تحلیل تریتا پارسی از بحران ایران و آمریکا: از دست رفتن کنترل و چشم‌انداز لغو تحریم‌ها

ریشه‌های تشدید تنش و واکنش‌ها

تنش‌ها با حملات اسرائیل و ایالات متحده به میدان گازی پارس (مشترک بین ایران و قطر) و تأسیسات عسلویه آغاز شد. این اقدامات با واکنش تلافی‌جویانه و گسترده ایران به تأسیسات نفت و گاز در عربستان، قطر و سایر نقاط همراه بود که به جهش قابل توجه قیمت نفت منجر شد. همچنین، گزارش‌هایی مبنی بر هدف قرار گرفتن یک فروند F35 آمریکایی توسط ایران و افشاگری‌های وزیر بسنت درباره احتمال لغو تحریم نفت در حال ترانزیت ایران برای کاهش قیمت‌ها، به پیچیدگی اوضاع افزوده است.

فروپاشی «نقشه الف» و نقش اسرائیل

به گفته پارسی، «نقشه الف» آمریکا پس از آن فروپاشید که ترور آیت‌الله خامنه‌ای به فروپاشی حکومت یا تسلیم ایران منجر نشد. در نتیجه، آمریکا بیش از پیش به اسرائیل اجازه می‌دهد تا ابتکار عمل را به دست بگیرد، هرچند برنامه اسرائیل (نابودی زیرساخت‌های صنعتی ایران) در خدمت منافع آمریکا نیست و می‌تواند بر بازارهای انرژی، ریاست‌جمهوری ترامپ و امنیت منطقه تأثیر منفی بگذارد.

نقض وعده ترامپ و واکنش‌ها

حمله اسرائیل به میدان پارس که با هماهنگی آمریکا صورت گرفت، نقض وعده ترامپ به قطر در سپتامبر 2025 بود که دیگر به اسرائیل اجازه حمله به قطر داده نخواهد شد. از آنجا که این میدان گازی مشترک است، این اقدام عملاً حمله به هر دو کشور محسوب می‌شود. همین موضوع و تأثیر آن بر بازارهای انرژی، ممکن است توضیح دهد که چرا ترامپ در شبکه‌های اجتماعی، اسرائیل را مسئول این حمله دانست و آن‌ها را علناً از حملات بیشتر به میدان‌های انرژی منع کرد.

لغو تحریم‌ها: از ناچاری تا اهرم فشار

اظهارات بسنت درباره رفع تحریم نفت ایران در آب‌ها، نشان‌دهنده ورود به قلمرو «تخفیف تحریمی» از روی ناچاری است. ایران که برای اولین بار در سال‌های اخیر اهرم فشاری به دست آورده، به دنبال معامله با آن خواهد بود. تهران علناً خواستار بستن پایگاه‌های آمریکا، دریافت غرامت و لغو تحریم‌ها برای توقف شلیک به اسرائیل و باز کردن تنگه شده است.

بازگشت به وضعیت موجود پیش از جنگ برای تهران غیرقابل قبول است؛ زیرا ایران نه تنها در وضعیتی تضعیف شده قرار خواهد گرفت، بلکه به دلیل نابود شدن مسیرهای رفع تحریم، در وضعیت ضعف مداوم باقی می‌ماند.

ایران معتقد است ضعف بیشتر، تنها به تجاوزات بیشتر از سوی آمریکا و اسرائیل دامن می‌زند. بنابراین، رفع تحریم‌ها برای جلوگیری از آغاز مجدد جنگ، ضروری است.

اشتباه محاسباتی احتمالی ایران و چالش‌های ترامپ

تریتا پارسی هشدار می‌دهد که ایران ممکن است در این مرحله دچار اشتباه محاسباتی شود. ترامپ شاید هنوز به نقطه‌ای نرسیده باشد که هزینه ادامه جنگ آن‌قدر بالا برود که معافیت‌های تحریمی را برای جلب موافقت ایران پیشنهاد دهد. این نقطه احتمالاً زمانی فرا می‌رسد که بدنه رأی‌دهندگان او (پایگاه اجتماعی) به طور جدی با جنگ مخالفت کنند. در آن مرحله، ترامپ با کمبود وقت مواجه خواهد شد و برای اعلام پیروزی و متقاعد کردن هوادارانش به آن، به یک روایت قوی نیاز دارد.