مروری بر آثار بهاری «شوالیه آواز ایران»؛ شهرام ناظری

با آغاز فصل بهار و نوروز، که همواره نویدبخش تازگی و سرزندگی است، امسال کشورمان در سوگ هموطنانی است که در جنگ تحمیلی نیروهای آمریکایی-صهیونیستی به شهادت رسیدند. با این وجود، طبیعت مسیر خود را ادامه می‌دهد و انسان به امید روزهای خوش آینده زندگی می‌کند.

موسیقی در طول تاریخ ایران، نقشی حیاتی در ثبت وقایع و ابراز احساسات در بزم‌ها، رزم‌ها و سوگ‌ها داشته است. در این گزارش، نگاهی به برخی از آثار موسیقایی شهرام ناظری، خواننده پیشکسوت و «شوالیه آواز ایران»، با مضمون بهار خواهیم داشت که با حال و هوای این روزها همخوانی بیشتری دارد.

«لاله بهار»؛ شاهکاری از گروه عارف

آلبوم «لاله بهار»، اثری ماندگار از گروه «عارف» به سرپرستی و آهنگسازی زنده‌یاد پرویز مشکاتیان و خوانندگی شهرام ناظری است که در دستگاه شور و دشتی در سال ۱۳۶۲ اجرا و در سال ۱۳۶۵ منتشر شد.

این آلبوم شامل ۱۰ قطعه متنوع است که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

«بی‌کلام»
«ساز و آواز دشتی»
«تصنیف لاله بهار» (با شعری از ملک ‌الشعرای بهار)
«تصنیف مرا عاشق» (با شعری از مولوی)
«شورانگیز» (تکنوازی سنتور)
«ساز و آواز» (با شعری از هوشنگ ابتهاج)
«گریلی»
«ساز و آواز»
«آواز حسینی و فرود به شور همراه با سنتور»
«تصنیف مرا عاشق» (با شعری از مولوی)

نوازندگان برجسته این اثر شامل پرویز مشکاتیان (سنتور)، علی‌اکبر شکارچی و اردشیر کامکار (کمانچه)، ناصر فرهنگ‌فر (تنبک)، جمشید عندلیبی (نی)، حمید متبسم و ارشد طهماسبی (تار)، فرخ مظهری (بم‌تار) و محمد فیروزی (عود) بودند. ایرج حقیقی نیز صدابرداری همنوازی این اثر را برعهده داشت.

تصنیف «لاله بهار» با شعری از ملک ‌الشعرای بهار: «لاله خونین کفن از خاک سر آورده برون/خاک مستوره قلب بشر آورده برون/دل ماتم زده مادر زاری است که مرگ/از زمین همره داغ پسر آورده برون/آتشین آه فرو مرده مدفون شده است/که زمین از دل خود شعله ور آورده برون/راست گویی که زبان‌های وطن خواهان است/که جفای فلک از پشت سر آورده برون/یا به تقلید شهیدان ره آزادی/طوطی سبز قبا سرخ پر آورده برون/یا که بر لوح وطن خامه خونبار بهار/نقشی از خون دل رنج بر آورده برون»

«کنسرتی دیگر» و «در بهار امید»

آلبوم «کنسرتی دیگر»، مجموعه‌ای از کنسرت سال ۱۳۶۸ در «تئاتر شهر پاریس» است که با همکاری داریوش طلایی (سه‌تار)، شهرام ناظری (آواز) و بیژن کامکار (تمبک و دف) اجرا شد. رادیو فرانسه این اجرا را در سال ۱۳۷۱ در مجموعه Ocora به صورت لوح فشرده منتشر کرد. قطعات این کنسرت در دستگاه‌های افشاری و ماهور اجرا شده‌اند.

آلبوم «کنسرتی دیگر» در سال ۱۳۷۲ منتشر شد و شامل قطعاتی چون «چهارمضراب (افشاری)»، «در بهار امید» (تصنیف از محمدعلی امیرجاهد)، «مثنوی»، «هروایه» (بر اساس تصنیف کردی) و «دوبیتی‌خوانی» (ماهور) است.

«عمو نوروز»؛ بازتابی از وضعیت اجتماعی

تک‌آهنگ و نماهنگ «عمو نوروز»، اثری از پوریا سوری (شعر)، تهمورس پورناظری (آهنگسازی) و شهرام ناظری (خوانندگی) است که نوروز سال گذشته با محوریت وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور منتشر شد.

تیم نوازندگان این اثر شامل سهراب پورناظری (کمانچه و سه‌تار)، محمت آکاتای (بندیر و دهل)، احسان عبدی‌پور (سرنا)، نگار اعزازی، پژمان نقشبندی، فرید زندی (دف)، فرزین کشاورز (سنتور)، علی قنبری (بربت) و تهمورس پورناظری (سه‌تار و دف) است. سحر بروجردی، دنیا کمالی و آرش سلامیه نیز هم‌خوانان این اثر بودند.

