خشکسالی در کنیا؛ مردم برای بقا به درخت نان زنجبیلی روی آورده‌اند

تلفات دام و گرسنگی فزاینده

«لوتکوی ابی»، زن میانسالی از منطقه تورکانا، زمانی ۵۰ راس بز داشت، اما اکنون تنها ۵ راس بز لاغر برایش باقی مانده است. او شاهد مرگ دام‌هایش بوده، زیرا مراتع به دلیل خشکسالی طولانی‌مدت در منطقه تورکانا، در شمال غرب کنیا، کاملاً خشک شده‌اند. در فرهنگ او، دام نه تنها منبع درآمد، بلکه محور اصلی زندگی است و از دست دادن گله، فاجعه‌ای است که جبران آن دشوار خواهد بود.

با وجود اینکه باران‌های اخیر در بخش‌هایی از کشور آغاز شده و حتی در برخی مناطق سیلاب‌های ناگهانی ایجاد کرده است، مقامات هشدار می‌دهند که کمک فوری به تورکانا نخواهد رسید. به گفته کارشناسان اداره ملی مدیریت خشکسالی محلی، بارندگی‌ها نامنظم بوده و برخی مناطق تورکانا بارندگی کمی داشته‌اند یا اصلاً باران نباریده است. همچنین، میزان بارندگی غیرقابل پیش‌بینی و ناکافی است تا بتواند تأثیر دو فصل بارانی ناموفق گذشته را جبران کند.

این خشکسالی همچنین بخش وسیعی از زمین‌ها را در سراسر شرق آفریقا تحت تأثیر قرار داده و طبق گزارش سازمان بشردوستانه آکسفام، حدود ۲۶ میلیون نفر در کنیا، اتیوپی و سومالی با «گرسنگی شدید» روبرو هستند. در شهرستان تورکانا، اثرات خشکسالی طولانی‌مدت تقریباً در همه جا قابل مشاهده است؛ بستر رودخانه‌ها خشک شده و مراتعی که زمانی از گله‌های بز، گوسفند و شتر حمایت می‌کردند، اکنون لخت و بی‌گیاه هستند.

حیوانات آسیب دیده‌اند، اما کمبود غذا برای صاحبانشان نیز وجود دارد. برای ابی و خانواده‌اش، خوردن دو وعده غذا در روز به یک کالای لوکس تبدیل شده است. او اغلب با یک وعده غذا، و گاهی هیچ، زنده می‌ماند. او گاهی اوقات تا پنج روز بدون خوردن یک وعده غذای مناسب می‌ماند. ابی با صدایی ضعیف و خشن می‌گوید که در چنین شرایطی، تنها یک گزینه باقی می‌ماند: رفتن به بیابان برای یافتن غذا.

درخت نان زنجبیلی: منبع بقا

در گذشته، سازمان‌های بشردوستانه گهگاه کمک‌های غذایی به افرادی مانند ابی می‌رساندند، اما مشخص نیست چرا این منابع خشک شده‌اند. این توزیع‌ها به خانواده‌ها کمک می‌کرد تا فصل‌های خشک را پشت سر بگذارند، اما اخیراً هیچ کمکی از سوی دولت یا آژانس‌های امدادی دریافت نکرده‌اند.

گرسنگی اکنون همه اعضای خانواده او را تحت تأثیر قرار داده است. مادرش، به گفته ابی، آخرین بار روز قبل یک ناهار کوچک خورده است و از آن زمان تاکنون چیزی نخورده است. ابی با اندک منابعی که باقی مانده، از مقامات محلی و ملی می‌خواهد که برای حمایت از خانواده‌اش مداخله کنند.

در سایه درختی در روستای «کاکوانیانگ»، سه زن در حال کوبیدن میوه‌های قهوه‌ای وحشی با پوستی سفت، خشن و ناهموار هستند. این میوه‌ها از درخت خرما دوم یا نان زنجبیلی (که در منطقه به آن «میکوامو» می‌گویند) به دست می‌آیند. اما یافتن این میوه‌ها آسان نیست؛ گاهی اوقات روستاییان گرسنه بیش از سه ساعت در بیابان پیاده‌روی می‌کنند تا درختان را پیدا کنند.

در زمان‌های بهتر، این میوه‌ها معمولاً توسط پسران جوان به عنوان میان وعده در حین چراندن بز و گوسفند خود در طبیعت خورده می‌شدند، اما اکنون یکی از معدود منابع غذایی موجود هستند. «رجینا اووته لوکوپو»، یکی از زنانی که میوه‌ها را می‌کوبد، می‌گوید: «نمی‌دانم چه کسی این گرسنگی را آورده است، بسیار شدید است. ما اینها را به خاطر گرسنگی می‌خوریم.»

