صنعت قند و شکر در بازار سرمایه: بهبود تولید در صنعتی وابسته به اقلیم

تولید شکر: از چغندر تا نیشکر

تولید شکر به دو روش اصلی از چغندر قند و نیشکر انجام می‌شود که هر کدام فرآیند و ویژگی‌های خاص خود را دارند.

فرآیند تولید شکر از چغندر در ایران

در ایران، تولید شکر از چغندر قند با برداشت محصول آغاز شده و پس از انتقال به کارخانه، مراحل آماده‌سازی، عصاره‌گیری، تصفیه و کریستال‌سازی را طی می‌کند تا شکر نهایی به دست آید. این روش سهم مهمی در تأمین نیاز داخلی کشور دارد.

مزیت تولید شکر از نیشکر در کشورهای گرمسیری

تولید شکر از نیشکر، که عمدتاً در کشورهای گرمسیری رایج است، نیازمند سرعت عمل بالا در برداشت و انتقال به کارخانه است؛ چراکه نیشکر فسادپذیری بالایی دارد. پس از خردایش، عصاره‌گیری و تصفیه، شکر تولیدی برای بسته‌بندی و عرضه به بازار آماده می‌شود.

محصولات و انواع کشت

صنعت قند و شکر دارای سبدی متنوع از محصولات است و کشت چغندر قند در ایران نیز به دو شیوه انجام می‌گیرد.

سبد محصولات صنعت قند و شکر

محصولات این صنعت شامل شکر سفید، شکر خام، تفاله و سایر محصولات جانبی است که هر یک در زنجیره ارزش این صنعت نقش دارند.

کشت پاییزه و بهاره چغندر قند

کشت چغندر قند در ایران در دو فصل پاییزه (عمدتاً مناطق جنوبی) و بهاره (مناطق معتدل و سردسیر) صورت می‌گیرد. چغندر بهاره معمولاً عیار قندی بالاتری دارد، که این امر موجب شده برخی کارخانه‌ها در طول سال بر اساس دو دوره کشت فعالیت کنند.

روند جهانی تولید و مصرف شکر

بازار جهانی شکر تحت سلطه کشورهای خاص و با روندهای افزایشی در تولید و مصرف همراه است.

برزیل و هند: پیشتازان تولید نیشکر جهان

تولید جهانی نیشکر از سال ۱۹۶۱ تا ۲۰۲۳ رشدی چشمگیر داشته و از کمتر از ۲۰۰ میلیون تن به بیش از ۱.۸ میلیارد تن رسیده است. برزیل و هند به ترتیب بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نیشکر جهان هستند و بخش عمده‌ای از تولید جهانی در اختیار این دو کشور متمرکز شده است.

نقش مکمل چغندر در تأمین شکر جهان

تولید جهانی چغندر قند نوسانات بیشتری را تجربه کرده و در چند کشور محدود متمرکز است که روسیه در سال‌های اخیر به بزرگ‌ترین تولیدکننده تبدیل شده است. به طور کلی، حدود ۸۰ درصد شکر جهان از نیشکر و ۲۰ درصد آن از چغندر قند تأمین می‌شود.

مسیر افزایشی تولید جهانی شکر

تولید جهانی شکر از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ روندی افزایشی داشته و از ۱۶۲ میلیون تن به حدود ۱۸۰ میلیون تن رسیده است. پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۲۵ به ۱۸۵ میلیون تن و تا افق ۲۰۳۰ به حدود ۱۸۸ میلیون تن برسد.

رشد تدریجی مصرف جهانی شکر

مصرف جهانی شکر نیز روندی باثبات و صعودی را تجربه کرده و از ۱۵۲ میلیون تن در سال ۲۰۱۰ به حدود ۱۸۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ رسیده است. رشد جمعیت و توسعه صنایع غذایی از عوامل اصلی این افزایش به شمار می‌روند.

نوسانات قیمت و وضعیت داخلی ایران

قیمت جهانی شکر شاهد نوسانات قابل توجهی بوده و تولید داخلی ایران نیز به شدت به شرایط اقلیمی و سیاست‌ها وابسته است.

نوسان قیمت جهانی شکر: از اوج تا افت

قیمت جهانی شکر از سال ۲۰۲۲ تا نیمه نخست ۲۰۲۳ به اوج خود (۲۶ تا ۲۸ سنت در هر پوند) رسید که عمدتاً ناشی از محدودیت عرضه و شرایط نامساعد اقلیمی بود. اما از ابتدای ۲۰۲۴، قیمت‌ها وارد روند نزولی شده و در سال ۲۰۲۵ به محدوده ۱۴ تا ۱۵ سنت در هر پوند رسید که نشان‌دهنده بهبود توازن عرضه و تقاضاست.

تولید داخلی ایران: وابسته به اقلیم و سیاست

تولید شکر در ایران طی دهه گذشته نوسانات چشمگیری را تجربه کرده است. از ۱.۷ میلیون تن در سال ۱۳۹۰ به بیش از ۳ میلیون تن در سال ۱۳۹۶ رسید، اما در سال ۱۳۹۸ کاهش یافت. پس از بازگشت به محدوده ۲.۲ تا ۲.۳ میلیون تن در سال ۱۳۹۹، در سال ۱۴۰۴ به ۱.۹ میلیون تن کاهش پیدا کرد. این نوسانات نشان‌دهنده تأثیر شدید شرایط اقلیمی و سیاست‌های حمایتی بر تولید داخلی است.

صنعت قند و شکر در بازار سرمایه ایران

بازار سرمایه ایران نیز میزبان شرکت‌های فعال در این صنعت است که عملکرد مطلوبی را در ماه‌های اخیر نشان داده‌اند.

۱۸ شرکت بورسی و سهم ۶۰ درصدی از تولید کشور

در بازار سرمایه ایران، ۱۸ شرکت فعال در صنعت قند و شکر حضور دارند که ماده اولیه آن‌ها چغندر قند است. این شرکت‌ها حدود ۵۸۸ هزار تن شکر تولید می‌کنند که نزدیک به ۶۰ درصد از کل تولید کشور را شامل می‌شود. ارزش بازار این گروه در حال حاضر حدود ۳۰ همت برآورد می‌شود.

جهش ۹۹ درصدی تولید در ۹ ماهه ابتدایی

در ۹ ماهه ابتدایی سال جاری، تولید شرکت‌های این گروه نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۹۹ درصد رشد داشته است. بیشترین رشد مربوط به شرکت قزوین با بیش از ۱۰۰۰ درصد افزایش تولید و کمترین رشد مربوط به قهکمت با حدود ۱۹ درصد بوده است.

رشد ۲۴ درصدی سودآوری گروه

در بخش سودآوری، «قصفها» با رشد ۴۹ درصدی بهترین عملکرد را ثبت کرده و «قهکمت» با افت حدود یک درصدی ضعیف‌ترین عملکرد را داشته است. مجموع سود شناسایی‌شده این گروه در ۹ ماه ابتدایی سال به حدود ۱.۳ همت رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۲۴ درصدی را نشان می‌دهد.

جمع‌بندی

صنعت قند و شکر، علیرغم اهمیت فراوان، صنعتی پرنوسان است که عملکرد آن به شدت به شرایط تولید، سیاست‌های تنظیم‌گری و وضعیت بازار جهانی وابسته است. با این حال، بررسی صورت‌های مالی نشان می‌دهد که شرکت‌های قندی بورسی در ماه‌های اخیر توانسته‌اند بهبود نسبی در تولید و سودآوری خود ثبت کنند، هرچند پایداری این روند به متغیرهای بیرونی وابسته خواهد بود.