عوامل اجرایی «عمو نوروز» عبارتند از: میلاد رحیمی آبکنار (کارگردان)، علی احسانی (مدیر فیلمبرداری)، سعید هادیان و فاضل اسکندانس (گروه تصویربرداری)، نوید توحیدی (تدوین)، علی مقدم (طراح گرافیک)، استودیو وارهاوس (ضبط موسیقی)، راین انوکسن (صدابردار و میکس) و توحید وحید (ضبط آواز).

بخشی از شعر «عمو نوروز»: «آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز ﭼﺸﺎﻣﻮن ﭘﺮ ﻏﻢ دﻟﺎﻣﻮن ﭘﺮ ﺳﻮز/آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز ﺣﺎل ﺧﻮﺷﺖ ﻛﻮ! /داﻳﺮه و دﻣﺒﮏ ﻋﺎﺷﻖ ﻛﺸﺖ ﻛﻮ!/ آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز دردا رو ﺑﺒﻴﻦ/دﺳﺖ ﺧﺎﻟﻰ ﻣﺮدا رو ﺑﺒﻴﻦ/ﻫﺮ ﻃﺮف ﻣﻰ ری راﻫﻤﻮن ﺑﺴﺘﻪ/اﻧﮕﺎر ﺧﺪا ﻫﻢ ﭼﺸﺎﺷﻮ ﺑﺴﺘﻪ/ آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز/ﭼﺸﺎﻣﻮن ﭘﺮ ﻏﻢ، دﻟﺎﻣﻮن ﭘﺮﺳﻮز/ آی ﻋﻤﻮﻧﻮروز دﻟﺎﻣﻮن ﺧﺴﺘﻪ س/آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز راﻫﻤﻮن ﺑﺴﺘﻪ س/آی ﻋﻤﻮ ﻧﻮروز، روزا اﺑﺮﻳﻦ ﺷﺒﺎ ﺑﻰ ﻣﺎﻫﻦ/ ﭘﺎﻳﻴﺰا ﺑﻠﻨﺪ ﻋﻤﺮا ﻛﻮﺗﺎﻫﻦ»

زندگی و افتخارات شهرام ناظری

شهرام ناظری، موسیقیدان و خواننده برجسته ایرانی، متولد ۲۹ بهمن ۱۳۲۸ در کرمانشاه است. او به دلیل فعالیت‌های چشمگیرش در موسیقی اصیل ایرانی، به «شوالیه آواز ایران» ملقب شده است. مجمع انجمن آسیا او را «هنرمند برتر آسیا»، نیویورک تایمز «بلبل فارسی» و کریستین ساینس مانیتور «لوچانو پاواروتی ایران» نامیده‌اند.

مسیر هنری و همکاری‌های برجسته

ناظری از اوایل دهه ۵۰ به عنوان هنرمندی شناخته شده مطرح شد. اولین آلبوم‌های او به صورت مشترک با زنده‌یاد محمدرضا شجریان، با مضامین میهنی و آزادی‌خواهی، در اواخر دهه ۵۰ توسط کانون چاووش منتشر شد. تصنیف‌های «ایران ای سرای امید» (ساخته محمدرضا لطفی با شعر هوشنگ ابتهاج) که توسط هر دو خوانده شد، «آزادی» با صدای ناظری و «همراه شو عزیز» با صدای شجریان، شهرت فراوانی کسب کردند.

پس از پایان فعالیت کانون چاووش، ناظری در دهه ۶۰ به اجرای قطعاتی با اشعار مولانا پرداخت و به عنوان اولین خواننده‌ای که به طور ویژه به شعر مولوی توجه کرد، شناخته شد. آلبوم «گل صدبرگ» از این دوره، محبوبیت زیادی یافت. در اوایل دهه ۷۰، همکاری او با کیخسرو پورناظری به خلق آثاری با ساز تنبور منجر شد که تصنیف «مهتاب‌رو» از جمله آن‌هاست.

آثار معروف و افتخارات بین‌المللی

از معروف‌ترین تصنیف‌های ناظری می‌توان به «اندک اندک» (با شعر مولانا در آلبوم «گل صدبرگ»)، «آتشی در نیستان» (با شعر مجذوب تبریزی)، «کاروان شهید» (با آهنگ محمدرضا لطفی) و «شیدا شدم» (با شعر خودش) اشاره کرد. او همچنین تصنیف‌های میهنی و ایران‌دوستانه مانند سرود «ایران جوان» و آثار کانون چاووش را اجرا کرده است.

آثار کردی شهرام ناظری نیز شهرت خاصی دارند، از جمله تصنیف‌های قدیمی کرمانشاهی مانند «کابوکی»، «شیرین شیرین» و «واران وارانه» که او بازخوانی کرده است.

در سطح بین‌المللی، شهرام ناظری در سال ۲۰۰۷ نشان لژیون دونور و در سال ۲۰۱۴ نشان شوالیه ملی لیاقت دولت فرانسه را دریافت کرد که از افتخارات مهم هنری او محسوب می‌شود.