شوک ارتباطی: سومین موج قطعی اینترنت و پیامدهای فاجعه‌بار آن بر اقتصاد دیجیتال ایران

پیامدهای قطعی گسترده اینترنت بر تجارت آنلاین

در روزهای اخیر، داده‌های رصد شبکه از کاهش چشمگیر سطح اتصال اینترنت در ایران حکایت دارد که موجی از نگرانی را در میان فعالان عرصه فناوری و صاحبان کسب‌وکارهای دیجیتال ایجاد کرده است. این افت اتصال موجب شده بسیاری از پلتفرم‌های خدماتی، فروشگاه‌های اینترنتی، سامانه‌های پرداخت آنلاین و شرکت‌های فناوری با اختلال‌های گسترده یا حتی توقف موقت در ارائه خدمات روبه‌رو شوند.

کارشناسان معتقدند اهمیت این رخداد تنها به گستردگی جغرافیایی یا شدت اختلال محدود نمی‌شود؛ بلکه تکرار سریع و پیاپی قطعی گسترده اینترنت در کمتر از یک سال، نشانه‌ای هشداردهنده از شکنندگی زیرساخت ارتباطی کشور و نبود راهبرد پایدار برای تضمین تداوم ارتباطات حیاتی در شرایط بحرانی است.

سومین شوک ارتباطی؛ از کاهش ۷۰ درصدی تراکنش‌ها تا توقف بازیابی بازار

فعالان اکوسیستم فناوری می‌گویند ایران اکنون با سومین شوک ارتباطی پیاپی در فاصله زمانی کوتاه مواجه شده است. نخستین شوک بزرگ در سال ۱۴۰۴ طی «جنگ ۱۲ روزه» رخ داد که اعمال محدودیت‌های شدید اینترنتی، بسیاری از خدمات آنلاین را از دسترس خارج کرد. در آن زمان، آمارها از افت ۶۰ تا ۸۰ درصدی فروش در برخی فروشگاه‌های بزرگ آنلاین و تعطیلی مقطعی ده‌ها استارت‌آپ کوچک حکایت داشت.

دومین شوک در دی‌ماه همان سال رخ داد، هنگامی که مجدداً اختلال سراسری در شبکه و کاهش کیفیت ارتباط بین‌المللی اینترنت گزارش شد. نمایندگان شرکت‌های حوزه فناوری در آن زمان هشدار دادند که تداوم چنین وضعیت‌هایی می‌تواند اکوسیستم نوآوری کشور را در مسیر فرسایش تدریجی قرار دهد.

اکنون با افزایش تنش‌های منطقه‌ای و فشار بر زیرساخت‌های ارتباطی، سومین بحران ارتباطی پدید آمده و به باور بسیاری از کارشناسان، این بار اثرات آن می‌تواند عمیق‌تر و ماندگارتر از موارد پیشین باشد. دلیل آن است که کسب‌وکارها هنوز کاملاً از پیامدهای مالی، روانی و عملیاتی دو بحران قبلی رهایی نیافته‌اند. بسیاری از شرکت‌های فناوری‌محور در مرحله بازسازی درآمد، بازطراحی بازار و جبران سرمایه از دست‌رفته بودند که بار دیگر با موج تازه قطعی‌ها مواجه شدند.

با هر موج قطعی اینترنت، زنجیره‌ای از فرآیندهای کلیدی متوقف می‌شود؛ از فروش آنلاین و تراکنش‌های مالی گرفته تا پشتیبانی مشتریان، تبلیغات دیجیتال، آموزش از راه دور و حتی ارتباطات درون‌سازمانی شرکت‌ها. بسیاری از شرکت‌ها گزارش داده‌اند که در ساعات اوج اختلال، تراکنش‌های پرداخت آنلاین تا ۷۰ درصد کاهش یافته و مراکز تماس مشتریان تحت‌فشار افزایش شکایات قرار گرفته‌اند. در نتیجه هزینه عملیاتی شرکت‌ها افزایش یافته و بهره‌وری نیروی انسانی پایین آمده است.

بحران کسب‌وکارهای آنلاین زیر سایه قطعی شبکه

اولین و محسوس‌ترین اثر قطعی گسترده اینترنت، کاهش شدید فروش و توقف جریان درآمد در کسب‌وکارهای آنلاین است. بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی کشور در سال‌های اخیر بر پایه فروش اینترنتی، تبلیغات دیجیتال و ارتباط مستقیم در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفته است. با وقوع اختلال یا قطعی گسترده اینترنت، این چرخه به‌طور کامل از هم گسسته می‌شود و گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که در ساعات یا روزهای بحران، میزان فروش آنان گاه تا ۸۰ درصد کاهش یافته است.

این وضعیت، زنجیره‌ای از تأثیرات منفی را در پی دارد: شرکت‌های حمل‌ونقل با کاهش سفارش مواجه می‌شوند، پلتفرم‌های پرداخت تراکنش‌های کمتری پردازش می‌کنند، آژانس‌های تبلیغات دیجیتال درآمد خود را از دست می‌دهند و حتی تولیدکنندگان کالا نیز با افت تقاضا روبه‌رو می‌شوند.

پیامدهای فاجعه‌بار قطعی مکرر اینترنت

تداوم قطعی‌های مکرر اینترنت پیامدهایی بسیار فراتر از کاهش فروش روزانه دارد و می‌تواند پایه‌های اکوسیستم فناوری کشور را تضعیف کند:

• بی‌ثباتی درآمد شرکت‌های دیجیتال: برنامه‌ریزی مالی، پرداخت حقوق و سرمایه‌گذاری در توسعه محصول به کاری پرریسک بدل می‌شود.
• افزایش ریسک سرمایه‌گذاری: تکرار بحران‌های ارتباطی و نبود تضمین پایداری شبکه باعث می‌شود تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌ها دشوارتر شود.
• فشار بر نیروی انسانی متخصص: محدودیت دسترسی به ابزارهای جهانی و زیرساخت‌های آنلاین، کیفیت پروژه‌ها را پایین آورده و انگیزه مهاجرت یا ترک صنعت را افزایش می‌دهد.
• از دست رفتن بازارهای بین‌المللی: شرکت‌هایی که با مشتریان خارجی کار می‌کنند، توانایی ارائه خدمات و پشتیبانی مؤثر را از دست می‌دهند که به از بین رفتن اعتماد شرکای خارجی منجر می‌شود.

تجربه اختلال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌ها را به بازنگری در زیرساخت‌های فنی، استقرار سرورهای پشتیبان و تدوین برنامه‌های تداوم کسب‌وکار در شرایط اضطراری سوق داده است. این روند اگر با حمایت سیاست‌گذاران همراه شود، می‌تواند نقطه آغاز شکل‌گیری فرهنگ تاب‌آوری دیجیتال در ایران باشد که در آن کسب‌وکارها برای پیش‌بینی، آمادگی و مقاومت در برابر شوک‌های آینده برنامه‌ریزی می‌کنند.