای کم‌سروصدا و محافظه‌کاری تندرو» توصیف کرد که «بار سنگین نارضایتی‌های ملی و شخصی» را بر دوش دارد و خارج از ایران چندان شناخته‌شده نیست. این روزنامه به نقل از تحلیلگران ایرانی نوشت که انتصاب او پیامی قوی به جهان خارج ارسال کرده است مبنی بر اینکه تهران هیچ‌گونه مداخله یا سازشی با آمریکا را نمی‌پذیرد.

با این حال، تحلیلگران دیگری نظیر پاتریک کلاوسون از موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، پیش‌بینی می‌کنند که رهبری جدید ایران به حمایت از گروه‌های مسلح و توسعه توانمندی‌های هسته‌ای ادامه خواهد داد. در مقابل، ژانگ یوان و عبدالحماد، معتقدند پیشینه تندرو مجتبی خامنه‌ای لزوماً مانع اتخاذ سیاست خارجی عملگرایانه نخواهد شد و ممکن است در صورت فشار شدید اقتصادی، مذاکراتی محدود را نیز مدنظر قرار دهد.

حمایت پکن از امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس

همزمان با تحولات داخلی ایران، پکن حمایت خود را از کشورهای حوزه خلیج فارس در چارچوب حفظ امنیتشان اعلام کرده است. این اقدام بخشی از تلاش‌های میانجی‌گرانه ژای جون، فرستاده ویژه چین در امور خاورمیانه، است.

وانگ یی، وزیر خارجه چین، در ۹ مارس در تماس تلفنی با همتایان خود در بحرین و کویت، تاکید کرد که حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی کشورهای خلیج فارس «غیرقابل نقض» است و هرگونه حمله به غیرنظامیان بی‌گناه و اهداف غیرنظامی «باید محکوم شود.»

این سخنان در حالی مطرح شد که بحرین از زخمی شدن ۳۲ غیرنظامی، از جمله چند نوزاد، در حمله پهپادی ایران به جزیره ستره خبر داده بود. همچنین شرکت نفت بحرینی باپکو نیز اعلام کرد که حمله به تاسیسات این شرکت باعث اختلال در عملکرد آن شده است.

سفارت ایران در پکن در ۹ مارس، در نشستی خبری، حمله به خاک کشورهای خلیج فارس را رد کرده و تاکید کرد تهران تنها پایگاه‌های نظامی آمریکا در این کشورها را هدف قرار داده است. عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر ایران، حمایت پکن از تهران را در چارچوب حفظ حاکمیت، امنیت، تمامیت ارضی و عزت ملی ایران ستود.

ژای جون در سفر خود به کشورهای خلیج فارس، در ۸ مارس با فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی، و جاسم بدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، دیدار کرد و سپس راهی بحرین شد. او در این دیدارها مواضع مشابهی با وانگ یی بیان کرد.

وانگ یی همچنین در ۸ مارس اعلام کرد که شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، امسال میزبان دومین اجلاس چین و کشورهای عربی خواهد بود. نخستین دور این اجلاس در سال ۲۰۲۲ در ریاض برگزار شد و به عنوان «نقطه عطفی» در تقویت روابط پکن با منطقه نفت‌خیز خاورمیانه توصیف شد. در آن زمان، موضع چین در مناقشه ارضی ایران و امارات متحده عربی، نگرانی‌هایی را در تهران برانگیخته بود.