تنش‌های خاورمیانه و آینده مبهم بازار جهانی روی

ریسک‌های ژئوپلیتیکی و گلوگاه‌های حیاتی

بخش قابل توجهی از تجارت جهانی کنسانتره روی به مسیرهای حمل‌ونقل دریایی خاورمیانه وابسته است که اکنون با ریسک‌های ژئوپلیتیکی فزاینده‌ای روبه‌رو هستند. برآوردها نشان می‌دهد سالانه حدود ۷۸۰ هزار تن کنسانتره روی از این مسیرهای پرخطر عبور می‌کند.

• تنگه هرمز: این تنگه حیاتی، که حدود ۴.۵ درصد از تجارت جهانی کالاها از آن می‌گذرد، یک گلوگاه استراتژیک برای عرضه فلزات صنعتی از جمله روی محسوب می‌شود. ناامنی یا بسته شدن احتمالی آن می‌تواند اختلالات جدی ایجاد کند.
• بندرعباس و بنادر عمان: بندرعباس به عنوان یکی از مبادی اصلی صادرات کنسانتره روی ایران و برخی بنادر عمان به عنوان هاب‌های منطقه‌ای، نقش کلیدی در این تجارت دارند و هرگونه اختلال در فعالیت آن‌ها بر عرضه جهانی تأثیرگذار خواهد بود.

واکنش چین، بزرگترین مصرف‌کننده

چین، به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده فلزات پایه در جهان، بیش از سایر کشورها در معرض پیامدهای این اختلالات قرار دارد. کارخانه‌های ذوب روی در این کشور که بخشی از مواد اولیه خود را از ایران و روسیه تأمین می‌کنند، به سرعت به دنبال منابع جایگزین رفته‌اند.

بر اساس داده‌های تجاری، چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۸۰ هزار تن کنسانتره روی از ایران و عمان وارد کرده است. اکنون با افزایش ریسک‌های حمل‌ونقل، کارخانه‌های چینی به سمت خرید از کشورهایی مانند پرو، قزاقستان و استرالیا حرکت کرده‌اند.

با این حال، جایگزینی منابع تأمین به سادگی امکان‌پذیر نیست. کنسانتره‌های روی در کشورهای مختلف از نظر عیار فلز و میزان ناخالصی تفاوت‌های قابل توجهی دارند و کارخانه‌های ذوب برای استفاده از مواد اولیه جدید نیازمند تغییر تنظیمات فنی فرآیند تولید خود هستند. این مسئله می‌تواند به افزایش زمان فرآوری و کاهش بهره‌وری منجر شود.

تأثیر اختلالات بر قیمت جهانی روی

تمرکز صادرات کنسانتره روی ایران و روسیه در بازار چین، باعث شده است که هرگونه اختلال در این مسیرها به سرعت به بازار جهانی منتقل شود. زمانی که کارخانه‌های چینی نمی‌توانند از تأمین‌کنندگان سنتی خود خرید کنند، به بازار نقدی جهانی روی می‌آورند که این امر به افزایش رقابت و رشد قیمت‌ها منجر می‌شود.

• افزایش کوتاه‌مدت قیمت: تحلیلگران برآورد می‌کنند که اختلالات ناگهانی عرضه می‌تواند باعث افزایش ۱۵ تا ۲۵ درصدی قیمت‌ها در کوتاه‌مدت شود.
• پریمیوم ریسک پایدار: افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی ممکن است یک پریمیوم ریسک ۸ تا ۱۲ درصدی را به طور پایدار در قیمت‌ها وارد کند.

برخلاف بازار نفت که دارای ذخایر استراتژیک است، بازار روی چنین سازوکاری ندارد و در نتیجه هرگونه کاهش عرضه مستقیماً به کمبود مواد اولیه در صنایع تبدیل می‌شود.

بازنگری در راهبردهای تأمین و تغییر ساختار بازار

تحولات اخیر، کارخانه‌های ذوب روی، به ویژه در چین، را وادار به اتخاذ سیاست تنوع‌بخشی به منابع تأمین کرده است. شرکت‌ها تلاش می‌کنند تا وابستگی به یک مسیر یا کشور خاص را کاهش دهند و مواد اولیه خود را از چند منطقه جغرافیایی مختلف تأمین کنند.

• سرمایه‌گذاری در پروژه‌های معدنی: سرمایه‌گذاری در پروژه‌های معدنی در کشورهایی با ثبات سیاسی و زیرساخت حمل‌ونقل متنوع در حال افزایش است. معادنی که به چند مسیر صادراتی دسترسی دارند یا در کشورهای باثبات فعالیت می‌کنند، ارزش راهبردی بیشتری پیدا کرده‌اند.

تحلیلگران معتقدند که اختلالات ناشی از درگیری‌ها در خاورمیانه تنها یک شوک کوتاه‌مدت نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییرات عمیق‌تر در ساختار تجارت جهانی فلزات صنعتی است. امنیت تأمین مواد معدنی راهبردی به یکی از اولویت‌های سیاست صنعتی بسیاری از کشورها تبدیل شده است.

انتظار می‌رود در سال‌های آینده، تجارت کنسانتره روی بیش از پیش به صورت منطقه‌ای سازمان‌دهی شود و کشورها برای تأمین مواد اولیه خود به همکاری‌های معدنی در چارچوب بلوک‌های اقتصادی و سیاسی روی آورند. این روند می‌تواند یکی از مهم‌ترین تغییرات در بازار جهانی فلزات پایه در دهه پیش‌رو باشد.