مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی: ۱۰۷ سال پیشگامی در توسعه آبزی‌پروری و حفاظت از ذخایر دریایی

برنامه‌ریزی و همکاری‌های گسترده

محمد صدیق مرتضوی، رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، تأکید کرد که برنامه‌ها و فعالیت‌های این مؤسسه بر اساس نیازهای سازمان شیلات ایران و بخش خصوصی فعال در این صنعت تدوین و هر ساله در شورای راهبردی تحقیقات، آموزش و ترویج شیلات کشور به تصویب می‌رسد. شورای پژوهشی و کمیته علمی ـ فنی نیز نقش محوری در تدوین برنامه‌های علمی و پژوهشی ایفا می‌کنند.

• همکاری با دانشگاه‌ها: این مؤسسه با ۸ دانشگاه شیلاتی تفاهم‌نامه همکاری و پروژه‌های مشترک دارد.
• پشتیبانی از دانشجویان: سالانه حدود ۶۰ دانشجوی دکتری و کارشناسی ارشد پایان‌نامه‌های خود را تحت راهنمایی اعضای هیئت علمی مؤسسه اجرا می‌کنند.
• همکاری‌های ملی و استانی: فعالیت‌های گسترده‌ای با معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، سازمان انرژی اتمی، سازمان پدافند غیرعامل، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان دامپزشکی، سازمان شیلات، استانداری‌ها، سازمان‌های جهاد کشاورزی و شهرداری‌ها در سطوح ملی و استانی دنبال می‌شود.

پروژه‌های مهم در اکوسیستم‌های آبی کشور

مرتضوی به نظارت کامل این مؤسسه بر تمامی فعالیت‌های شیلاتی دریاچه چیتگر تهران اشاره کرد. همچنین، مطالعات ارزیابی ذخایر آبزیان و توان آبزی‌پروری با هدف توسعه پرورش ماهی در قفس، تاکنون در ۳۲ سد کشور صورت گرفته است.

از جدیدترین همکاری‌های مؤسسه می‌توان به مطالعات جامع دریای مازندران با سازمان حفاظت محیط زیست اشاره کرد که در حال طی مراحل تصویب است. در خلیج فارس و دریای عمان نیز فعالیت‌های گسترده‌ای در زمینه آلودگی، آب‌شیرین‌کن‌ها و حفاظت از آبزیان و اکوسیستم‌های دریایی در حال انجام است.

دستاوردهای کلیدی در سال ۱۴۰۴

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور به مهم‌ترین دستاوردهای سال ۱۴۰۴ اشاره کرد:

• مولدسازی و تکثیر مصنوعی ماهی سفید دریای مازندران: با هدف معرفی این گونه به صنعت آبزی‌پروری.
• انتقال دانش فنی: تولید کیت تشخیص سریع بیماری VHS ماهی قزل‌آلا به بخش خصوصی.
• معرفی گونه‌های جدید: معرفی ماهی کپور تاتا به صنعت آبزی‌پروری در استان‌های گیلان، خوزستان و گلستان.
• تکثیر ماهیان بومی: مولدسازی و تکثیر ماهی بومی سوکلا برای قفس‌های دریایی و تکثیر مصنوعی ماهی کفال خاکستری با مشارکت بخش خصوصی.
• تحقیقات دریایی: انجام گشت تحقیقاتی صید فانوس‌ماهیان پس از ۵ سال وقفه و تدوین دستورالعمل زیست‌محیطی آب‌شیرین‌کن‌های جنوب کشور.

توسعه فناوری و نوآوری

در ادامه فعالیت‌ها، این مؤسسه گام‌های مهمی در زمینه انتقال دانش فنی و توسعه محصولات دانش‌بنیان برداشته است:

• انتقال دانش فنی پروبیوتیک میگو: به بخش خصوصی.
• همایش ملی میگو: برگزاری همایش و تدوین طرح تحقیقاتی ـ توسعه‌ای میگو.
• همکاری بین‌المللی: تدوین پروپوزال تحقیقاتی مشترک با کشور چین با تأمین هزینه‌ها از سوی طرف چینی.
• زنجیره ارزش گونه‌ها: تدوین دانش فنی زنجیره ارزش گونه‌های ماهی تیلاپیا، صبیتی، آزاد دریای مازندران و سوکلا برای معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری.
• مجوز دریانوردی: پیگیری صدور مجوز دریانوردی تحقیقاتی برای صید ترال پس از ۵ سال وقفه.
• ارزیابی داخلی: دستیابی به ۸۰ درصد رتبه‌بندی مطابق استانداردهای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) در ارزیابی درونی فعالیت‌ها.

محصولات دانش‌بنیان و حفاظت از ذخایر

از دیگر دستاوردهای مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تولید محصولات دانش‌بنیان شیلاتی: در مرکز ملی یونیدو با همکاری بخش خصوصی.
• فرآورده‌های بیولوژیک: تولید هورمون، آنزیم، کود آمینواسید و بیوسیلاژ از ضایعات شیلاتی.
• افزایش تولید: زودرس کردن جنسی مولدین ماهی باس دریایی برای افزایش تولید بچه‌ماهی در قفس‌های دریایی.
• واکسیناسیون آبزیان: پیگیری تولید تحقیقاتی واکسن آبزیان با همکاری مؤسسه واکسن و سرم‌سازی، در راستای اجباری شدن واکسیناسیون.
• حفاظت از گونه‌ها: تکثیر مصنوعی ماهی سس دریای مازندران به منظور حفاظت و بازسازی ذخایر.

همکاری‌های استراتژیک و مصوبات ملی

مرتضوی در پایان، به همکاری‌های راهبردی و نتایج مطالعات تحقیقاتی اشاره کرد:

• همکاری با وزارت دفاع: بهینه‌سازی ضایعات کارخانه کنسرو تن چابهار و انتخاب جمعیت برتر ماهی قزل‌آلا برای توسعه آبزی‌پروری اقتصادی.
• اجرای مصوبه «دریابست»: در آب‌های سرزمینی جنوب کشور.