الگوی اوکراین برای دفاع در برابر پهپادها؛ هزینه ۱۸۰ میلیون دلاری برای پدافند هوایی

در شرایطی که زیرساخت‌های انرژی در خاورمیانه تحت فشار جنگ قرار گرفته‌اند، رویکرد شرکت ملی نفت و گاز اوکراین در استفاده از سیستم‌های جمینگ الکترونیکی و پهپادهای رهگیر، می‌تواند الگویی ارزشمند برای سایر کشورها باشد. این اقدامات دفاعی نه تنها امنیت را افزایش می‌دهد، بلکه ممکن است هزینه‌های جدیدی را به مصرف‌کنندگان تحمیل کند.

هزینه‌های دفاعی در قبض مشتری

سال‌ها پیش از آنکه تأسیسات نفت و گاز در خاورمیانه هدف حملات جنگنده‌ها، پهپادها و موشک‌ها قرار گیرد، روسیه صنعت انرژی اوکراین را مورد هدف قرار داد. در واکنش به این حملات، شرکت ملی نفت و گاز اوکراین، نفتوگاز، حدود ۱۸۰ میلیون دلار را صرف پدافند هوایی کرد. این رویکرد اکنون می‌تواند برای غول‌های انرژی منطقه خلیج فارس که به دنبال محافظت از جریان حیاتی تأمین انرژی خود هستند، الهام‌بخش باشد.

نفتوگاز، علاوه بر تأمین گاز برای مصرف‌کنندگان اوکراینی، مسئولیت تولید و حمل‌ونقل نفت و گاز را نیز بر عهده دارد. این شرکت هزینه‌های دستگاه‌هایی نظیر سیستم‌های جمینگ الکترونیکی و پهپادهای رهگیر را که توسط ارتش اوکراین به کار گرفته می‌شوند، پرداخت می‌کند. همچنین، برای محافظت از تجهیزات حیاتی خود، موانع بتنی ایجاد کرده و در حال برنامه‌ریزی برای دفن ایستگاه‌های پمپاژ و سایر تجهیزات گران‌قیمت در پناهگاه‌های زیرزمینی است.

سرهی کورتسکی، مدیرعامل نفتوگاز، در مصاحبه‌ای اظهار داشت: «گسترش پهپادها، چه در میان ارتش‌ها و چه در میان بازیگران غیردولتی، نوید آینده‌ای را می‌دهد که در آن شرکت‌های نفت و گاز در همه‌جا، نه فقط در اوکراین و خاورمیانه، در سیستم‌های ضد پهپاد سرمایه‌گذاری خواهند کرد.»

این بدان معناست که در آینده، قیمت هر گالن بنزین یا قبض خدمات گاز ممکن است شامل هزینه سیستم‌های جمینگ و رهگیری پهپادها شود. کورتسکی تأکید کرد: «مسائل امنیتی کلیدی‌اند.» او تلاش‌های نفتوگاز برای مقاوم‌سازی زیرساخت‌هایش را در شرایطی توصیف کرد که اوکراین در حال انتقال تخصص دشوار به دست آمده خود در مقابله با پهپادهای انفجاری است.

ارتش اوکراین از لایه‌های مختلف ابزار دفاعی، از موشک‌ها و پهپادهای رهگیر گرفته تا تیم‌های زمینی مسلح به مسلسل، استفاده می‌کند. همچنین، از سیستم‌های جنگ الکترونیک استفاده می‌شود که قابلیت ایجاد اختلال در ناوبری پهپادها یا قطع ارتباط رادیویی آنها با خلبان را دارند. کارشناسان نظامی پهپاد اوکراین در حال حاضر به کشورهای خاورمیانه مشاوره می‌دهند. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اخیراً اعلام کرد که بیش از ۲۰۰ اوکراینی به عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی اعزام شده‌اند یا در حال سفر به کویت هستند تا در زمینه جنگ ضدپهپادی مشاوره ارائه دهند.

سلاح‌های ارزانی که به تأسیسات گران صدمه می‌زنند

مدیرعامل نفتوگاز، کورتسکی، اشاره کرد که کشورهای خاورمیانه و شرکت‌های انرژی آنها تا حد زیادی برای مقابله با تهدید پهپادها آمادگی نداشتند. وی گفت: «همه بر حملات موشکی متمرکز بودند، نه بر انبوهی از پهپادهای ارزان» و افزود: «هیچکس انتظار صدها و صدها شاهد را نداشت.»