این میوه طعمی شبیه نان زنجبیلی دارد و می‌تواند به سرعت شکم را سیر کند. اما لوکوپو هشدار می‌دهد که نمی‌توان آن را به مقدار زیاد خورد. او می‌گوید که اگر زیاد خورده شود، می‌تواند باعث خواب‌آلودگی و ناراحتی شدید معده شود. در روزهای نادری که خانواده‌ها از فروش جاروهای ساخته شده از برگ‌های خرما دوم کمی پول به دست می‌آورند، آرد ذرت می‌خرند تا با سس میوه مخلوط کنند، به این امید که شدت آن را رقیق کرده و مصرف آن را ایمن‌تر کنند.

لوکوپو میوه وحشی را با تنها بزی که برایش باقی مانده است، تقسیم می‌کند. او قبلاً ۲۰ راس بز داشت، اما بقیه تلف شده‌اند. او نیز مانند دیگران از اینکه دولت محلی یا آژانس‌های امدادی امسال، برخلاف سال‌های گذشته، کمکی نکرده‌اند، گلایه دارد. همین وضعیت در روستای «لاتیمانی» در فاصله حدود ۵ کیلومتری نیز دیده می‌شود.

فقدان کمک‌های بشردوستانه و نیاز مبرم

«کریو ایلیکول» سه روز است که چیزی نخورده است. آخرین غذای کمی که خورده بود از همسایه‌اش رسیده بود، و حتی همان نیز برای یک وعده غذایی کافی نبود. وقتی همسایه ایلیکول خبرنگاران را در خانه‌اش می‌بیند، سریعاً می‌آید تا مشکلات خودش را بازگو کند. «آکاله هلن» بلافاصله پس از اینکه خبرنگار میکروفون را جلوی او می‌گیرد، فریاد می‌زند: «کمک! کمک! حالا که به دیدن ما آمده‌اید، به ما کمک کنید. ما غذا نداریم، بسیار گرسنه هستیم و حتی بزها هم غذا ندارند.»

مردان بسیار کمی در اطراف هستند، زیرا وضعیت موجود کسانی را که می‌توانند مجبور کرده است خانه‌های خود را در جستجوی مراتع سبزتر – گاهی با عبور از مرزها – برای آنچه از گله‌هایشان باقی مانده است، ترک کنند.

مقامات از کمبود مواد غذایی آگاه هستند. «جیکوب لتوسیرو»، از تیم مدیریت خشکسالی شهرستان تورکانا، می‌گوید که بیش از ۳۲۰,۰۰۰ نفر در این شهرستان به «کمک غذایی فوری» نیاز دارند. او هشدار می‌دهد که بارندگی‌های اخیر ممکن است باران‌های خارج از فصل باشند که دوام زیادی نداشته باشند و در هر صورت، زمان می‌برد تا تفاوتی ایجاد کنند. او می‌گوید: «آنها ممکن است تأثیر فوری بر دام یا بهبود دسترسی به آب نداشته باشند. بنابراین در این مرحله چیزی برای جشن گرفتن نیست.»

در سراسر کنیا، حدود سه میلیون نفر تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. آژانس‌های بشردوستانه و دولت کنیا می‌گویند که در حال پاسخگویی به بحران رو به رشد هستند. در یک انبار مواد غذایی صلیب سرخ در خارج از «لودوار»، پایتخت شهرستان تورکانا، کارگران در حال بارگیری کیسه‌های غذا در کامیون‌ها هستند. قرار است این کمک‌ها برای آسیب‌پذیرترین خانواده‌هایی که هیچ وسیله دیگری برای بقا ندارند، ارسال شود.

اما صلیب سرخ در تورکانا اذعان می‌کند که نیاز به کمک غذایی بیشتر از منابع موجود است. «روکیا ابوبکر»، هماهنگ‌کننده صلیب سرخ کنیا در تورکانا، می‌گوید: «ما فقط غذای کمی داریم که نمی‌تواند به همه نیازمندان برسد. به همین دلیل از شرکا و خیرین می‌خواهیم که بیایند و از مردم حمایت کنند.»

سازمان‌های دیگری از جمله «ورلد ویژن کنیا» و «برنامه جهانی غذا» سازمان ملل نیز به خانواده‌های آسیب‌پذیر کمک غذایی ارائه می‌دهند. دولت کنیا طرح‌هایی را برای شروع توزیع غذا و خوراک دام در شهرستان‌های بیشتر تحت تأثیر خشکسالی اعلام کرده است. اما مقامات بشردوستانه هشدار می‌دهند که مقیاس بحران همچنان عظیم است. و برای افرادی مانند ابی، این به معنای آن است که آنها باید با منابعی که هنوز دارند و آنچه اندکی که می‌توانند در طبیعت بیابند، زنده بمانند.