نقد و بررسی فیلم «نورنبرگ»: نگاهی تازه به محاکمه سران نازی در سال ۲۰۲۵

فیلم «نورنبرگ» به نویسندگی و کارگردانی جیمز وندربیلت، جدیدترین اثر سینمایی است که به روایت دوران پس از جنگ جهانی دوم و محاکمه سران نازی می‌پردازد. این فیلم با حضور ستارگانی چون راسل کرو، رامی مالک و مایکل شنون، توانسته است با نگاهی متمایز و دیالوگ‌های عمیق، محبوبیت ویژه‌ای کسب کند و از کلیشه‌های رایج آثار جنگی فاصله بگیرد.

جیمز وندربیلت: کارگردان و نویسنده‌ای متفاوت

جیمز وندربیلت، اگرچه نامی کمتر شناخته شده در میان عموم سینمادوستان است، اما در کارنامه‌اش آثاری چون «زودیاک» و «مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز ۱» را به عنوان نویسنده و تهیه‌کننده فیلم‌های «جیغ» دارد. او در «نورنبرگ» علاوه بر نویسندگی، کارگردانی را نیز برعهده گرفته و اثری چالشی و قابل اعتنا خلق کرده است. این فیلم با وجود نادیده گرفته شدن در فصل جوایز، توانست در سال ۲۰۲۵ رضایت مخاطبان را جلب کند.

آغاز داستان و معرفی هرمان گورینگ

داستان فیلم در ۷ مه ۱۹۴۵ در اتریش، آخرین روز جنگ جهانی دوم، آغاز می‌شود. «نورنبرگ» با صحنه‌ای که در ابتدا کلیشه‌ای به نظر می‌رسد، بیننده را غافلگیر می‌کند. ورود هرمان گورینگ، نفر دوم آلمان نازی، با خانواده‌اش و نمایش او از زاویه دید خودش (POV)، نشان‌دهنده رویکرد جاه‌طلبانه کارگردان است. وندربیلت در طول فیلم به گورینگ فرصت می‌دهد تا افکارش را بیان کند و با او نه به عنوان یک هیولا، بلکه به عنوان یک انسان برخورد می‌کند.

درخشش راسل کرو در نقش هرمان گورینگ

انتخاب راسل کرو برای نقش هرمان گورینگ، یکی از برگ‌های برنده فیلم است. کرو که در دهه ۲۰۰۰ با فیلم‌هایی چون «گلادیاتور» و «یک ذهن زیبا» درخشیده بود، در سال‌های اخیر با کاهش وزن و نقش‌آفرینی در فیلم‌های کم‌کیفیت‌تر مواجه شده بود. اما وندربیلت با هوشمندی از وضعیت جسمانی فعلی او بهره برده و او را در نقش گورینگ چاق قرار داده است. نقش‌آفرینی قدرتمند کرو، او را قادر می‌سازد تا غرور، تکبر و خودشیفتگی گورینگ را به شکلی کاریزماتیک و باورپذیر به تصویر بکشد و حتی در لحظاتی مخاطب را با این فرمانده نازی همراه کند.

تقابل دکتر داگلاس کلی و هرمان گورینگ

در کنار گورینگ، با شخصیت دکتر داگلاس کلی (با بازی رامی مالک) آشنا می‌شویم؛ روان‌پزشکی که مأمور بررسی سلامت روان نازی‌های متهم و جلوگیری از خودکشی آنهاست. تقابل این دو شخصیت، که هر دو با تکبر از هوش خود سخن می‌گویند و خود را شعبده‌باز می‌دانند، یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های فیلم است. صحنه رودررویی اولیه آنها که دکتر متوجه تسلط گورینگ به انگلیسی می‌شود، به خوبی هوش و ذکاوت هر دو را به تصویر می‌کشد و مخاطب را به درون اثر می‌کشاند.

کارگردانی و دکوپاژ

وندربیلت اگرچه در دکوپاژ خود یکپارچگی لازم را ندارد و این را می‌توان در عدم رعایت مداوم نماهای خاص برای شخصیت‌ها مشاهده کرد، اما در برش میان سکانس‌ها بسیار موفق عمل می‌کند. نماهای معرفی (مسترشات‌ها) او به خوبی بیننده را وارد فضاهای جدید می‌کند که با توجه به پرلوکیشن بودن فیلم، بسیار مهم و ارزشمند است. طراحی صحنه، لباس و نورپردازی نیز به خوبی فضای دهه ۴۰ میلادی و دادگاه نورنبرگ را بازسازی کرده است.

وفاداری به تاریخ و عمق شخصیت‌ها

«نورنبرگ» در بازنمایی وفادارانه تاریخ و سرگرم‌کننده نگه داشتن مخاطب بسیار موفق است. فیلم با ریتمی خوش و فیلمنامه‌ای درگیرکننده، برخلاف بسیاری از آثار تاریخی، حوصله‌سربر نیست. اما در زمینه ورود به لایه‌های فکری کاراکترها، به خصوص هرمان گورینگ، فیلم به موفقیت کامل نمی‌رسد. این اثر سعی دارد همزمان چندین هدف را دنبال کند: نمایش تشکیل دادگاه، واکاوی ذهنیت گورینگ و تقابل او با جکسون و کلی، که این گستردگی مانع از عمق‌بخشی کامل به شخصیت‌ها می‌شود. با این حال، نگاه غیرسیاه و سفید فیلم به نازی‌ها، آن را از بسیاری آثار مشابه متمایز می‌کند.

