چالش‌های اقلیمی و توسعه زیرساخت‌های هواشناسی: از خشکی تالاب‌ها تا رادارهای جدید

رئیس سازمان هواشناسی کشور، سحر تاج‌بخش، در نشست خبری روز جهانی هواشناسی در مشهد، تغییرات اقلیمی را عامل اصلی چالش‌های زیست‌محیطی ایران از جمله خشکی تالاب‌ها و افزایش پدیده‌های حدی دانست. او بر اهمیت پایش دقیق اقلیم و توسعه زیرساخت‌ها برای برنامه‌ریزی بلندمدت و تصمیم‌گیری‌های کلان تأکید کرد.

اهمیت داده‌های باکیفیت و فناوری‌های نوین

تاج‌بخش تولید داده و اطلاعات باکیفیت را مهم‌ترین مأموریت سازمان هواشناسی برشمرد. وی افزود که این داده‌ها پیش‌نیاز اساسی برای ارائه پیش‌بینی‌ها و هشدارهای دقیق و قابل اعتماد هستند. او همچنین هشدار داد که صرف نوسازی تجهیزات بدون استانداردسازی داده‌ها ثمربخش نخواهد بود و بر لزوم حفظ کیفیت داده‌ها در کنار استفاده از فناوری‌های جدید تأکید کرد.

• ارتقاء سامانه‌ها: سامانه‌های موجود برای ارائه داده‌های برخط و باکیفیت در حال ارتقا هستند.
• خودکارسازی ایستگاه‌ها: تکمیل فرآیند خودکارسازی همراه با کنترل کیفی، از اولویت‌های سازمان است تا از جمع‌آوری نشدن بخشی از داده‌ها جلوگیری شود.

توسعه شبکه‌های سنجش و رادارها

رئیس سازمان هواشناسی به توسعه ایستگاه‌های ICS و تجهیز آن‌ها به سنجنده‌های متنوع به عنوان یکی دیگر از برنامه‌های اصلی اشاره کرد. وی اظهار داشت که فاصله میان ایستگاه‌های کشور در حال حاضر حدود ۸۰ کیلومتر است، در حالی که این فاصله در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به حدود ۲۰ کیلومتر می‌رسد که این موضوع بر دقت پیش‌بینی‌ها تأثیر منفی دارد.

در خصوص استان خراسان رضوی، تاج‌بخش از توسعه مناسب در شبکه دیدبانی استان و بازسازی ایستگاه‌های غیرفعال خبر داد. وی همچنین به تجهیز رادار هواشناسی مشهد اشاره کرد و گفت: «بخش قابل توجهی از زیرساخت آن با منابع استانی تکمیل شده و تجهیزات نیز خریداری شده است. با وجود دشواری‌های واردات رادار تحت‌تأثیر تحریم‌ها، پیگیری‌ها برای ورود تجهیزات ادامه دارد تا رادار خراسان رضوی هرچه زودتر راه‌اندازی شود.»

افزایش رادارهای هواشناسی کشور

تاج‌بخش در راستای برنامه افزایش شبکه رادارهای هواشناسی کشور، اعلام کرد که با افزودن دو رادار جدید در شرق کشور، تعداد رادارهای فعال از ۱۰ دستگاه به ۱۲ دستگاه خواهد رسید.

همکاری بین‌دستگاهی و پایگاه داده ملی

تاج‌بخش بر لزوم همکاری سایر دستگاه‌ها برای مدیریت پدیده‌هایی همچون سیلاب و خسارات جوی تأکید کرد. وی خواستار قرار گرفتن اطلاعات زیرساختی دستگاه‌ها به صورت برخط در اختیار سازمان هواشناسی شد تا با تجمیع این داده‌ها، یک پایگاه داده ملی معتبر ایجاد شود. این پایگاه داده می‌تواند اطلاعات حیاتی در مورد مناطق پرجمعیت، سازه‌های ناپایدار و تغییرات بستر رودخانه‌ها را فراهم کند.

مقابله با گرد و غبار و سامانه هشدار سیل

معاون وزیر و رئیس سازمان هواشناسی، تغییر اقلیم و خشک‌شدن تالاب‌ها و دریاچه‌های فصلی را عامل اصلی افزایش پدیده گرد و غبار دانست. وی افزود که ورود گرد و غبار از کشورهای همسایه، استان‌هایی مانند خراسان رضوی را نیز درگیر می‌کند.

• تقویت شبکه پایش گرد و غبار: خرید حداقل ۱۰ ایستگاه جدید برای تقویت این شبکه در دستور کار است.
• فعال‌سازی مراکز: فعال‌سازی مرکز پایش و پیش‌بینی گرد و خاک در خوزستان و توسعه سامانه‌های پیش‌بینی گرد و غبار در ستاد سازمان نیز از دیگر برنامه‌هاست.

تاج‌بخش همچنین به توسعه شبکه‌های باران‌سنجی و راداری برای پایش دقیق‌تر بارش‌ها و ترکیب داده‌های بارش با مدل‌های هیدرولوژیک برای مدیریت سدها اشاره کرد. وی از راه‌اندازی سامانه ملی هشدار سیل با ۵۵۰ نقطه خبر داد و افزود که فاز دوم آن برای بیش از ۳۰۰۰ نقطه دیگر در دست اجراست.

وضعیت بارش‌ها در خراسان رضوی

در خصوص وضعیت بارش‌ها در خراسان رضوی، تاج‌بخش اعلام کرد که میزان بارش‌ها در سال جاری هم نسبت به سال گذشته و هم نسبت به میانگین بلندمدت، فراتر از نرمال بوده است. با این حال، وی دو عامل اصلی را در عدم افزایش قابل‌توجه حجم آب برخی سدها مؤثر دانست:

1. ذخیره برفی: ذخیره برفی در ارتفاعات هنوز ذوب نشده و وارد سدها نشده است.
2. تبخیر آب: تبخیر بخشی از آب سدها.

وی همچنین خاطرنشان کرد که بارش‌های سیلابی با شدت زیاد که نقش مهمی در تقویت مخازن سدها دارند، طی ماه‌های اخیر در مشهد مشاهده نشده است.