پناه‌گیری در بحران: چالش‌های آگاهی و ایمنی شهروندان تهرانی در حملات هوایی

رفتارهای پرخطر و ناآگاهی از نکات ایمنی

با گذشت دو هفته از آغاز مجدد حملات هوایی و موشکی، شهرهای مختلف کشور هدف قرار گرفته‌اند که به تخریب یا آسیب‌دیدگی منازل مسکونی منجر شده است. با این حال، بخش عمده‌ای از شهروندان هنوز اطلاع کاملی درباره نکات ایمنی ندارند. این ناآگاهی در رفتارهای پرخطری مانند حضور در پشت‌بام یا کنار پنجره برای مشاهده محل انفجار و دود حاصل از آن، یا رصد حرکت جنگنده‌ها در آسمان شهر مشهود است.

«دنیای اقتصاد» با انجام نظرسنجی از حدود ۱۰۰ شهروند تهرانی در مناطق مختلف، میزان توجه به رعایت نکات ایمنی در زمان حمله هوایی را ارزیابی کرده است. انتخاب شهروندان تهرانی به دلیل شدت حملات در پایتخت و لزوم انجام حضوری نظرسنجی به دلیل محدودیت‌های دسترسی به اینترنت بوده است.

نتایج نگران‌کننده نظرسنجی

نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد که پناه‌گیری در نقاط امن در زمان حمله هوایی در تهران، در حداقل ممکن قرار دارد. در بهترین حالت، افراد تنها از پنجره‌ها فاصله می‌گیرند و همین نکته را برای حفظ جان خود کافی می‌دانند:

• ۱۰ درصد از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، در نقاط امن ساختمان یا پارکینگ‌های منفی پناه گرفته‌اند.
• ۵۰ درصد دیگر، تنها دور شدن از پنجره‌ها را برای پناه‌گیری کافی می‌دانستند.
• ۴۰ درصد باقی‌مانده، با وجود تایید خطرات احتمالی، از عدم پناه‌گیری در زمان خطر خبر دادند. این گروه شامل افرادی است که بدون توجه به صدای انفجار به کار خود ادامه می‌دهند یا به سرعت کنار پنجره یا پشت‌بام می‌روند تا از محل انفجار مطلع شوند.

تقریباً تمامی شرکت‌کنندگان از امنیت بالاتر در طبقات منفی ساختمان‌ها مطلع بودند، اما استفاده از این گزینه را مقدور نمی‌دانستند. عدم به صدا درنیامدن آژیر خطر پیش از حمله هوایی و نداشتن زمان کافی برای رفتن به پارکینگ‌های منفی، از دلایل اصلی ماندن در خانه و تنها فاصله گرفتن از پنجره‌ها عنوان شد. برخی نیز از نبود پارکینگ منفی امن در محل سکونت خود خبر دادند.

همچنین، برخی والدین به دلیل داشتن فرزند خردسال و جلوگیری از وحشت آن‌ها، تلاش می‌کنند شرایط را عادی جلوه دهند و پناه‌گیری را باعث ایجاد دلهره در کودکان می‌دانند. گروهی دیگر نیز دور بودن محل سکونت خود از نقاط هدف اصلی حملات را عامل نترسیدن و عدم رعایت نکات ایمنی عنوان کردند.

لزوم آموزش شناسایی نقاط امن ساختمان

به نظر می‌رسد که در طول جنگ ۱۲ روزه (حملات خرداد)، مردم تنها با بخشی از اصول ایمنی که پارکینگ‌های منفی و مترو را پناهگاه مناسب معرفی می‌کرد، آشنا شده‌اند. در جنگ اخیر، به دلیل عدم هشدار قبلی، این پناهگاه‌ها چندان قابل استفاده نیستند. در چنین شرایطی، جای خالی آموزش صحیح شناسایی نقاط امن ساختمان به شدت احساس می‌شود.

اهمیت چسب‌زدن به پنجره‌ها

«چسب‌زدن به پنجره‌ها برای جلوگیری از پخش شدن خرده‌ریزه‌های شیشه در صورت اصابت موج انفجار» یکی از توصیه‌های اصلی در زمان جنگ کنونی است. پس از حملات شدید هوایی در نهم اسفند، بخشی از خانواده‌ها نسبت به تهیه چسب پهن و نصب آن به شیشه‌های خود اقدام کردند که حتی در برخی مغازه‌های محلی با کمبود چسب پهن مواجه شد.

