بحران نفتی ۱۹۷۳: چگونه سبک زندگی آمریکایی را دگرگون کرد؟

شوک نفتی و تغییر ساعت تابستانی

در نوامبر ۱۹۷۳، ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، برای مقابله با بحران سوخت، طرحی رادیکال را اعلام کرد: اجرای ساعت تابستانی در تمام طول سال، حتی در میانه زمستان. این تصمیم که قرار بود ساعت‌ها دو ماه زودتر از معمول یک ساعت جلو کشیده شوند، با هدف کاهش تقاضا برای برق و مصرف سوخت از طریق طولانی‌تر شدن روشنایی روز در عصرها اتخاذ شد. با این حال، این طرح چالش‌هایی را نیز به همراه داشت؛ کودکان مجبور بودند در تاریکی کامل منتظر اتوبوس مدرسه بمانند و کارمندان پیش از طلوع آفتاب با ترافیک سنگین صبحگاهی روبرو می‌شدند.

جان هامفریز، خبرنگار بی‌بی‌سی در آمریکا، در گزارش خود از تصمیمات آقای نیکسون نوشت: «سبک زندگی آمریکایی در آستانه تحولی بزرگ است.»

این بحران در حالی رخ داد که از دهه ۱۹۵۰، رونق اقتصادی غرب بر پایه دسترسی مداوم به نفت ارزان استوار بود، اما اکتبر ۱۹۷۳ این وضعیت را دگرگون کرد.

تدابیر اضطراری و پیامدهای آن

شیخ احمد زکی یمانی، وزیر نفت عربستان سعودی، در آن زمان اعلام کرد که «دوران انرژی بسیار ارزان به پایان رسیده و ما وارد دوره‌ای تازه شده‌ایم.» نیکسون در سخنرانی خود تدابیر گوناگونی را برای مقابله با بحران اعلام کرد:

• محدودیت سرعت: سرعت مجاز رانندگی در سراسر کشور به ۵۰ مایل در ساعت کاهش یافت.
• خودروهای اشتراکی: از مردم خواسته شد برای رفت‌وآمد به محل کار از خودروهای اشتراکی استفاده کنند.
• کاهش پروازها: سهمیه سوخت خطوط هوایی کاهش یافت و ۱۰ درصد از کل پروازها لغو شد.
• دمای خانه‌ها: از آمریکایی‌ها خواسته شد دمای ترموستات خانه‌ها، اداره‌ها و کارخانه‌ها را چند درجه پایین بیاورند.

نیکسون با لحنی شوخ‌طبعانه گفت که پزشکش به او گفته دمای ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد برای سلامتی خیلی بهتر از ۲۳ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد است. او تاکید کرد که تغییر ساعت در ماه‌های زمستان به صرفه‌جویی روزانه‌ای در حدود ۱۵۰ هزار بشکه نفت منجر می‌شود و دردسر چندانی برای مردم ندارد.

با این حال، قیمت بنزین در پمپ‌های سوخت آمریکا در ماه‌های زمستان ۵۰ درصد افزایش یافت و به حدود ۶۰ سنت برای هر گالن رسید. پروفسور دیوید رینولدز این افزایش قیمت را «شوک بزرگی» برای کشوری دانست که بنزین ارزان را حق مسلم خود می‌دانست.

«دومین عصر تاریکی» و واکنش عمومی

پیش از بحران نفتی، ایالات متحده از کمبود سوخت رنج می‌برد. جان هامفریز در مه ۱۹۷۳ گزارش داد که «بنزین در پرمصرف‌ترین کشور جهان به کالایی کمیاب تبدیل شده است.» جانی کش، خواننده سرشناس، در آگهی‌های تبلیغاتی از مردم خواست برای صرفه‌جویی در بنزین آهسته‌تر برانند و دمای خانه‌های خود را کاهش دهند.

طرح اجرای ساعت تابستانی در تمام طول سال، به‌ویژه در مناطق مرکزی آمریکا، محبوبیتی نداشت. کشاورزان با مشکلاتی مانند تاریکی اضافی در صبح‌های زمستان روبرو شدند. این طرح یادآور تجربه بریتانیا در سال‌های ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۱ بود که کودکان با بازوبندهای شب‌رنگ در تاریکی صبح راهی مدرسه می‌شدند.

با آغاز این طرح در ۶ ژانویه ۱۹۷۴، روزنامه نیویورک تایمز بلافاصله آن را «دومین عصر تاریکی» نامید. موج مخالفت‌ها بر صبح‌های تاریک زمستانی و تردید درباره میزان واقعی صرفه‌جویی در مصرف انرژی متمرکز بود. یک نظرسنجی در دسامبر ۱۹۷۳ نشان می‌داد ۷۹ درصد مردم موافق این طرح هستند، اما این رقم تا فوریه ۱۹۷۴ به ۴۲ درصد سقوط کرد. در نهایت، این سیاست تنها چند هفته پس از ریاست‌جمهوری نیکسون دوام آورد و جانشین او، جرالد فورد، در اکتبر همان سال قانون لغو آن را امضا کرد.

میراث بحران: رکود تورمی و تغییرات بلندمدت

بحران نفت سرانجام فروکش کرد، اما پیامدهای آن تا سال‌ها ادامه داشت. به گفته دیوید رینولدز، یکی از میراث‌های ماندگار این دوره پدیده‌ای بود که اقتصاددانان آن را «رکود تورمی» می‌نامند؛ ترکیبی هم‌زمان از رکود اقتصادی و تورم فزاینده که تا پایان آن دهه ادامه یافت. تورم ۸ درصدی و بیکاری ۷ درصدی، شوک بزرگی به ساختار اقتصادی کشور وارد کرد.

این بحران همچنین اروپا و آمریکا را واداشت تا به سراغ منابع متنوع‌تر تامین نفت بروند و به انرژی‌های جایگزین و بهینه‌سازی مصرف سوخت روی بیاورند. با این تغییرات، دوران خودروهای سنگین و پرمصرف عملاً به پایان رسید و آغازگر عصر جدیدی در مصرف انرژی شد.