نگاهی به متدولوژی اقتصاد اثباتی میلتون فریدمن

اقتصاد اثباتی: تبیین واقعیت و پیش‌بینی

اقتصاد اثباتی بر تبیین «آنچه هست» و تحقیق در مورد آن متمرکز است و هیچ قضاوتی درباره «آنچه باید باشد» ارائه نمی‌دهد. این رویکرد علمی به دنبال ابزارهایی است که بتواند نتایج تغییر شرایط را پیش‌بینی کند و اعتبار این ابزارها با انطباق آن‌ها با واقعیت سنجیده می‌شود.

فریدمن معتقد است که اقتصاد اثباتی، مانند سایر علوم فیزیکی، می‌تواند یک دانش عینی باشد. با وجود پیچیدگی‌های ناشی از سروکار داشتن اقتصاد با روابط انسانی و حضور محقق به عنوان بخشی از موضوع، این مسائل تفاوت اصلی بین علوم اجتماعی و فیزیکی نیستند؛ بلکه چالش اصلی، دستیابی به عینیت در این حوزه است.

پیوند اقتصاد اثباتی و هنجاری

اقتصاد هنجاری نمی‌تواند مستقل از اقتصاد اثباتی عمل کند؛ زیرا هر نتیجه‌گیری سیاستی بر پیش‌بینی پیامدهای آن استوار است و این پیش‌بینی‌ها باید بر اساس اصول اقتصاد اثباتی صورت گیرد. البته، فریدمن اشاره می‌کند که نتایج سیاست‌ها دقیقاً همانند پیش‌بینی‌های اقتصاد اثباتی نخواهد بود؛ در غیر این صورت، نیازی به اقتصاد هنجاری وجود نداشت.

به عنوان مثال، ممکن است یک طرح قانونی از دیدگاه یک سیاستمدار مثبت و از نظر دیگری منفی ارزیابی شود. همسویی در مورد پیامدهای اقتصادی یک قانون لزوماً به توافق کامل منجر نمی‌شود، چرا که اختلافات درباره پیامدهای اجتماعی و سیاسی نیز نقش دارند.

اجماع در مورد سیاست اقتصادی «صحیح» کمتر به پیشرفت اقتصاد هنجاری بستگی دارد و بیشتر به پیشرفت اقتصاد اثباتی که نتیجه‌گیری‌های آن به طور گسترده‌ای پذیرفته شده‌اند.

این تمایز به دلیل نقش مهمی است که اقتصاد اثباتی می‌تواند در ایجاد توافق بر سر سیاست‌ها ایفا کند.

هدف و ساختار نظریه در اقتصاد اثباتی

هدف نهایی اقتصاد اثباتی، توسعه «نظریه» یا «فرضیه‌ای» است که پیش‌بینی‌های معتبر و معنی‌داری درباره پدیده‌های مشاهده‌نشده ارائه دهد. چنین نظریه‌ای ترکیبی پیچیده از دو عنصر است:

• زبان: برای ترویج روش‌های سیستماتیک و سازمان‌یافته استدلال.
• فرضیه‌های اساسی: برای انتزاع ویژگی‌های اساسی واقعیت پیچیده.

نظریه باید با قدرت پیش‌بینی‌اش سنجیده شود و تنها شواهد واقعی می‌توانند موفقیت آن را نشان دهند.

نقش شواهد تجربی و واقع‌گرایی فرضیات

یکی از چالش‌های جدی در آزمون فرضیه‌های اقتصادی، سوءتفاهم از نقش شواهد تجربی است. شواهد تجربی در دو مرحله به کار می‌روند: ساخت فرضیه‌ها و آزمایش اعتبار آن‌ها. شواهد جامع برای پیشنهاد فرضیه‌های جدید و اطمینان از توضیح پدیده‌های مورد نظر ضروری است.

فریدمن درباره واقع‌گرایی فرضیات یک نظریه، نکته جالبی را مطرح می‌کند. او معتقد است که سؤال درباره انطباق فرضیات با واقعیت بیهوده است، زیرا اغلب فرضیات از نظر توصیفی واقع‌بینانه نیستند. سؤال صحیح این است که آیا فرضیات تقریب‌های خوبی برای هدف نظریه ارائه می‌دهند یا خیر، که با مشاهده کارکرد نظریه در واقعیت می‌توان به آن پاسخ داد.

مشکل مهم دیگر، مشخص کردن شرایطی است که تحت آن مدل کار می‌کند یا میزان کلی خطا در پیش‌بینی‌های آن در شرایط مختلف. تصریح نظریه بخشی جدایی‌ناپذیر و مهم از خود نظریه است که با داده‌های جدیدتر تجدید نظر و گسترش می‌یابد.

نقش‌های سه‌گانه مفروضات نظریه

مفروضات یک نظریه سه نقش متفاوت دارند:

1. آن‌ها اغلب یک روش اقتصادی برای توصیف یا ارائه یک نظریه هستند.
2. گاهی اوقات آزمون غیرمستقیم فرضیه را با پیامدهای آن تسهیل می‌کنند.
3. در نهایت، گاهی اوقات وسیله‌ای مناسب برای مشخص کردن شرایطی هستند که تحت آن انتظار می‌رود نظریه معتبر باشد.

فرضیه خود از دو بخش تشکیل شده است: یک مدل انتزاعی ساده‌تر از «دنیای واقعی» که تنها شامل عوامل مهم است، و مجموعه‌ای از قوانین برای پدیده‌هایی که مدل می‌تواند به عنوان انتزاعی از «دنیای واقعی» در نظر گرفته شود و روابط بین متغیرها را مشخص کند.

ریاضیات و منطق صوری برای بررسی سازگاری و کامل بودن نظریه و پیامدهای آن به کار می‌روند؛ عبارات مبهم و تقریب در مدل جایی ندارند.

تولید و گسترش علم اقتصاد اثباتی

فریدمن تأکید می‌کند که نظریه روشی است که ما به وسیله آن حقایق را درک می‌کنیم و بدون نظریه نمی‌توان حقایق را مطالعه کرد. در تولید یک نظریه، باید جهان را همانطور که هست در نظر گرفت و به دنبال ساخت یک موتور برای تجزیه و تحلیل آن بود، نه بازتولید عینی جزئیات آن.

او پیشرفت در علم اقتصاد اثباتی را نه تنها به آزمایش و توضیح فرضیه‌های موجود، بلکه به ساخت فرضیه‌های جدید مرتبط می‌داند.