با این حال، از ۳۰۰ شهروند مورد بررسی، تنها حدود ۴۰ درصد نسبت به ایمن‌سازی پنجره‌ها با چسب‌زدن اقدام کرده‌اند. بخش قابل توجهی از این افراد نیز پس از اصابت انفجاری نسبتاً نزدیک به محل زندگی خود و لرزش شدید در و پنجره، به اهمیت این موضوع پی برده‌اند. مابقی افراد، با وجود شنیدن توصیه‌های لازم، ضرورتی در اجرای این کار ندیده‌اند. این گروه شامل افرادی است که جنگ را جدی ارزیابی نکرده‌اند، یا معتقدند شیشه‌های دوجداره مقاوم‌ترند، یا از احتمال عملکرد خرده‌شیشه به عنوان ترکش خطرناک بی‌اطلاع هستند.

کجای آپارتمان پناه بگیریم؟ توصیه‌های دکتر رسول احمدی

دکتر رسول احمدی، عضو هیات‌علمی بخش مهندسی سازه و ابنیه فنی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، امن‌ترین نقاط ساختمان‌ها و معابر برای پناه‌گیری را شرح داده است. وی تاکید می‌کند که با توجه به عدم به صدا درآمدن آژیر خطر پیش از انفجار و نبود فرصت کافی برای رفتن به پارکینگ‌های منفی، ضروری است هر فرد امن‌ترین و در دسترس‌ترین گزینه برای پناه‌گیری در واحد محل سکونت خود را شناسایی کند.

نقاط امن در ساختمان‌های مختلف

• ساختمان‌های بتن‌آرمه با دیوار بتن‌آرمه: قرار گرفتن در کنار دیوار بتن‌آرمه‌ای که از پنجره فاصله دارد، بهترین گزینه است.
• ساختمان‌های اسکلت فلزی یا بتن‌آرمه بدون دیوار بتن‌آرمه: ستون‌های میانی ساختمان اولویت اصلی برای پناه‌گیری هستند. اگر ستون میانی یافت نشد، ستون محیطی که پنجره‌ای در نزدیکی خود ندارد، گزینه مناسبی است.

برای افزایش ایمنی، توصیه می‌شود یک میز (مانند میز ناهارخوری) یا چند میز کوچک‌تر در کنار ستون میانی قرار گیرد و تمامی اعضای خانواده در زمان انفجار زیر آن پناه بگیرند.

امنیت حمام، سرویس بهداشتی و راه پله

پنجره‌ها به دلیل احتمال خرد شدن و پرتاب شیشه، خطرناک‌ترین نقاط هر ساختمان هستند. بنابراین، هر نقطه‌ای از ساختمان که بتواند مهارکننده پرتاب خرده شیشه باشد، از این نظر امن شمرده می‌شود. اما از لحاظ سازه‌ای، بیشترین امنیت در ستون میانی ساختمان وجود دارد. بهترین نقطه، ستون میانی است که از پنجره دور باشد. حتی اگر ستون میانی روبروی پنجره قرار دارد، می‌توان با یک وسیله چوبی از پرتاب احتمالی تکه شیشه به محل پناه‌گیری جلوگیری کرد. چاله‌های آسانسور و دیواره‌های آن‌ها در زمان انفجار به شدت خطرناک هستند و باید از آن‌ها دوری کرد. اما دیوار داخلی راه پله‌ای که پنجره نداشته باشد، جزو نقاط امن ساختمان محسوب می‌شود.

پناه‌گیری در خیابان‌ها

دکتر احمدی در خصوص پناه‌گیری در خیابان‌ها نیز توصیه‌هایی ارائه کرده است:

• مترو: امن‌ترین نقطه برای پناه‌گیری در خیابان‌ها است.
• ایستگاه‌های اتوبوس BRT: زیر نیمکت یا درازکش داخل ایستگاه به دلیل فاصله از ساختمان‌ها، جزو نقاط امن محسوب می‌شود.
• جوی‌ها: در صورت عدم یافتن نقطه امن، داخل جوی‌ها به شکل چمباتمه نشسته و دست‌ها را بر روی سر و گردن حائل کنید.
• خودرو: داخل خودرو ایمن نیست. بهترین گزینه پارک کردن و پناه‌گرفتن زیر خودرویی است که از قبل پارک شده و خنک است.