خبر کامل
«هه‌لاوه مه‌لاوه»؛ آیین دیرینه نوروزی در مهاباد با وجود سایه جنگ
شور نوروزی در مهاباد؛ کودکان، پیام‌آوران «هه‌لاوه مه‌لاوه» در سایه جنگ
در حالی که تنها چند روز به آغاز سال نو و عید نوروز باقی مانده است، شهر مهاباد با وجود سایه جنگ، شاهد حضور ماهی‌های قرمز نوروزی در بازارها و شور و هیجان کودکان برای برگزاری آیین دیرینه «هه‌لاوه مه‌لاوه» است. این آیین که سکوت و استرس ناشی از شرایط کنونی را می‌شکند، جلوه‌ای خاص از زیبایی و امید را به کوچه‌ها و خیابان‌های این شهر بخشیده است.
آیین «هه‌لاوه مه‌لاوه»: جشنی برای کودکان
«هه‌لاوه مه‌لاوه» از جمله آیین‌های کهن نوروزی است که در روزهای پایانی سال با محوریت کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود. در این مراسم، کودکان مهابادی با پوشیدن لباس‌های محلی کُردی، از صبح تا غروب به درِ خانه‌های همسایگان می‌روند تا هدایای ویژه این ایام را جمع‌آوری کنند.
آنها اغلب به صورت گروهی یا تنها، با کوبیدن درِ خانه‌ها، اشعاری را می‌خوانند که از جمله معروف‌ترین آنها این است: «هه‌لاوه مه‌لاوه کچتان ببی به بووک و کورتان ببی به زاوا» به معنی «هه‌لاوه مه‌لاوه، دخترتان عروس شود و پسرتان داماد شود». پس از آن، صاحبخانه هدیه‌ای به آنها می‌دهد که در گذشته، تخم‌مرغ بهترین هدیه محسوب می‌شد.
- تخم‌مرغ رنگی: نمادی از نوزایی و زندگی دوباره، که حتی در غذاهای این ایام نیز به کار می‌رود.
- اشعار متنوع: در برخی مناطق، اشعار طولانی‌تر و متفاوتی مانند «هه‌لاوه مه‌لاوه، بیستانی سوور و ساوا، کورتان ببی به زاوا، کچتان نه‌بی به چاوا، شتیک مان بو بخنه بن تاوا» خوانده می‌شود.
- هدایای بیشتر: کودکان برای دریافت هدایای بیشتر، عبارت «هه‌لاوه مه‌لاوه» را چندین بار تکرار می‌کنند.
چند روز پیش از آغاز این آیین، مغازه‌ها مملو از وسایل مخصوصی چون سبد، بیسکویت، آب‌نبات، شیرینی، تخم‌مرغ رنگ‌شده و سکه (پول) می‌شوند. این آیین از ساعات اولیه صبح روز پایانی سال آغاز شده و تا غروب ادامه می‌یابد. بر اساس یک باور قدیمی، صاحبخانه‌هایی که برای کودکان خود «هه‌لاوه مه‌لاوه» تهیه نکنند، در سال نو خیر و برکت به خانه‌شان وارد نمی‌شود.
تفاوت‌های شهری و روستایی در اجرای آیین
اجرای آیین «هه‌لاوه مه‌لاوه» در مناطق شهری و روستایی تفاوت‌هایی دارد. در روستاها، جوانان نیز اغلب با آویزان کردن سبدی با طناب از پشت‌بام منازل، بدون نشان دادن خود، درخواست هدیه می‌کنند و سپس سبد هدایا را بالا می‌کشند. این رسم به دلیل بافت فیزیکی ساختمان‌ها در مناطق شهری امکان‌پذیر نیست.
در برخی خیابان‌های مهاباد نیز، نوجوانان در غروب‌ها این رسم را برگزار می‌کنند و از خودروهای عبوری هدیه نوروزی می‌خواهند. با توجه به کمبود پول نقد، برخی گروه‌ها حتی کارت‌خوان همراه خود دارند تا رانندگان بتوانند به راحتی هدیه خود را پرداخت کنند.
دایه ملیحه، از ساکنان محله میدانچه حسن‌زاده مهاباد، می‌گوید: «در این روزهای تنهایی، آمدن بچه‌ها به داخل کوچه برای «هه‌لاوه مه‌لاوه» سکوت این ایام را می‌شکند. از کودکی تا کهنسالی به یاد داریم که همیشه «هه‌لاوه مه‌لاوه» وجود داشته و حتی در دوران جنگ تحمیلی و هواپیماهای دشمن هم بچه‌ها برای دریافت هدایای نوروزی خود می‌آمدند.»
او با سینی پر از شکلات به استقبال کودکان می‌رود و تخم‌مرغ‌هایی را نیز با پوست پیاز برای نوه‌هایش رنگ کرده است. در کوچه و محله‌ای دیگر از مهاباد نیز، کودکان این دیار به دور از هیاهو و دل‌نگرانی بزرگ‌ترها از ایام جنگ و رمضان، تنها به آیین‌های نوروزی فکر می‌کنند و حال و هوایی بهاری به شهر می‌بخشند.
«هه‌لاوه مه‌لاوه» در فهرست میراث جهانی یونسکو
واحد جولایی، رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مهاباد، اعلام کرد که آیین‌های نوروز در سال ۱۳۸۸ (۲۰۰۹ میلادی) به پیشنهاد ۱۰ کشور، به عنوان میراث ناملموس بشر در یونسکو به ثبت جهانی رسید و آیین «هه‌لاوه مه‌لاوه» نیز در مجموعه این آیین‌ها قرار دارد.
او توضیح داد که این آیین به عنوان میراث ناملموس در قالب ثبت جهانی نوروز ماندگار شده و هر ساله در مناطق مختلفی از آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام برگزار می‌شود. جشن نوروز نه تنها در ایران، بلکه در کشورهایی چون افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان، جمهوری آذربایجان و بخش‌هایی از هند، پاکستان، عراق و ترکیه نیز برگزار می‌شود.
جولایی تاکید کرد: «جشن نوروز نه تنها در یونسکو، بلکه در سازمان ملل متحد نیز به تصویب رسیده و نمادی از همبستگی اقوام، خوش‌رویی و گشاده‌دستی در برابر تهیدستان و همدلی و همیاری با دیگر ملت‌هاست.»
با این حال، به دلیل شرایط خاص، تمامی برنامه‌های نوروزی از جمله نمایشگاه‌ها و بازدید از اماکن تاریخی و گردشگری مهاباد تا اطلاع ثانوی تعطیل شده است. مهاباد با ۹۴ اثر تاریخی و جاذبه‌های گردشگری مانند سد مهاباد، غار سهولان، تالاب بین‌المللی کانی‌برازان، موزه و حمام میرزا رسول، مقبره فقره‌قا، برده‌کنته و مسجد جامع، همچنین بازارهای فروش اجناس لوکس و خارجی و بازار تاناکورا، شهری متمایز برای گردشگران به شمار می‌رود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
