آمریکا، ژاپن و اروپا در آستانه توافق تجاری مواد معدنی حیاتی برای مقابله با چین

ایالات متحده، ژاپن و اتحادیه اروپا در آستانه امضای یک توافق تجاری مهم در حوزه مواد معدنی حیاتی هستند. این چارچوب که انتظار می‌رود در هفته‌های آینده نهایی شود، با هدف مقابله با نوسانات بازار ناشی از صادرات چین و تضمین پایداری زنجیره تأمین جهانی طراحی شده است.

چارچوب توافق و اهداف آن

دفتر نماینده تجاری آمریکا، مسئولیت هدایت مذاکرات با بروکسل و توکیو را بر عهده دارد. این چارچوب تجاری شامل تعیین کف قیمت و اعمال تعرفه برای برخی مواد معدنی حیاتی خواهد بود. هدف اصلی از این اقدام، جلوگیری از اختلالات احتمالی بازار و تشویق سرمایه‌گذاری در تولید این مواد است.

تلاش‌های جهانی برای متنوع‌سازی زنجیره تأمین مواد معدنی حیاتی پس از آن شدت گرفت که پکن در واکنش به تعرفه‌های دوران دونالد ترامپ، محدودیت‌های گسترده‌ای بر صادرات عناصر خاکی کمیاب و سایر مواد معدنی حیاتی اعمال کرد. با وجود کاهش فشار کمبود عرضه، بسیاری از شرکت‌ها همچنان از عدم دریافت کامل سفارش‌های خود از تأمین‌کنندگان چینی گلایه دارند.

نقش DARPA در قیمت‌گذاری

یکی از ابتکارات کلیدی این توافق، تعیین کف قیمت برای مواد معدنی حیاتی است. این مکانیزم با هدف تشویق سرمایه‌گذاری در تولید این مواد و جلوگیری از رقابت قیمتی مخرب ناشی از صادرات ارزان‌تر چین طراحی شده است. در همین راستا، آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته دفاعی آمریکا (DARPA) نیز در حال همکاری برای طراحی سازوکار قیمت‌گذاری این مواد است.

زمان‌بندی و هماهنگی‌های بین‌المللی

گزارش‌ها حاکی از آن است که اعلام طرح مشترک آمریکا و ژاپن ممکن است همزمان با سفر سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، به کاخ سفید در تاریخ ۱۹ مارس انجام شود. زمان اعلام برنامه اتحادیه اروپا هنوز نهایی نشده، اما بروکسل و توکیو در حال هماهنگی نزدیک در این زمینه هستند. این موضوع قرار است در دستور کار نشست امسال گروه هفت نیز قرار گیرد.

الگوی مکزیک و آمریکا

در حال حاضر، مکزیک تنها کشوری است که در اوایل فوریه یک برنامه اقدام مشترک با آمریکا در این حوزه امضا کرده است. طبق این توافق، دو کشور ظرف ۶۰ روز درباره امکان طراحی سیاست‌های تجاری هماهنگ برای واردات مواد معدنی حیاتی از جمله تعیین کف قیمت در مرزها گفت‌وگو خواهند کرد. پیش‌بینی می‌شود چارچوب همکاری میان آمریکا، اتحادیه اروپا و ژاپن شباهت زیادی به توافق امضا شده میان واشنگتن و مکزیک داشته باشد. این همکاری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• همکاری‌های فنی و مقرراتی
• تشویق سرمایه‌گذاری
• توسعه فناوری‌های جدید در حوزه مواد معدنی
• ایجاد ذخایر مشترک

وابستگی استراتژیک و پیامدهای ژئوپولیتیکی

این تحرکات در شرایطی صورت می‌گیرد که وابستگی آمریکا به واردات عناصر خاکی کمیاب همچنان بالا است. بر اساس گزارش نشریه ویژوال کاپیتالیست، بیش از ۷۰ درصد واردات این مواد در ایالات متحده از چین تأمین می‌شود. این مواد راهبردی در تولید بسیاری از تجهیزات پیشرفته نظامی از جمله جنگنده‌ها، ناوشکن‌ها و زیردریایی‌ها کاربرد دارند.

برخی تحلیلگران معتقدند افزایش تنش‌های ژئوپولیتیکی در سال‌های اخیر، از جمله احتمال درگیری‌های گسترده‌تر در خاورمیانه و سناریوهای تقابل نظامی آمریکا با ایران، اهمیت تأمین پایدار این مواد را برای واشنگتن دوچندان کرده است. از آنجا که عناصر خاکی کمیاب در سامانه‌هایی مانند رادار، سونار، هدایت موشک و موتورهای پیشرفته به کار می‌روند، هرگونه اختلال در دسترسی به آنها می‌تواند بر سرعت تولید و نگهداری تجهیزات نظامی آمریکا اثر بگذارد.

در همین راستا، دولت آمریکا در سال‌های اخیر تلاش کرده است با توسعه استخراج داخلی، سرمایه‌گذاری در زنجیره فرآوری و تنوع‌بخشی به منابع وارداتی، وابستگی خود به چین در این حوزه راهبردی را کاهش دهد.