فرشاد اکتسابی: مستندسازان، ثبت‌کنندگان بی‌طرف تاریخ در دل بحران‌ها

نقش حیاتی مستندسازان در بحران‌ها

فرشاد اکتسابی با اشاره به شرایط بحرانی، مستندسازان را به گروه‌هایی چون آتش‌نشانان و امدادگران تشبیه می‌کند که کارشان در این شرایط آغاز می‌شود. وی تاکید می‌کند که در حالی که تولید سریال‌ها و فیلم‌های سینمایی ممکن است متوقف شود، این مستندسازان هستند که باید نقش خود را ایفا کنند. اکتسابی می‌گوید: «دوستان زیادی را می‌شناسم که در همین وضعیت اقتصادی دشوار، با هزینه‌ی شخصی و بدون پشتیبانی مالی، در حال ساخت مستند هستند. آن‌ها تنها به خاطر حس مسئولیت نسبت به کشور، تاریخ و مردمشان دوربین به‌دست گرفته‌اند.»

او معتقد است که نهادهای مربوطه باید در چنین شرایطی نقش فعال‌تری داشته باشند؛ هم از نظر مالی و هم از نظر صدور مجوز و تسهیل فعالیت مستندسازان.

ثبت تاریخ برای آیندگان

کارگردان «خط‌القعر» بر اهمیت هر تصویری که امروز ثبت می‌شود، به عنوان سندی برای آینده تاکید می‌کند. او پیشنهاد تشکیل کمیته‌ای متشکل از اساتید و افراد باتجربه در حوزه مستندسازی را می‌دهد تا موضوعات را شناسایی کرده و میان مستندسازان تقسیم کار شود.

امروز کشور درگیر رویدادی تاریخی است. هر تصویری که اکنون ثبت می‌شود، سندی است برای آیندگان. یک قرن بعد، این تصاویر بخش مهمی از حافظه‌ی تاریخی ملت خواهند بود، مثل تصاویر و فیلم‌هایی که از انقلاب ۵۷ یا جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس در دست داریم.

اکتسابی یادآور می‌شود که اگر فیلم‌برداران و عکاسان دوران انقلاب و دفاع مقدس نبودند، بسیاری از لحظات تاریخی برای ما ناشناخته می‌ماند. بنابراین، کار مستندسازان فراتر از فیلمسازی صرف است؛ آن‌ها تاریخ را ثبت می‌کنند.

روایت جامع از ابعاد جنگ

این پژوهشگر تاکید می‌کند که مستندساز نباید تنها به صحنه‌های مستقیم جنگ در خیابان‌ها بپردازد، بلکه تاثیر جنگ بر زندگی روزمره مردم نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از روایت اوست. او به عنوان مثال به قطع اینترنت و رکود کسب‌وکارهای آنلاین و فشار معیشتی ناشی از آن اشاره می‌کند که خود بخشی از تبعات جنگ است.

جنگ فراتر از صدای انفجار

اکتسابی توضیح می‌دهد: «جنگ فقط در صدای انفجار خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در اضطراب خانواده‌ها، در چشم کودکان، و در تغییر سبک زندگی مردم نیز دیده می‌شود. لنز دوربین مستندساز باید زاویه‌ی باز داشته باشد تا همه‌ی این ابعاد را ببیند، نه فقط صحنه‌های تخریب و آوار.»

روایت بی‌طرفانه و مسئولانه

کارگردان «چهار راه حوادث» بر ضرورت روایت بی‌طرفانه تاریخ توسط مستندساز تاکید دارد. او معتقد است که مستندساز باید تمامی واقعیت‌ها را ثبت کند، چه حماسه‌آفرینی‌ها و کمک به هم‌وطنان، و چه سوءاستفاده‌ها از فرصت بحران.

شهرت یا گمنامی در این میان اهمیتی ندارد. هرکس در جایگاه خود وظیفه دارد درست عمل کند. راننده، معلم، پزشک یا فیلمساز، همه باید شرایط را درک کنند و نقش خود را ایفا کنند.

اکتسابی روایت جنگ کنونی را هنوز در آغاز راه می‌داند و برای قضاوت تاریخی زود می‌پندارد. او می‌گوید که مستندساز، مانند منتقد سینما، باید اجازه دهد زمان بگذرد تا بتواند تحلیلی دقیق و بی‌طرفانه ارائه کند. در نهایت، وظیفه مستندساز روایت حقیقت است، نه نظر شخصی، و این روایت باید مستند، دقیق و در خدمت تاریخ باشد.