ایده کاشت-برداشت و دیالوگ‌های پرمغز

یکی از نقاط قوت فیلمنامه، ایده کاشت-برداشت است که سکانس‌ها را به هم وصل کرده و شوک‌های داستانی را از پیش پایه‌ریزی می‌کند. برای مثال، هشدار اولیه درباره خودکشی نازی‌ها و سپس صحنه خودکشی گورینگ با سیانور و گفتن عبارت «آباکادابرا»، از این دست هوشمندی‌هاست. دیالوگ‌های پرمغز فیلم نیز، به لطف نقش‌آفرینی راسل کرو و رامی مالک، بر ذهن مخاطب می‌نشینند. از جمله دیالوگ‌های مهم، پاسخ قاضی جکسون به دلیل برگزاری دادگاه نورنبرگ است:

«بعد از جنگ جهانی اول آلمانی‌ها را به زانو درآوردیم، تحقیرشون کردیم، کاری کردیم غراماتی رو بدن که توان پرداختش رو نداشتند. کاری کردیم به قدری ازمون متنفر بشن که ظرف کمتر از دو دهه چیزی نمونده بود که از یک ملت از پای درآمده به فاتحان دنیا تبدیل شن. این بار باید از راه درستش انجام بدیم چون در غیر این صورت اگه ۱۵ سال دیگه قوی‌تر از قبل برگردن، فکر نکنم برای بار سوم بتونیم شکستشون بدیم. اگه بکشیمشون ازشون شهید میسازیم. نمیذارم چنین افتخاری نصیبشون بشه. نمیذارم مجسمه‌ای ازشون ساخته شه یا براشون شعر بسرایند. هرمان گورینگ رو میبرم بالای جایگاه و کاری میکنم جلوی همه به کارهاش اعتراف کنه تا دیگه هیچ اتفاق مشابهی نیفته … این جنگ توی صحن دادگاه به پایان میرسه. گورینگ الان چهرۀ نازی‌ها محسوب میشه. اگه اون سقوط کنه کار بقیشون هم تمومه.»

همچنین دیالوگ‌های گورینگ درباره چرایی پرستش هیتلر و چگونگی پیوستنش به حزب نازی، دیدگاه‌های قابل تأملی ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد نازی‌ها نه افراد عقب‌مانده، بلکه باهوش و نافذ بودند که می‌توانستند ایدئولوژی خود را تبلیغ کنند. سکانس پایانی تقابل دکتر کلی و گورینگ در زندان، پس از نمایش جنایات اردوگاه‌های کار اجباری، نیز با بازی‌های قدرتمند و دیالوگ‌نویسی درخشان، از لحظات به‌یادماندنی فیلم است.

«نورنبرگ» در مقایسه با «محاکمه در نورنبرگ»

پیش از این، فیلم «محاکمه در نورنبرگ» (۱۹۶۱) استنلی کریمر، اثری مشهور در این زمینه بود. «نورنبرگ» جدید پس از شش دهه، به خوبی نحوه تشکیل و برگزاری دادگاه را به تصویر می‌کشد و با بازسازی دقیق صحنه‌های دادگاه، جذابیت خود را حفظ می‌کند.

پایان‌بندی و هشدار نهایی

پایان‌بندی فیلم با اجرای شعبده گورینگ و خودکشی او، و سپس اعدام دیگر سران نازی، بسیار قدرتمند است. «نورنبرگ» همچنین از تبدیل هولوکاست به ابزاری برای پروپاگاندای صهیونیستی دوری می‌کند و در سکانس پایانی، دیالوگ‌های مهمی را درباره ماهیت نازی‌ها و امکان ظهور دوباره آنها در هر کجای دنیا، از جمله آمریکا، مطرح می‌کند:

«… اونا تافتۀ جدا بافته نیستن. امروز توی همۀ کشورهای جهان امثال نازی‌ها فراوونه! … الگوهای شخصیتیشون (نازی‌ها) اصلاََ نامفهوم و عجیب نیست. صرفاََ آدمایی‌ان که دنبال قدرت هستن. … اگه خیال میکنید دفعۀ بعد که اتفاق میفته همون ابتدای کار متوجهش میشیم چون قراره یونیفرم‌های ترسناک بپوشن پس عقل‌تون پاره‌سنگ برداشته…»

نتیجه‌گیری

«نورنبرگ» (۲۰۲۵) با نمره ۸ از ۱۰، یکی از بهترین آثار سال است. این فیلم سیاسی-تاریخی-روان‌شناسی، با فیلمنامه‌ای قوی، دیالوگ‌های درخشان، وفاداری به تاریخ و طراحی صحنه و لباس عالی، اثری سرگرم‌کننده و تأثیرگذار است. «نورنبرگ» هشدار می‌دهد که ایدئولوژی‌هایی مانند نازی‌ها منقرض نشده‌اند و می‌توانند در هر زمان و مکانی دوباره ظهور کنند.