جنگل‌ها: ریه‌های زمین و موتور محرکه اقتصاد پایدار ایران

اهمیت حیاتی جنگل‌ها و چالش‌های پیش‌رو

در دهه‌های اخیر، بهره‌برداری نادرست انسان منجر به نابودی سالانه ۱۲ میلیون هکتار از جنگل‌های دنیا شده است. این تخریب‌ها در حالی رخ می‌دهد که هر هکتار جنگل قادر است سالانه تا ۶۷ تن کربن جذب کرده و از ۵ تن فرسایش خاک بکاهد. جنگل‌های زاگرس در ایران حدود ۴۰ درصد چرخه آب کشور را تامین می‌کنند و جنگل‌های حرا و مانگرو در سواحل جنوبی نیز با تامین مواد مغذی طبیعی به حیات ماهیان خلیج‌فارس کمک شایانی می‌کنند. حفاظت از این منابع ارزشمند نیازمند نیروی انسانی، تجهیزات و امکانات کافی و مهم‌تر از همه، مشارکت فعال مردم است.

طرح ملی کاشت یک میلیارد درخت: گامی به سوی آینده‌ای سبز

طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت از شهریور ۱۴۰۱ آغاز شده و به عنوان یک حرکت اثرگذار در احیا، غنی‌سازی و توسعه پایدار جنگل‌های کشور شناخته می‌شود. این طرح نه تنها به تحقق اقتصاد سبز کمک می‌کند، بلکه نشان‌دهنده عزم ملی برای بازسازی عرصه‌های طبیعی و تقویت کارکردهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی جنگل‌هاست.

«جنگل‌ها نه تنها ریه‌های زمین، بلکه موتور محرکه اقتصادهای پایدار و محلی هستند و با تامین آب پاکیزه، چوب، مواد غذایی و سوخت برای مردم محلی، گیاهان دارویی و فرآورده‌های غیرچوبی، پایه معیشت میلیون‌ها نفر از ساکنان مناطق جنگلی را تشکیل می‌دهند.»

معاون وزیر جهاد کشاورزی تاکید کرده است که حفاظت و احیای جنگل‌ها، سرمایه‌گذاری در آینده اقتصاد سبز کم کربن و سازگاری با تغییرات اقلیمی است. سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور متعهد به تلفیق حفاظت از جنگل‌ها با توسعه اقتصادی پایدار و مشارکت جوامع محلی است.

پیشرفت‌ها و اهداف طرح کاشت یک میلیارد درخت

کامران پورمقدم، سخنگوی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، اعلام کرد که طرح کاشت یک میلیارد درخت از سه سال پیش آغاز شده و با همکاری سازمان‌های مردمی، دستگاه‌ها و نهادهای مختلف در حال اجرا است. نهال‌های مورد نیاز به میزان مکفی تامین شده و با مشارکت مردم و دستگاه‌های مختلف، متناسب با شرایط اقلیمی و رویشگاهی کاشته شده‌اند.

• تاکنون ۳۰۰ هزار هکتار عملیات کاشت یک میلیارد درخت انجام شده است.
• بیش از ۵۰۰ میلیون اصله نهال توسط مردم کاشته شده است.
• پیش‌بینی می‌شود ۷۰ درصد اهداف طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت محقق شود.
• پویش «سرو ایران» نیز در راستای این طرح شکل گرفته و تا ۲۹ فروردین ادامه دارد.

پورمقدم همچنین به اهمیت بالای جنگل‌ها در امنیت زیستی کشور اشاره کرد و افزود که در دنیا ۱۲ میلیون شغل و ۱.۶ میلیارد نفر اقتصاد به جنگل و تولیدات وابسته به آن متکی هستند. در ایران، به ویژه در ناحیه رویشی زاگرس، ۲۷ هزار خانوار جنگل‌نشین (۱.۵ میلیون نفر به طور مستقیم و ۱۰ میلیون نفر به طور غیرمستقیم) به اقتصاد جنگل وابسته هستند که شامل تولیدات غیرچوبی مانند گیاهان دارویی و عسل نیز می‌شود.

افزایش سرانه فضای سبز و مقابله با تغییر اقلیم

سیدهاشم موسوی‌نژاد، رئیس مرکز جنگل‌های خارج از شمال، با اشاره به گزارش ۲۰۲۵ فائو مبنی بر نابودی سالانه ۱۱ میلیون هکتار جنگل در جهان، بر لزوم توسعه جنگل‌کاری و پوشش گیاهی به عنوان تنها عامل مقابله با اثرات تغییر اقلیم و جذب انتشار کربن تاکید کرد. ایران، با قرار گرفتن در منطقه خشک و نیمه‌خشک، از دیرباز در زمینه جنگل‌کاری فعال بوده و با استفاده از گونه‌های مقاوم و کم‌آب‌بر، به توسعه پوشش گیاهی در عرصه‌های مستعد پرداخته است.

تا پایان شهریور امسال، در مجموع ۳۵۸ هزار هکتار جنگل‌کاری و توسعه پوشش درخت صورت گرفته است که سهم بخش‌های مختلف به شرح زیر است:

در بخش توسعه فضای سبز شهری و روستایی، ۱۳۰ هزار هکتار از مجموع ۳۵۸ هزار هکتار به این امر اختصاص یافته است. طبق قانون ماده ۲۲ هوای پاک، سرانه فضای سبز برای جمعیت بالای ۵۰ هزار نفر باید طی ۱۰ سال از متر مربع به بالای ۱۵ متر مربع برسد. در حال حاضر، سرانه فضای سبز کشور ۱۹۰۰ متر مربع است، در حالی که میانگین جهانی بالای ۶ هزار متر مربع است. با اتمام طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت، پیش‌بینی می‌شود سرانه فضای سبز کشور به ۲۱۰۰ متر مربع افزایش یابد.

جنگل‌ها نقش بی‌بدیلی در پایداری اقتصاد و معیشت جوامع محلی دارند و ظرفیت‌های اقتصادی آنها می‌تواند به ایجاد مشاغل سبز، رونق اقتصاد و معرفی جاذبه‌های طبیعی کشور به عنوان مقاصد گردشگری بین‌المللی منجر شود.