کشورهای خاورمیانه برای سرنگونی پهپادهای شاهد از موشک‌های پدافند هوایی گران‌قیمت استفاده کرده‌اند که هزینه هر کدام بین ۳۰ هزار تا بیش از ۵۰ هزار دلار متغیر است. کورتسکی معتقد است: «هیچ شانسی برای دفاع از تأسیسات در برابر صدها پهپاد با موشک‌های پدافند هوایی وجود ندارد.» این وضعیت باعث شده است که سازندگان پهپادهای رهگیر ارزان‌قیمت اوکراینی با تماس‌های مکرر از سوی کشورهای خاورمیانه مواجه شوند.

حملات به زیرساخت‌های گاز طبیعی در خلیج فارس بازارهای انرژی را به لرزه درآورده است. هفته گذشته، میدان عظیم گاز طبیعی «پارس جنوبی» در ایران مورد حمله قرار گرفت و منطقه صنعتی رأس لفان در قطر، که میزبان تأسیسات نفت و گاز شرکت‌های بزرگی چون اکسون موبیل، توتال انرژی و شل است، نیز هدف حمله موشک بالستیک قرار گرفت. علاوه بر این، پهپادها نیز تأسیسات انرژی در خلیج فارس را هدف قرار داده‌اند.

تجربۀ اوکراین: تلخ و گران‌بها

در اوکراین، شرکت‌های انرژی با تهدیدی در حال تکامل دست‌وپنجه نرم می‌کنند. روسیه در اوایل جنگ یک پالایشگاه بزرگ نفت را منفجر کرد، اما تا سال گذشته، پیش از پایان قرارداد اوکراین برای حمل گاز روسیه به اروپا، از حملات قابل‌توجه به زیرساخت‌های گاز طبیعی خودداری می‌کرد. اوکراین با وجود جنگ، همچنان گاز را منتقل می‌کرد تا از یک شوک انرژی در اروپا جلوگیری کند. بر اساس برآورد نفتوگاز، بیش از نیمی از ۴۰۱ حمله به زیرساخت‌های گاز در طول چهار سال جنگ، در سال گذشته و پس از پایان این قرارداد انجام شد.

چنین حملاتی خطر یک درگیری طولانی‌مدت در خاورمیانه را نشان می‌دهد. روسیه عجله‌ای برای ویرانی تأسیسات در یک رگبار شلیک نشان نمی‌داد؛ در عوض اجازه می‌داد کارهای تعمیرات پیش برود و سپس دوباره سایت‌ها را هدف می‌گرفت تا تعمیرات انجام‌شده را منفجر کند. کورتسکی می‌گوید: «هر حملۀ تازه ویرانی بیشتری را نسبت به قبل به همراه داشت.»

تحلیل‌گران بر ضرورت نصب پدافندهای ضد پهپاد برای تمام بخش‌های صنعت، از چاه‌های نفت و لوله‌ها گرفته تا کارخانه‌های عظیم و چند میلیارد دلاری پتروشیمی، تأکید می‌کنند. کلیف کوپچان، رئیس شرکت مشاوره ریسک سیاسی یوراسیا گروپ، بیان کرد: «این نیاز به واسطه آسیب‌پذیری‌های اخیر نشان داده شده است. برای شلیک این چیزها لازم نیست یک دولت باشید. شما ممکن است یک فرد مافیایی باشید یا انگیزۀ دشمنی شخصی داشته باشید.»

ایهور نوویکوف، مشاور یک کارگروه دولتی اوکراین در رابطه با ایمنی پهپاد برای فرودگاه‌ها، معتقد است که خطرات به تمام زیرساخت‌های حیاتی، نه فقط تأسیسات انرژی، هم در نزدیکی مناطق جنگی و هم دور از آنها گسترش می‌یابد. نوویکوف افزود: «فناوری تا جایی پیشرفته است که اکثریت قریب‌به‌اتفاق اطلاعات مورد نیاز برای گسترش آن به صورت آنلاین در دسترس قرار دارد.» او اشاره کرد که ارتش اوکراین پهپادهای آماده (off-the-shelf) را به سلاح تبدیل کرده و دیگران نیز می‌توانند همین کار را انجام دهند. «آنگاه که آغاز به اندیشیدن پیرامون دفاع می‌کنید، مقیاس کامل این مشکل و خطر آن را در می‌یابید.»