چرا قیمت دلار و طلا در جنگ ۱۲روزه ایران کاهش یافت؟

واکنش غیرمنتظره بازار ایران در بحبوحه جنگ

معمولاً در شرایط جنگی یا شوک‌های نااطمینانی، سرمایه‌گذاران به سمت دارایی‌های امن نظیر طلا، نقره و ارزهای قدرتمند روی می‌آورند که منجر به افزایش قیمت آن‌ها می‌شود. اما در ایران، در طول جنگ ۱۲روزه، نه تنها جهشی در قیمت‌ها رخ نداد، بلکه شاهد کاهش قیمت دلار و طلا بودیم. این واگرایی را می‌توان در سه محور اصلی تحلیل کرد:

• اختلال گسترده در اینترنت و انجماد جریان اطلاعات
• فشار نقدینگی و فروش اجباری
• پیش‌خور شدن انتظارات تورمی و بازاری

اختلال اینترنت و فلج شدن جریان اطلاعات

در روزهای ابتدایی جنگ، کشور با قطعی‌ها و اختلالات گسترده اینترنت مواجه شد. این وضعیت، گردش اطلاعات در بازار را به شدت مختل کرد:

• عدم به‌روزرسانی قیمت جهانی طلا: اطلاعات حیاتی برای معامله‌گران در دسترس نبود.
• کندی انتقال اخبار: اخبار مهم با تأخیر به دست فعالان بازار می‌رسید.
• خروج معامله‌گران خرد: بسیاری از معامله‌گران که بر اساس داده‌های لحظه‌ای تصمیم می‌گیرند، عملاً از بازار خارج شدند.

این خلأ اطلاعاتی باعث شد بازار در نوعی «بی‌حسی» فرو رود و قیمت‌ها کاهش یابند، اما نه لزوماً به دلیل تغییر بنیادی در عرضه و تقاضا، بلکه به دلیل ناتوانی بازار در خوانش صحیح شرایط جهانی. با این حال، این عامل به تنهایی نمی‌تواند روند نزولی را توضیح دهد و انتظار می‌رود با بازگشت اینترنت پایدار، قیمت‌ها به سمت ارزش‌های واقعی‌تر حرکت کنند.

فشار نقدینگی و فروش اجباری: عامل اصلی کاهش قیمت‌ها

جنگ، علاوه بر ایجاد نااطمینانی، نیاز فوری به نقدینگی را برای بخش قابل توجهی از شرکت‌ها و خانوارها به همراه داشت. در این دوره:

• بسیاری از کسب‌وکارها با افت فروش مواجه شدند.
• برخی شرکت‌ها مجبور به تعدیل نیرو یا کاهش فعالیت‌ها شدند.
• جریان ورودی نقد کاهش یافت در حالی که هزینه‌های جاری پابرجا بود.

در نتیجه، هم شرکت‌های حقوقی برای حفظ بقا و هم خانوارها برای تأمین معیشت، ناچار به نقد کردن بخشی از دارایی‌های خود شدند. این وضعیت منجر به موجی از عرضه اضطراری در بازار طلا و ارز شد. هنگامی که عرضه به طور ناگهانی از تقاضا پیشی می‌گیرد، حتی در شرایط جنگی نیز قیمت‌ها به سمت پایین اصلاح می‌شوند. بنابراین، فشار نقدینگی و فروش اجباری، مهم‌ترین عامل کاهش قیمت‌ها در جنگ ۱۲روزه بود.

پیش‌خور شدن انتظارات تورمی و بازاری

بازارهای مالی همواره آینده‌نگر هستند. پیش از آغاز جنگ، به ویژه در نیمه دوم سال ۱۴۰۴، بازار طلا و ارز رشد قابل توجهی را تجربه کرده بود. بخش عمده‌ای از این افزایش قیمت ناشی از انتظارات وقوع جنگ بود؛ انتظارات تورمی که از مدت‌ها قبل در قیمت‌گذاری‌ها لحاظ شده بود. به عبارت دیگر، معامله‌گران احتمال بروز تنش را از پیش در محاسبات خود وارد کرده بودند.

زمانی که جنگ عملاً آغاز شد، بازار با خبر جدیدی مواجه نبود. اتفاقی که ماه‌ها زمزمه‌اش در بازار می‌پیچید، به وقوع پیوست و به جای ایجاد هیجان، باعث خنثی شدن آن شد. انتظارات برآورده شد و بازار وارد فاز اصلاح شد. این پدیده مصداق بارز اصل آشنای ادبیات مالی است:

«با شایعه بخر، با خبر بفروش»

بازار ارز و طلا نیز دقیقاً همین الگو را تکرار کرد و با تحقق خبر، شاهد اصلاح قیمت‌ها بود.