تهدید آینده اقتصادی و اجتماعی ایران با قطع طولانی‌مدت اینترنت

اینترنت و آینده اقتصاد دیجیتال ایران: چالش‌ها و پیامدها

قطع دسترسی به اینترنت برای مدت طولانی، به گفته رسول قنبری، پژوهشگر اقتصادی، می‌تواند آینده اقتصادی و اجتماعی ایران را به شدت تهدید کند. در شرایطی که اقتصاد دیجیتال به عنوان بازوی کمکی برای افزایش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها عمل می‌کند، محدودیت‌های ارتباطی، هم مردم و هم کسب‌وکارها را با مشکلات عدیده‌ای مواجه ساخته است.

کسب‌وکارها با قطع دسترسی به زیرساخت‌های بین‌المللی، عملاً با چالش‌های بزرگ و کوچکی روبه‌رو شده‌اند. این روند فرسایشی، اندوخته‌های مالی شرکت‌ها را به دلیل افت شدید فروش و تخریب ترافیک ارگانیک تحت تأثیر قرار داده و چشم‌انداز سرمایه‌گذاری در این حوزه را تیره و تار کرده است.

نقش پلتفرم‌های دیجیتال در تسهیل زندگی

قنبری در پاسخ به این سوال که در صورت نبود اقتصاد دیجیتال و قطعی‌های مکرر اینترنت چه شرایطی پیش می‌آمد، توضیح می‌دهد که اگرچه دسترسی به کالاها و خدمات اساسی دشوارتر می‌شد، اما مبادلات سنتی همچنان در جریان می‌بود. پلتفرم‌های دیجیتال تسهیل‌کننده این مبادلات هستند، نه ایجادکننده آن‌ها. به عبارت دیگر، حتی بدون اینترنت، مردم می‌توانند نیازهای خود را به روش‌های سنتی‌تر تأمین کنند.

با این حال، اینترنت و پلتفرم‌های دیجیتال مسیر رسیدن به این کالاها و خدمات را به‌نحو چشمگیری ساده‌تر کرده‌اند. قطع اینترنت، این مسیر ساده‌شده را مختل کرده و چالش‌های متعددی را به وجود آورده است. بدون پلتفرم‌ها، مردم مجبور می‌شوند برای یافتن کالاها و خدمات، زمان و انرژی بیشتری صرف کنند و فرایند خرید و دریافت خدمات پیچیده‌تر می‌شود.

وی به مشکل اپلیکیشن دو بانک بزرگ کشور اشاره می‌کند که منجر به صف‌های طولانی در شعب برای انجام ساده‌ترین امور مانند انتقال وجه شده بود.

قنبری نقش پلتفرم‌ها را در چندین حوزه کلیدی برجسته می‌کند:

• نقشه‌های مسیریاب: ارائه اطلاعات به‌روز در مورد جاده‌ها، مناطق امن و مسیرهای جایگزین، به‌ویژه برای جابه‌جایی در شرایط بحرانی.
• فریلنسینگ و دورکاری: امکان ادامه کار و کسب درآمد در شرایط سخت.
• تاکسی‌های اینترنتی و موتوری: حفظ درآمد رانندگان و پیک‌ها از طریق خدمات حمل‌ونقل.
• تأمین نیازهای اساسی: تسهیل سفارش غذا، دارو و سایر کالاهای ضروری در شرایط محدودیت دسترسی.

با این حال، این پژوهشگر اقتصادی تاکید می‌کند که این پلتفرم‌ها به تنهایی نمی‌توانند تمام مشکلات ناشی از بحران‌ها را حل کنند، زیرا دسترسی به اینترنت و گوشی‌های هوشمند برای بسیاری از افراد محدود است.

چالش‌های پلتفرم‌های ایرانی با قطع اینترنت

به اعتقاد قنبری، در شرایط فعلی و به دلیل قطع اینترنت، پلتفرم‌های ایرانی با چالش بزرگی مواجه‌اند و مجبورند بسیاری از ماژول‌ها و خدمات خود را از نو نوشته و به شبکه داخلی منتقل کنند. این به معنای اختراع دوباره چرخ است.

نمونه بارز این موضوع، سرویس اعلان دریافت پیام در پیام‌رسان‌های داخلی است که با قطع اینترنت از کار افتاده و تجربه کاربری را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. این بازنویسی و انتقال، نیازمند زمان، منابع و تخصص چشمگیری است و به دلیل محدودیت‌های زیرساختی و فنی، سرعت و کارایی خدمات را نیز کاهش می‌دهد.

