چالش‌ها و تحولات تئاتر ایران در سال ۱۴۰۴: جنگ، مدیریت و جشنواره فجر

سال ۱۴۰۴ برای جامعه تئاتر ایران سالی پر از چالش و تحولات بود. این سال در حالی آغاز شد که تئاتر کشور به دلیل تغییر معاون هنری در سال قبل، با بلاتکلیفی‌های مدیریتی عمیقی دست و پنجه نرم می‌کرد. این وضعیت نامشخص، بخش عمده‌ای از فعالیت‌های تئاتری را تحت تأثیر قرار داد و هنرمندان و مخاطبان را با ابهامات بسیاری مواجه ساخت.

تعطیلی‌های مکرر تئاتر در پی بحران‌های منطقه‌ای

در حالی که اهالی تئاتر منتظر معرفی مدیرکل جدید هنرهای نمایشی بودند، جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و تهاجم رژیم صهیونیستی به ایران در خرداد ۱۴۰۴، شوک بزرگی به فعالیت‌های مستمر تئاتری وارد کرد. این جنگ منجر به تعطیلی حدود ۲۰ روزه اجراها شد. پس از از سرگیری فعالیت‌ها، بار دیگر در اسفند ماه همان سال، تجاوز صهیونیستی-آمریکایی به خاک ایران، تئاتر را به تعطیلی کشاند و سال ۱۴۰۴ با توقف فعالیت‌های هنری به پایان رسید.

معرفی مدیرکل جدید و حواشی مدیریتی

پس از پایان جنگ ۱۲ روزه، چرخه معیوب مدیریت تئاتر همچنان ادامه یافت و معرفی مدیرکل جدید هنرهای نمایشی به تأخیر افتاد. سرانجام در ۲۱ مرداد ۱۴۰۴، رضا مردانی به عنوان سرپرست اداره‌کل هنرهای نمایشی و سپس مدیرکل معرفی شد. این انتصاب با حواشی بسیاری همراه بود، به ویژه آنکه سعید اسدی، که پیش‌تر نامش برای این سمت مطرح بود، به عنوان مشاور معاون هنری و مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی ایران منصوب شد. این امر این تصور را ایجاد کرد که تصمیم‌گیرنده اصلی تئاتر ایران، سعید اسدی است.

تقلیل جایگاه اداری تئاتر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

یکی از اتفاقات نگران‌کننده سال ۱۴۰۴، تقلیل جایگاه مدیریتی تئاتر در چارت اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. در حالی که جامعه تئاتر سال‌ها به دنبال تشکیل «سازمان تئاتر» برای بهره‌مندی از بودجه و امکانات بیشتر بود، در تابستان ۱۴۰۴، «اداره‌کل هنرهای نمایشی» به «دفتر هنرهای نمایشی» تقلیل یافت. این اقدام با واکنش منفی رسانه‌ها و اهالی تئاتر مواجه شد، هرچند پس از حواشی متعدد، مجدداً از عنوان «اداره‌کل هنرهای نمایشی» استفاده گردید.

برکناری معاون هنری و انتصاب مدیر جدید

نادره رضایی، معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که در نیمه دوم سال ۱۴۰۳ منصوب شده بود، در دوران حضور خود با چالش‌های متعددی در حوزه تئاتر روبرو شد. این چالش‌ها شامل تغییر مدیرکل هنرهای نمایشی، اداره‌شدن اداره‌کل و مجموعه تئاتر شهر با سرپرست، و تأخیر در معرفی دبیر جشنواره تئاتر فجر بود. سرانجام در ۱۷ شهریور، نادره رضایی برکنار شد و محمدمهدی احمدی به عنوان سرپرست معاونت امور هنری معرفی گردید. پس از ماه‌ها گمانه‌زنی، در ۱۷ دی ۱۴۰۴، مهدی شفیعی که پیش‌تر نیز سابقه مدیریت تئاتر را داشت، به عنوان معاون هنری جدید وزیر انتخاب شد. امیدها به برنامه‌ریزی و رشد تئاتر با حضور وی افزایش یافت، اما شرایط اجتماعی دی و بهمن ۱۴۰۴ و همچنین آغاز تجاوز صهیونیستی-آمریکایی به ایران، فرصت فعالیت مناسب را از او گرفت.

برگزاری چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر با روندی غیرمعمول

هنرمندان تئاتر در سال ۱۴۰۴ علاوه بر انتظار برای معرفی مدیرکل جدید، منتظر انتخاب دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر نیز بودند. برخلاف سال‌های گذشته که دبیر جشنواره در بهار معرفی می‌شد، این دوره تا نیمه دوم سال با تأخیر مواجه بود. در نهایت، در ششم مهر ۱۴۰۴، سیدوحید فخر موسوی به عنوان دبیر جشنواره معرفی شد. وی با فرصت اندکی برای برنامه‌ریزی و انتشار فراخوان روبرو بود. شرایط اجتماعی و سیاسی اواخر سال ۱۴۰۴ نیز برگزاری جشنواره را با دشواری‌های مضاعفی همراه کرد. این جشنواره سرانجام از ۱ تا ۱۲ بهمن برگزار شد، اما بدون جنبه بین‌المللی و با حضور کم‌رنگ چهره‌های شناخته‌شده.

از دیگر رویدادهای مهم سال ۱۴۰۴ می‌توان به معرفی مدیر جدید مجموعه تئاتر شهر، مدیرعامل جدید خانه تئاتر و برگزاری جشنواره‌های تئاتر خیابانی مریوان و کودک و نوجوان همدان اشاره کرد که همگی نشان از سالی پرتحول برای تئاتر ایران داشتند.