یورگن هابرماس، فیلسوف برجسته آلمانی و منتقد اجتماعی در ۹۶ سالگی درگذشت

مکتب فرانکفورت و نظریه انتقادی

هابرماس از اعضای برجسته «مکتب فرانکفورت» بود؛ مکتبی فکری که با رویکردی «چپ نو» و متمایز از مارکسیسم سنتی، به نقد سرمایه‌داری می‌پرداخت. این مکتب به ویژه به خاطر نظریه انتقادی خود شناخته شده است که معتقد است جامعه سرمایه‌داری به جای ترویج رهایی انسان، شهروندان فعال را به مصرف‌کنندگان منفعل تبدیل می‌کند.

هابرماس آنچه را که کالایی‌سازی رسانه‌های جمعی و سرگرمی می‌دانست، مورد انتقاد قرار داد و استدلال کرد که فرهنگ تولید انبوه، بحث عمومی انتقادی را از بین می‌برد.

زندگی و دیدگاه‌های سیاسی

هابرماس در ژوئن ۱۹۲۹ در دوسلدورف متولد شد و در آلمان نازی بزرگ شد. پدرش در سال ۱۹۳۳ به حزب نازی پیوست و یورگن جوان نیز در سازمان جوانان هیتلری ثبت‌نام کرد، اما برای شرکت در جنگ جهانی دوم بسیار جوان بود.

پس از جنگ، هابرماس در دانشگاه ماربورگ فلسفه خواند و دکترای خود را دریافت کرد، سپس به مؤسسه تحقیقات اجتماعی دانشگاه فرانکفورت پیوست. او در کنار ماکس هورکهایمر و تئودور آدورنو، به یکی از مفسران اصلی مکتب فرانکفورت تبدیل شد.

مباحثات مهم

• در دهه ۱۹۸۰، او در بحثی شدید با مورخان محافظه‌کار شرکت کرد که این سؤال را مطرح کرده بودند که آیا هولوکاست پدیده‌ای صرفاً آلمانی بوده است یا خیر.
• در سال‌های ۱۹۸۹-۱۹۹۰، او از جذب سریع آلمان شرقی به آلمان غربی انتقاد کرد و از احیای ناسیونالیسم بیم داشت و از یک فرآیند تدریجی‌تر حمایت کرد.
• در دهه ۱۹۹۰، هابرماس از اروپای متحد حمایت کرد و آن را بهترین دفاع در برابر ظهور مجدد رقابت‌های ناسیونالیستی می‌دانست.

آثار و تأثیرات

تأثیرگذارترین اثر او، «نظریه کنش ارتباطی» در سال ۱۹۸۱، استدلال می‌کرد که جوامع انسانی نه با قدرت سیاسی یا اقتصادی، بلکه با ظرفیت گفتگوی عقلانی پایدار می‌مانند.

هابرماس با شکاف کام متولد شد که در کودکی نیاز به چندین عمل جراحی داشت؛ تجربه‌ای که او بعدها گفت به شکل‌گیری تفکرش درباره زبان و ارتباطات کمک کرده است.