آمریکا پهپادهای خود را بر اساس «شاهد۱۳۶» ایران ساخت: اعتراف «فارن افرز» به تغییر ماهیت جنگ

تقلید نظامی آمریکا از فناوری ایرانی

ایده کپی‌برداری ایالات متحده، به عنوان یک قدرت نظامی پیشرو، از فناوری ایران تا چند سال پیش غیرقابل تصور به نظر می‌رسید. با این حال، پس از فروش پهپاد «شاهد۱۳۶» به روسیه، ارتش آمریکا این پهپاد را مورد مطالعه قرار داده و یک شرکت کوچک در آریزونا نسخه بهبود یافته‌ای از آن را با نام «لوکاس» تولید کرده است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، در مه ۲۰۲۵ علناً پهپادهای ایرانی را به دلیل هزینه تولید پایین و ویژگی‌های «بسیار خوب، سریع و مرگبار» ستایش کرده بود.

در پاسخ به عملیات آمریکا، تهران نیز موجی از پهپادهای «شاهد۱۳۶» را در سراسر خاورمیانه به پرواز درآورده است. اگرچه میزان ذخایر پهپادی ایران مشخص نیست، اما استقرار گسترده این پهپادها به یک عنصر حیاتی در استراتژی تلافی‌جویانه ایران تبدیل شده و نشان‌دهنده تغییر ماهیت جنگ مدرن است.

پیشگامی رقبا در فناوری پهپادی

در حالی که واشنگتن همچنان در توسعه و استقرار قابلیت‌های پیچیده مانند جت‌های جنگنده، تانک‌ها و موشک‌های کروز پیشتاز است، کشورهایی نظیر ایران، روسیه و اوکراین در توسعه و به‌کارگیری پهپادهای کم‌هزینه و بسیار خودکار برای شناسایی و حملات دوربرد و کوتاه‌برد گام‌های بلندتری برداشته‌اند. واشنگتن اکنون نیاز به این سیستم‌ها را درک کرده، اما هنوز اقدامات لازم برای تولید انبوه آن‌ها را انجام نداده است.

• روسیه: هدف روزانه تولید تا ۱۰۰۰ پهپاد «گران۲» در سال جاری.
• آمریکا: می‌تواند تولید مشابهی از پهپادهای لوکاس را ظرف چند ماه آغاز کند، مشروط بر تغییر سیاست‌ها و سرمایه‌گذاری‌های لازم.

اگر ایالات متحده قصد دارد در مسائل نظامی جدید مسلط باقی بماند، باید از تاریخ درس گرفته و خود را تطبیق دهد؛ در غیر این صورت، سیستم‌های پیچیده و گران‌قیمت این کشور توسط مهمات ارزان‌تر درهم شکسته خواهند شد که پیامدهای فاجعه‌باری به دنبال خواهد داشت.

تحول در استراتژی نظامی آمریکا

علاقه واشنگتن به «شاهد۱۳۶» ایران غیرعادی و بی‌سابقه است. در حالی که دانشمندان آمریکایی همواره برای دستیابی به فناوری نظامی رقبا تلاش کرده‌اند، هدف معمولاً یادگیری نحوه غلبه بر آن‌ها بوده، نه کپی‌برداری مستقیم. در ۸۰ سال گذشته، تنها چند نمونه محدود از ساخت و به‌کارگیری نسخه بومی یک سلاح خارجی توسط ارتش آمریکا وجود داشته است.

دوران اعتمادبه‌نفس آمریکا در برتری مطلق نظامی، با عقب‌ماندگی نسبی این کشور در زمینه سلاح‌های انتحاری دوربرد به پایان رسیده است. به عنوان مثال، پهپاد سوئیچ‌بلید ۶۰۰ پنتاگون در سال ۲۰۲۲ با عجله به اوکراین ارسال شد:

در عصر «انبوهه‌های نقطه‌زن» که ترکیبی از سلاح‌های دقیق با تولید ارزان و تعداد بسیار بالا است، ایالات متحده دیگر انحصار اختراع فناوری‌های نظامی کاربردی را در اختیار ندارد، زیرا قابلیت‌های نظامی مفید را می‌توان به راحتی و با هزینه کم تولید کرد.

چالش‌های تولید انبوه و هزینه‌های گزاف

پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به کنگره هشدار داده است که پایگاه صنعتی دفاعی این کشور «تحت فشار و بیش از حد ادغام شده است و در خطر عقب ماندن از تهدیدات مدرن قرار دارد.» او تأکید کرد که واشنگتن «ظرفیت و انعطاف‌پذیری را در زنجیره تأمین دفاعی خود از دست داده است.»

ترجیح دیرینه پنتاگون برای تکیه بر سیستم‌های پیچیده و گران‌قیمت، یک مشکل جدی است، زیرا راه کوتاه‌مدتی برای افزایش چشمگیر تولید آن‌ها وجود ندارد. بازه‌های زمانی برای سیستم‌هایی مانند موشک ضد کشتی دوربرد، «اف۳۵»، تاماهاوک و بمب‌افکن بی۲۱، به دلیل پیچیدگی پلتفرم‌ها و چالش‌های نیروی کار، طولانی است. این قابلیت‌ها ضروری، اما گران هستند، در تعداد محدود تولید می‌شوند و جایگزینی آن‌ها کند است. در یک نبرد مداوم، زرادخانه‌ای از موشک‌های چند میلیون دلاری می‌تواند ظرف چند هفته تخلیه شود و پر کردن مجدد آن سال‌ها طول بکشد.

این چالش در درگیری کنونی با ایران مشهود است. گزارش شده که پنتاگون حدود ۴۰۰ موشک تاماهاوک (معادل تقریباً ۱۰ درصد از کل موجودی ایالات متحده) با هزینه‌ای حدود ۸۰۰ میلیون دلار برای رهگیری پهپادها و پرتابه‌های ایرانی شلیک کرده است. این در حالی است که با همین مبلغ می‌توان ۲۳ هزار فروند پهپاد لوکاس خریداری کرد.

هفته اول جنگ در ایران نشان داد که رهگیری ۲۰۰۰ شاهد دشوار است و می‌تواند خسارات جدی به بار آورد. اوکراین نیز نشان داده است که می‌تواند تعدادی از حملات شاهد را رهگیری کند، اما در حجم‌های بزرگتر، حتی توانمندترین پدافندها نیز ممکن است از پا درآیند.

استفاده واشنگتن از سلاح‌های گران‌قیمت برای خنثی کردن سلاح‌های ارزان نیز ناپایدار است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۵، عملیات «رهرو خشن» علیه حوثی‌ها تقریباً یک میلیارد دلار هزینه داشت که طی آن موشک‌های تاماهاوک و موشک‌های کروز هواپایه ۱.۵ میلیون دلاری به سمت پرتابه‌ها و پهپادهای ارزان‌قیمت شلیک شد. اکنون، با توجه به حجم پهپادهای «شاهد۱۳۶» ایران، ایالات متحده و شرکای آن نه تنها مبالغ هنگفتی هزینه می‌کنند، بلکه با خطر تمام شدن پدافند هوایی خود نیز روبرو هستند.