بودجه ۱۴۰۵: آغاز تحول بزرگ پولی ایران با حذف چهار صفر از ریال

نخستین بودجه با ارقام ساده‌تر

بررسی جداول بودجه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که تمامی ردیف‌های درآمدی و هزینه‌ها، اعتبارات دستگاه‌های اجرایی، منابع و مصارف بودجه عمومی، و همچنین جداول کلان مالی با قالب عددی تازه و بر مبنای ریال جدید (چهار صفر کمتر از ریال قدیم) تنظیم شده‌اند. این تغییر اگرچه در ظاهر فنی به نظر می‌رسد، اما پیامدهای اجرایی و روانی قابل توجهی برای فعالان اقتصادی، حسابداران، کسب‌وکارها و مردم عادی خواهد داشت.

برای نخستین بار، دولت در بودجه خود از ارقامی استفاده کرده که با عرف رایج جامعه یعنی «تومان و ریال قدیم» هم‌خوانی کمتری دارد؛ این موضوع می‌تواند در ابتدا منجر به سردرگمی‌هایی شود که با گذشت زمان و آگاهی‌رسانی برطرف خواهد شد.

بسته‌های حمایتی دولت در بودجه جدید

لایحه بودجه ۱۴۰۵ شامل بسته‌های حمایتی مهمی برای اقشار مختلف جامعه است. یکی از برجسته‌ترین این حمایت‌ها، افزایش ۲۰ درصدی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان است. همچنین، سقف معافیت مالیاتی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان ماهانه ۴۰ میلیون تومان (معادل ۴۰ هزار ریال جدید) تعیین شده که گامی در جهت حمایت از معیشت این اقشار محسوب می‌شود.

در بخش حمایت‌های اجتماعی نیز، حداقل حقوق بازنشستگان کشوری و لشکری در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ معادل ۱۴ میلیون تومان تعیین شده است که نسبت به حداقل حقوق ۱۱.۷ میلیون تومانی سال گذشته، افزایش قابل توجهی را نشان می‌دهد.

نگرانی‌ها و امیدها از زبان مردم

موضوع حذف چهار صفر و بودجه جدید به یکی از سوژه‌های اصلی بحث در جامعه تبدیل شده است. یک کارمند دولتی در این باره می‌گوید: «نگرانم وقتی چهار صفر حذف می‌شود، قیمت‌ها دوباره به سمت بالا گرد شود. تجربه قبلی نشان داده هر تغییری در سیستم پولی، بهانه‌ای برای گران کردن کالاها می‌شود.»

در مقابل، یک فعال اقتصادی و صاحب واحد تولیدی کوچک، دیدگاه متفاوتی دارد: «از نظر من این کار دیر انجام شد. سال‌ها است با ارقام عجیب و غریب سر و کار داریم. حالا حداقل محاسبات راحت‌تر می‌شود اما در شروع کمی اذیت‌کننده خواهد بود. مهم این است که جلوی تورم گرفته شود، وگرنه صفرها برمی‌گردند.»

دیدگاه کارشناسان اقتصادی

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که این تغییر ظاهری در واحد پول، به تنهایی کافی نیست. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که حذف صفرها اگر با کنترل تورم و انضباط مالی همراه نباشد، صرفاً یک تغییر نمادین خواهد بود و نمی‌تواند مشکلات ریشه‌ای اقتصاد را حل کند.

تجربه کشورهای دیگر نیز این دیدگاه را تقویت می‌کند:

• ترکیه (سال ۲۰۰۵): حذف شش صفر از لیر ترکیه زمانی به موفقیت انجامید که با یک بسته جامع اصلاحات اقتصادی همراه شد و توانست تورم مزمن را مهار کند.
• ونزوئلا: تجربه این کشور هشداری است برای سیاست‌گذاران که بدون اصلاحات بنیادین، حذف صفرها نمی‌تواند معجزه کند و ممکن است به بی‌ثباتی بیشتر منجر شود.

فرآیند اجرایی و واحد پول خرد «قران»

بر اساس قانون مصوب، اجرای کامل این طرح طی یک بازه زمانی پنج ساله انجام می‌شود. دو سال نخست به آماده‌سازی زیرساخت‌ها و چاپ اسکناس‌های جدید اختصاص دارد و سه سال بعد دوره گذار خواهد بود که در آن ریال قدیم و جدید به صورت همزمان در گردش هستند.

همچنین، واحد جدیدی به نام «قران» به عنوان واحد پول خرد تعریف شده که هر ۱۰۰ قران معادل یک ریال جدید است. این واحد برای تسهیل مبادلات خرد و جلوگیری از سردرگمی در معاملات روزمره طراحی شده است.

ایران در آستانه یک تحول بزرگ پولی قرار گرفته است؛ تحولی که موفقیت آن هم به تصمیم‌گیری دقیق مسئولان و هم به همراهی و آگاهی مردم بستگی دارد. تعطیلات نوروزی ۱۴۰۵ شاید نقطه عطفی در تاریخ اقتصاد ایران باشد؛ جایی که نخستین گام‌های عملی برای ساده‌سازی نظام پولی کشور با چاپ اسکناس‌های جدید برداشته شد.