فعالیت مطلوب بنادر جنوبی ایران و چالش‌های ترانزیتی در مرزهای شرقی

عملکرد بنادر اصلی در شرایط بحران

مهران نجاتی، نایب رئیس کمیسیون حمل‌ونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق بازرگانی ایران، تأکید می‌کند که ارزیابی‌ها در بنادر استراتژیک ایران نشان می‌دهد روند کار نه تنها متوقف نشده، بلکه با اتخاذ رویکردی تهاجمی در مدیریت بحران، واردات کالاهای اساسی از جمله برنج و گندم شتاب قابل توجهی یافته است.

به گفته وی، آمارهای خروج کالا حاکی از آن است که برنج در صدر فهرست ترخیص‌های فوری قرار دارد و پس از آن، محموله‌های استراتژیک گندم، ذرت و نهاده‌های دامی با حداقل توقف اداری، فرآیند خروج فیزیکی را طی کرده‌اند.

در خصوص سناریوهای جایگزین برای بنادر اصلی، قطعاً بنادر چابهار و قشم به عنوان گزینه‌های راهبردی و مطرح در دستور کار قرار دارند؛ اما درباره این مسئله که آیا زیرساخت‌های فعلی این مناطق، پتانسیل و توان فنی لازم برای پذیرش این حجم عظیم از بار ترافیکی را دارند یا خیر، ملاحظات کارشناسی جدی وجود دارد.

نجاتی با قاطعیت تأکید می‌کند که در شرایط کنونی، وضعیت عملیاتی در بنادر شهید رجایی و باهنر کاملاً مطلوب است و فرآیند تخلیه، ترخیص و بارگیری کالاها با سرعت و راندمان بالایی دنبال می‌شود. این شتاب در زنجیره تأمین، به‌ویژه در حوزه کالاهای اساسی و محموله‌های ترانزیتی، به وضوح مشهود است و نشان از پویایی این مبادی استراتژیک دارد.

اولویت ترخیص کالاهای اساسی

تمامی کشتی‌هایی که در لنگرگاه‌ها در نوبت پهلوگیری بودند، به سرعت به اسکله هدایت شده و فرآیند ترخیص و حمل کالای آن‌ها آغاز شده است. هدف اصلی این بود که کالاهای اساسی با فوریت تخلیه و خارج شوند تا در شرایط جنگی، کشور از لحاظ ارزاق عمومی و تأمین مایحتاج با مشکلی مواجه نشود. بیشترین تمرکز و انرژی مجموعه گمرک و بخش حمل‌ونقل بر روی کالاهای اساسی معطوف شده است تا این اقلام در کمترین زمان ممکن ترخیص شوند.

در میان اقلام تخلیه شده، بیشترین حجم عملیاتی متعلق به محموله‌های برنج بوده که با هماهنگی‌های صورت‌گرفته، با سرعت بسیار بالایی فرآیند ترخیص را طی کرده و از بنادر خارج شده‌اند. علاوه بر برنج، محموله‌های استراتژیک دیگری نظیر گندم، ذرت و سایر نهاده‌های دامی نیز در لیست کالاهای اساسی و دارای اولویت بودند که خوشبختانه فرآیند اداری و خروج فیزیکی آن‌ها به طور کامل انجام شده است.

این سرعت عمل در تخلیه و بارگیری کالاها از اسکله به سمت مقاصد داخلی، نقش کلیدی در حفظ ثبات بازار کالاهای اساسی و اطمینان‌بخشی به زنجیره تأمین در شرایط کنونی ایفا می‌کند.

چالش‌های ترانزیت در مرزهای شرقی

نجاتی به مشکلات دیرینه ترانزیت در مرز شرقی اشاره می‌کند و می‌گوید: «پیش از وقوع جنگ بارها این هشدار را داده بودیم که زیرساخت‌ها در مرز شرقی ضعیف است. هیچ‌گاه تصور نمی‌شد که نیاز باشد، به‌طور مثال روزانه ۲ هزار دستگاه کامیون از این مرز عبور کنند.»

وی می‌افزاید: «اگر زیرساخت‌ها تقویت شود، می‌توان موجودی کالاها را با سرعت به کشورهای هدف ترانزیت کرد. در حال حاضر بحث عدد و رقم دقیق کامیون‌ها مطرح نیست، بلکه مسئله اصلی «خواب» طولانی‌مدت ماشین‌ها در مرزهای شرقی است که به یک چالش جدی تبدیل شده است.»

مناطق بحرانی و تأثیر آن بر رانندگان

عمده مشکل در مسیر ترانزیت به سمت افغانستان و در مرزهایی نظیر «ماهی‌رود» و «اسلام‌قلعه» است. زیرساخت‌های گمرکی در این نقاط بسیار ضعیف ارزیابی می‌شود. پیش از این، به دلیل درگیری‌های میان پاکستان و افغانستان، حجم عظیمی از کالاها به سمت بندرعباس رفت، اما ضعف زیرساخت در مرزهای شرقی باعث شده است که کامیون‌ها حداقل بین ۷ تا ۱۰ روز در نوبت توقف داشته باشند.

این وضعیت سبب شده است که رانندگان تمایل چندانی به فعالیت در این مسیر نداشته باشند و در صورت پذیرش بار، کرایه‌های فوق‌العاده بالایی مطالبه کنند. نجاتی تأکید می‌کند که اگر مسئولان بتوانند معضل مرزهای شرقی را حل کنند، روند ترانزیت فعلی بسیار روان‌تر خواهد شد.