او با تاکید بر اینکه شبکه داخلی جایگزین کاملی برای اینترنت جهانی نیست، به مشکلات کسب‌وکارها اشاره می‌کند. شبکه داخلی در ابتدا برای ارتباطات داخلی سازمان‌ها و سرویس‌های محلی طراحی شده و توانایی ارائه دامنه وسیعی از خدمات را ندارد. بسیاری از سرویس‌های کلیدی پلتفرم‌های دیجیتال در ایران از کتابخانه‌ها و APIهای خارجی استفاده می‌کنند که با قطع اینترنت از دسترس خارج می‌شوند و کسب‌وکارها را مجبور به توسعه نسخه‌های داخلی یا توقف موقت سرویس می‌کنند.

امنیت شبکه در عصر اینترنت ماهواره‌ای

قنبری یادآور می‌شود که در عصر اینترنت ماهواره‌ای، شبکه داخلی نیز از حملات مصون نیست. با استفاده از اینترنت ماهواره‌ای و تونل زدن به یک سرور داخلی، امنیت شبکه داخلی نیز به چالش کشیده می‌شود. او معتقد است که قطع اینترنت شبکه را امن نمی‌کند، بلکه دیواره‌های آتش و سیستم‌های امنیتی هستند که این کار را انجام می‌دهند.

پیامدهای قطع اینترنت برای اقتصاد دیجیتال

قطع طولانی‌مدت اینترنت، ضربه‌ای چندجانبه به اقتصاد دیجیتال ایران وارد می‌کند:

• قطع دسترسی به مشتریان خارجی: سرویس‌ها و فریلنسرهایی که به بازارهای بین‌المللی وابسته بودند، درآمد ارزی خود را از دست داده و فرصت‌های رشد برندهای ایرانی کاهش می‌یابد.
• تخریب سئو وب‌سایت‌ها: عدم توانایی در به‌روزرسانی و ارسال سیگنال به موتورهای جستجو، منجر به کاهش چشمگیر بازدیدهای ارگانیک و سقوط سئو می‌شود.
• فشار مضاعف بر کسب‌وکارهای غیرضروری: کاهش شدید فعالیت‌های دیجیتال، این کسب‌وکارها را مجبور به کاهش یا توقف عملیات می‌کند.
• تأثیر بر کسب‌وکارهای خانگی: فروشندگان محصولات دست‌ساز، مواد غذایی محلی و کارآفرینان کوچک که به شبکه‌های اجتماعی وابسته بودند، متضرر می‌شوند.

به گفته قنبری، این محدودیت‌ها در حال ایجاد یک بحران جدی برای کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال ایران است و آن‌ها را به سمت سقوط سوق می‌دهد.

مهم‌ترین تأثیر قطع اینترنت، از بین رفتن چشم‌انداز رشد و موج گسترده اخراج‌هاست. همین الان هم بسیاری از شرکت‌ها دست به تعدیل نیرو زده‌اند و تا ۵۰ درصد از نیروی کار خود را کاهش داده‌اند، به‌ویژه در حوزه‌هایی که در نگاه مدیران ایرانی بیشتر هزینه‌ محسوب می‌شوند تا سرمایه‌گذاری، مانند تحقیق و توسعه، برندینگ، و توسعه کسب‌وکار. این تعدیل‌ها، نه تنها منجر به افزایش نرخ بیکاری و کاهش تقاضای مؤثر در اقتصاد می‌شود، بلکه موجب از دست رفتن تخصص‌ها و مهارت‌های ارزشمند در داخل کشور می‌شود.

او معتقد است نبود این کسب‌وکارها در آینده، تبعات اجتماعی گسترده‌ای از جمله از دست رفتن فرصت‌های شغلی، افزایش فقر و نابرابری، کاهش نوآوری و کاهش سطح رفاه عمومی را به دنبال خواهد داشت.

چشم‌انداز توسعه کسب‌وکار و رشد اقتصادی در ایران به شدت تاریک شده است. با توجه به محدودیت‌های موجود و عدم وجود برنامه مشخصی برای رفع آن‌ها، سرمایه‌گذاران تمایلی به ورود به بازار ندارند و کسب‌وکارهای موجود نیز با عدم قطعیت روبرو هستند. این وضعیت می‌تواند به یک رکود طولانی‌مدت در اقتصاد دیجیتال ایران منجر شود و پیامدهای منفی آن برای سال‌ها احساس خواهد شد.