کشف دلتای رودخانه باستانی مدفون در مریخ توسط پرسویرنس: شواهد جدید آب و حیات

کشف دلتای باستانی و قدمت آن

مریخ‌نورد پرسویرنس، که یک وسیله نقلیه شش چرخ متعلق به ناسا است، در حال حاضر در دهانه جزرو، منطقه‌ای در نیمکره شمالی مریخ که گمان می‌رود زمانی یک حوضه دریاچه بوده، در حال کاوش است. این مریخ‌نورد با طی مسافت ۶.۱ کیلومتر، توانسته است با استفاده از رادار نفوذی به زمین، سازندهای زمین‌شناسی را تا عمق ۱۱۵ فوتی (۳۵ متری) زیر سطح شناسایی کند.

این کاوش‌ها منجر به کشف لایه‌های رسوبی و سطوح فرسایش یافته‌ای شده که مشخصه یک محیط دلتا هستند؛ رسوباتی گسترده و بادبزنی‌شکل که در دهانه رودخانه‌ای که به یک توده آب بزرگتر مانند دریاچه می‌ریزد، تشکیل می‌شوند. دانشمندان تخمین می‌زنند که این دلتای مدفون بین ۳.۷ تا ۴.۲ میلیارد سال قدمت دارد. این کشف نشان می‌دهد که این دلتا نسبتاً در اوایل تاریخ مریخ، که حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش مانند زمین تشکیل شده است، وجود داشته است.

محققان خاطرنشان کردند که این دلتا، قدمتی بسیار قدیمی‌تر از یک سازند سطحی مشابه به نام «دلتای غربی» دارد که قدمت آن به حدود ۳.۵ تا ۳.۷ میلیارد سال پیش برمی‌گردد.

فناوری RIMFAX و داده‌های جدید

دستگاه RIMFAX (Radar Imager for Mars’ Subsurface Experiment) که بر روی مریخ‌نورد پرسویرنس نصب شده است، با ارسال پالس‌های راداری به سمت پایین و ثبت بازتاب‌های آنها از سازندهای زیرسطحی، امکان ایجاد نقشه‌های سه‌بعدی از آنچه در زیر سطح قرار دارد را فراهم می‌کند. یافته‌های جدید بر اساس عمیق‌ترین داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط این دستگاه تا به امروز است که بین سپتامبر ۲۰۲۳ و فوریه ۲۰۲۴، طی یک دوره ۲۵۰ روز مریخی، به دست آمده است.

اهمیت آب و احتمال حیات در مریخ

وجود آب، عنصری حیاتی در احتمال وجود حیات در گذشته مریخ است. از این رو، شواهد رو به رشد گذشته مرطوب این سیاره مورد توجه ویژه قرار گرفته است. مریخ، که اکنون سیاره‌ای سرد و بی‌حاصل است، زمانی دارای جوی بسیار متراکم‌تر و آب و هوایی گرم‌تر بود که امکان وجود آب مایع را روی سطح آن فراهم می‌کرد.

امیلی کاردارلی، دانشمند سیاره‌ای در دانشگاه UCLA و نویسنده اصلی مطالعه‌ای که در مجله Science Advances منتشر شده است، اظهار داشت: «بر اساس سازندهایی که توسط ریمفکس نقشه‌برداری شده‌اند، ما معتقدیم که دهانه جزرو زمانی محیطی غنی از آب داشته که قادر به حفظ نشانه‌های زیستی بوده و این محیط قبل از تشکیل دلتای غربی دهانه وجود داشته است.»

نشانه زیستی، مدرکی شیمیایی یا فیزیکی از حیات گذشته یا حال است. در زمین، دلتاهای رودخانه مناطقی هستند که رسوبات در آنها متمرکز می‌شوند و ریزمحیط‌هایی را ایجاد می‌کنند که برای حیات میکروبی مساعد هستند.

سال گذشته، دانشمندان اعلام کردند که نمونه سنگی که توسط پرسویرنس از دهانه جزرو جمع‌آوری شده است، حاوی یک نشان زیستی بالقوه است که نشان‌دهنده حیات میکروبی باستانی است، اگرچه مواد معدنی موجود در نمونه نیز می‌توانند از طریق فرآیندهای غیرزیستی تشکیل شده باشند. قدمت آن سنگ تقریباً به ۳.۲ تا ۳.۸ میلیارد سال پیش برمی‌گردد.

کاوش‌های مداوم پرسویرنس

از سال ۲۰۲۱، این فضاپیما به کاوش در دهانه جزرو ادامه داده است، جایی که دانشمندان معتقدند کانال‌های رودخانه زمانی به لبه دهانه سرریز می‌شدند و یک دریاچه باستانی را تشکیل می‌دادند.

دیوید پیج، دانشمند سیاره‌ای در UCLA و نویسنده مشترک این مطالعه، درباره یافته‌های جدید گفت: «بسیار هیجان‌انگیز است که RIMFAX قادر به ارائه این نمای دقیق از رسوبات و در نتیجه کمک به حل معمای منشأ آنها است. این یافته، این ایده را تقویت می‌کند که رادار نفوذی به زمین در واقع ابزاری جدید بسیار ارزشمند برای مطالعه زمین‌شناسی سیاره‌ای است.»