نوسان بی‌سابقه قیمت نفت و سهام؛ آشفتگی در بازارهای جهانی

واکنش بازار به تحولات سیاسی

این نوسانات غیرمعمول، نه به دلیل تغییر در عرضه یا تقاضای جهانی نفت، بلکه در واکنش به تحولات سیاسی و اظهارات مقامات بین‌المللی رخ داده است. پست دونالد ترامپ درباره مذاکره با ایران و تعویق حمله به نیروگاه‌ها، تکذیب ایران، و اظهارات وزیر خارجه عمان در خصوص تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز، همگی به این تلاطم دامن زده‌اند.

• پست ترامپ: اعلام مذاکره با ایران و تعویق حملات، باعث واکنش مثبت اولیه بازارها شد.
• تکذیب ایران: این تکذیبیه، به نوبه خود، به افزایش ابهامات و نوسانات کمک کرد.
• تلاش‌های عمان: اظهارات مربوط به بازگشایی تنگه هرمز، امیدهایی را ایجاد کرد که موقتی بود.

بازارهای سهام اروپا نیز تجربه مشابهی داشتند؛ شاخص بورس‌های لندن، پاریس و فرانکفورت که ابتدا دو درصد افت کرده بودند، پس از پست رئیس‌جمهوری آمریکا تا پنج درصد رشد کردند و سپس دوباره سیر نزولی گرفتند. این حساسیت شدید بازارها، گواهی بر عدم اطمینان سرمایه‌گذاران نسبت به آینده است.

تیم اوشنر، معامله‌گر ارشد دارایی‌های مالی در شرکت آلمانی استوبینگ می‌گوید: «برای سرمایه‌گذارها، خودِ مدت‌زمانِ طولانی مناقشه به دغدغه اصلی تبدیل شده است. سوال این است که بعد از این قرار است چه شود؟ آمریکا و اسرائیل تا کجا حاضرند پیش بروند؟ و چقدر از تهدیدهای تهران واقعاً عملی می‌شود؟»

به گفته آقای اوشنر، «هر چه این بحران بیشتر طول بکشد و قیمت نفت هم بالا بماند، شرایط برای فعالان بازار سرمایه نگران‌کننده‌تر می‌شود.»

کسری بی‌سابقه ۱۱ میلیون بشکه نفت در روز

ورای اظهارات سیاسی، واقعیت این است که میزان نفتی که تولیدکنندگان هر روز برای مصرف‌کنندگان، به‌ویژه در جنوب و شرق آسیا، می‌فرستند، افت شدیدی داشته است.

فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید: «در دو بحران نفتی ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ دنیا حدود ۵ میلیون بشکه در روز از تولید نفت را از دست داد و دیدیم که چقدر وضعیت اقتصادی دنیا به هم ریخت و رکود شدیدی اتفاق افتاد. اما حالا، فقط تا همین امروز، ما ۱۱ میلیون بشکه در روز را از دست داده‌ایم؛ یعنی بیشتر از مجموع آن دو شوک بزرگ نفتی.»

این کسری، حتی با وجود تصمیم ۳۲ کشور عمدتاً غربی عضو آژانس بین‌المللی انرژی برای آزادسازی تدریجی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیکشان، و نیز تلاش‌های عربستان و امارات برای دور زدن تنگه هرمز با استفاده از دو خط لوله، همچنان یک چالش بزرگ است.

آسیب به زیرساخت‌های انرژی و چشم‌انداز بلندمدت

آقای بیرول معتقد است حتی اگر تنگه هرمز همین امروز هم باز شود، مشکل به‌طور کامل برطرف نمی‌شود؛ چرا که تا امروز «حداقل ۴۰ تأسیسات انرژی در منطقه، در ۹ کشور مختلف، آسیب شدید یا بسیار شدیدی دیده‌اند.»

دیمیتری ژانیکوف، سردبیر انرژی و مواد خام خبرگزاری رویترز تأکید می‌کند: «حتی اگر تنگه هرمز از فردا دوباره باز شود، برگشتن وضعیت تأمین انرژی به حالت عادی خیلی بیشتر طول می‌کشد. رئیس شرکت 'قطر انرژی' می‌گفت احتمالاً نتواند تا سه تا پنج سال آینده گاز لازم برای بعضی از مشتری‌هایش در اروپا و آسیا را تأمین کند.»

ژانیکوف هشدار می‌دهد که اگر این جنگ در چند روز آینده متوقف نشود، شاهد جهش شدیدی در قیمت تمام مواد خام در سراسر جهان خواهیم بود؛ از انرژی گرفته تا مواد غذایی، زیرا کشاورزان به کود شیمیایی متکی هستند و بخش زیادی از کود شیمیایی دنیا در این منطقه تولید می‌شود.

کاهش تولید نفت توسط برخی کشورهای منطقه، زمان لازم برای بازگشت میزان عرضه به سطح قبلی را مداوم افزایش می‌دهد. کاهش ۱۱ میلیون بشکه‌ای مصرف جهانی نفت یا افزایش تولید به این میزان در مناطق دیگر جهان در کوتاه‌مدت ممکن نیست.

در نتیجه، با گذشت هر روز، احتمال از دست رفتن امید فعالان بازار به رفع سریع مشکل و تجربه یک جهش بی‌سابقه در قیمت نفت بیشتر می‌شود. در حال حاضر، بازارهای مالی چنان حساس‌اند که هر اظهارنظر از سوی مقامات آمریکا، اسرائیل، ایران یا میانجی‌های احتمالی می‌تواند باعث نوسان قابل توجه شاخص‌ها شود.