تغییر گفتمان در چین: پایان عصر سخت‌کوشی و ظهور ارزش‌های جدید |…

در چین امروز، تغییرات عمیق اجتماعی و اقتصادی در حال وقوع است که تصورات دیرینه درباره موفقیت و رفاه را به چالش می‌کشد. گفتمان غالب که زمانی سخت‌کوشی را تنها راه رسیدن به ثروت می‌دانست، اکنون جای خود را به واقعیتی داده که در آن ارتباطات خانوادگی و پیشینه مالی، نقشی به‌مراتب پررنگ‌تر ایفا می‌کنند. این تحول، جامعه‌ای را که به سرعت از یک اقتصاد سنتی به یک قدرت جهانی تبدیل شده، با پرسش‌های تازه‌ای درباره معنای واقعی زندگی و موفقیت روبه‌رو ساخته است.

پایان عصر شایسته‌سالاری؟

حدود یک دهه پیش، زمزمه‌هایی از نارضایتی در میان دانشجویان و کارمندان بخش فناوری چین آغاز شد. حجم غیرممکن کارها و فشارهای بی‌امان، این باور را تقویت کرد که در چین امروز، سخت‌کوشی به تنهایی دیگر نتیجه‌ای در پی ندارد.

نظرسنجی ۲۰۲۳: بر اساس تحقیقی که توسط اسکات روزل و مارتین کی. وایت انجام شد، برای اولین بار از سال ۲۰۰۴، پاسخ‌دهندگان اعلام کردند که داشتن ارتباطات خانوادگی و بزرگ شدن در خانواده‌ای ثروتمند، اهمیتی بیش از توانایی شخصی در مسیر ثروتمند شدن در چین دارد.
«یو جی ژو یی»: این اصطلاح چینی برای شایسته‌سالاری، پس از تغییر اوضاع و از دست رفتن وضعیت سابق، به سرعت رواج یافت.
«دراز کشیدن» (Lie Flat): این اصطلاح کنایه‌ای از تسلیم شدن در برابر فشار زندگی مدرن است، زیرا بسیاری احساس می‌کنند بدون امکان تغییر قوانین یک سیستم ناعادلانه، تنها راه، تسلیم شدن است.

جست‌وجوی معنا فراتر از پول

در حالی که بسیاری از چینی‌ها در اوج اصلاحات سرمایه‌داری دهه‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰، از «ذهنیت گله‌ای» و تمرکز صرف بر پول گله‌مند بودند، اکنون با چالش یافتن خواسته‌های واقعی خود روبه‌رو هستند. حباب‌های اقتصادی در املاک، فناوری و آموزش عالی که با کند شدن اقتصاد ترکیدند، این نیاز را بیش از پیش نمایان ساخته است.

انتخاب محل زندگی: فراتر از کلان‌شهرها

دوران تمرکز بر کلان‌شهرهای ساحلی مانند شانگهای و شنزن به پایان رسیده است. امروزه، جوانان چینی به دنبال شهرهایی با معیارهایی فراتر از فرصت‌های اقتصادی صرف هستند:

شهرهای عجیب‌تر: برخی به سمت کونمینگ و دالی سرازیر می‌شوند.
شهرهای فرهنگی: چنگدو با فراگیری فرهنگی‌اش یا چونگ‌کینگ با مناظر دراماتیکش، تعادل کار و زندگی بهتری نسبت به پکن و شانگهای ارائه می‌دهند.
شهرهای کوچک‌تر و روستاها: حدود نیم میلیون نفر به مناطق کم‌جمعیت‌تر مهاجرت کرده‌اند تا لنگرگاهی برای ثبات بیابند. این تصمیم تا حدی اقتصادی است، زیرا جوانان از قیمت‌های بالای شهرهای درجه یک و محرومیت از خدمات عمومی دولتی رنج می‌برند.

تغییر مسیر شغلی: بازگشت به مشاغل یقه آبی

چین بیش از یک دهه است که با مازاد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی مواجه است. این وضعیت، حتی افراد تحصیل‌کرده را نیز به سمت مدارس فنی و حرفه‌ای سوق داده است:

افزایش ثبت‌نام در مدارس فنی: برخی از این مدارس مسیرهای ویژه‌ای از لیسانس به تکنیسین ایجاد کرده‌اند.
مشاغل یقه آبی: این مشاغل فراوان هستند و اغلب دستمزد بهتری نسبت به کارهای یقه سفید اولیه دارند. بسیاری از فارغ‌التحصیلان در این مشاغل حس هدفمندی یافته‌اند.
اینفلوئنسرهای یقه آبی: این افراد با مستندسازی روال‌های کاری خود در پلتفرم‌هایی مانند «دوئین»، جایگاه حرفه‌هایی مانند برق‌کار یا راننده کامیون را ارتقا می‌دهند و برخی از آن‌ها میلیون‌ها دنبال‌کننده دارند.

احیای کشاورزی و زندگی روستایی

کشاورزی که زمانی مترادف با فقر بود، اکنون به لطف اینفلوئنسرهایی مانند «لی زیچی» و «دیانشی شیائوگه» در حال رواج یافتن است. اینفلوئنسرها زندگی روستایی آرام و سرشار از طبیعت را به تصویر می‌کشند و آن را به جایگزینی مطلوب برای زندگی پشت میزنشینی تبدیل کرده‌اند. حدود ۱۲ میلیون جوان برای کار در زمین یا راه‌اندازی مشاغل کوچک به روستاها رفته‌اند.

فروکش کردن تب مصرف‌گرایی

در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰، مصرف‌گرایی افسارگسیخته در چین عادی بود. اما امروزه این میل خاموش‌تر شده است:

کاهش فروش کالاهای لوکس: فروش کالاهای لوکس تنها در سال ۲۰۲۴ تا ۲۰ درصد کاهش یافته است.
«تحقیر تجمل» آنلاین: نخبگان چینی مد محتاطانه‌تری را انتخاب می‌کنند تا قربانی این پدیده نشوند.
مصرف هوشمندانه: مردم به دنبال «ارزش عاطفی» در خریدهای خود هستند و هزینه را صرف فعالیت‌های تفریحی مانند ورزش و سفر می‌کنند.
نسل زد و کمپینگ: در تعطیلات ملی اکتبر گذشته، بسیاری از اعضای نسل زد با افتخار نمادهای صرفه‌جویی خود (چادر و فانوس کمپینگ) را در رسانه‌های اجتماعی به نمایش گذاشتند.

همدلی با کارگران و فرودستان

نگاه سخت‌گیرانه‌تر به ثروتمندان، به معنای نگاهی مهربان‌تر به افراد بدشانس یا فقرا نیز هست. قضاوت‌ها درباره کارگران مهاجر که زمانی با نگاه از بالا به پایین و با اصطلاح «سوجی» (کیفیت پایین) همراه بود، ملایم‌تر شده است. این تغییر با افزایش حضور کارگران مهاجر در زندگی روزمره مردم تسریع شده است؛ آن‌ها اکنون رانندگان تحویل غذا یا پرستاران خانگی هستند.

ایجاد حساسیت جدید: این حضور فراگیر کارگران، حساسیت جدیدی را در مورد کار ایجاد کرده است.
کمپین بهبود رفاه کارگران: تلاش‌هایی برای ایجاد اتاق‌های استراحت برای سرایداران و کارزارهایی برای بهبود رفاه کارکنان پلتفرم‌های تحویل غذا انجام شده است.
توقف رویه‌های بحث‌برانگیز: این کمپین‌ها به توقف ساعات کاری طولانی و مهلت‌های تحویل محدود کمک کرده و برخی پلتفرم‌ها را وادار به ارائه مزایای تأمین اجتماعی به رانندگان تمام وقت کرده است.

پیک‌های موتوری: نمادی از مبارزه

پیک‌های موتوری به قدری مورد توجه قرار گرفته‌اند که موضوع کتاب‌ها و فیلم‌ها شده‌اند. در سال ۲۰۲۳، خاطره‌نگاری «من در پکن بسته‌ها را تحویل می‌دهم» به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌ها تبدیل شد. این کتاب که توسط «هو آن‌یان»، کارگر مهاجر ۴۶ ساله نوشته شده، روایتگر نبرد روزانه او برای تردد در خیابان‌های شلوغ و راضی نگه داشتن مشتریان سخت‌گیر است.

پیک‌های موتوری نمادی از مبارزه فراگیر کارگران شهری چین هستند؛ این احساس که آن‌ها در برابر نیروهای ساختاری و نهادی خارج از کنترلشان قرار دارند، خواه این نیروها الگوریتم‌ها، مدارس، رقابت‌های صنعتی یا سیاست‌های دولتی باشند. این احساس در نام‌های مستعاری مانند «پیازچه» (ارزان و قابل برداشت مکرر) و «طیور» (مقدر شده برای بردگی مادام‌العمر) که کارمندان یقه‌سفید و کارگران یدی به خود می‌دهند، منعکس شده است.

آینده چین: پذیرش واقعیت و ارزش‌های جدید

قرارداد اجتماعی چین که در آن مردم در ازای امکان تحرک اقتصادی، اطاعت سیاسی ارائه می‌دادند، هرگز بی‌نقص نبوده است. اکنون که موج شکوفایی اقتصادی فروکش کرده، موانع پیشرفت آشکارتر شده‌اند. این واقعیت تلخ، حس مشترکی از «به دام افتادن» را در جامعه ایجاد کرده که به «به هم پیوستن» افراد از پیشینه‌های مختلف کمک می‌کند و مردم را وادار می‌سازد که با افراد کم‌بضاعت مهربان‌تر باشند و افرادی را که سعی می‌کنند با اتخاذ ارزش‌های جدید و انتخاب‌های جسورانه در زندگی با این واقعیت کنار بیایند، بیشتر بپذیرند.