آیا هوش مصنوعی در حال شکل‌دهی به تفکر و نوشتار انسان‌هاست؟

تأثیر هوش مصنوعی بر گفتمان انسانی

نشریه معتبر Nature گزارش داده است که مطالعات فزاینده‌ای نشان می‌دهند کاربران مدل‌های زبانی بزرگ ممکن است ناخواسته، سبک نوشتاری، شیوه‌های استدلال و حتی برخی دیدگاه‌های خود را از این سیستم‌ها اقتباس کنند. این روند می‌تواند در نهایت به یکنواختی در نوشتار انسانی منجر شود و حتی متون افرادی که مستقیماً از هوش مصنوعی استفاده نمی‌کنند را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

همگن‌سازی گفتمان انسانی

ژیوار سوراتی، دانشمند علوم رایانه در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، معتقد است که مدل‌های زبانی بزرگ در حال همگن‌سازی گفتمان انسانی هستند. او توضیح می‌دهد که با تعامل گسترده افراد با این مدل‌ها و پذیرش تدریجی سبک نوشتاری، دیدگاه‌ها و شیوه‌های استدلال آنها، این الگوها در محیط اجتماعی فراگیر شده و به عنوان شکل صحیح بیان اطلاعات تلقی خواهند شد.

با این حال، همه پژوهشگران با این دیدگاه موافق نیستند. برخی معتقدند ذهن انسان ممکن است در برابر این اثر هموارکننده مقاومت کند. مطالعه‌ای که در ماه نوامبر به صورت پیش‌چاپ در سرور arXiv منتشر شد، گروه‌هایی از نویسندگان را شناسایی کرده که نشانه‌های سبکی متمایز و انسانی خود را حفظ کرده‌اند و اصالت را به کارایی ارائه‌شده توسط هوش مصنوعی ترجیح می‌دهند. این پژوهش هنوز تحت داوری همتا قرار نگرفته است.

کاهش تنوع در سبک نوشتار

در پیش‌چاپ دیگری که سال گذشته در arXiv منتشر شد، سوراتی و همکارانش پست‌های شبکه اجتماعی ردیت، محتوای خبری و مطالعات پیش‌چاپ را پیش و پس از عرضه چت‌جی‌پی‌تی در سال ۲۰۲۲ بررسی کردند. نتایج این تحلیل نشان داد که متن‌های منتشر شده پس از معرفی این پلتفرم، از نظر سبک نوشتاری تنوع کمتری نسبت به متون پیش از آن دارند.

پژوهشگران در مقاله‌ای تازه‌تر استدلال کرده‌اند که این پدیده تنها به سبک نوشتار محدود نمی‌شود و ممکن است بر دیدگاه‌ها و شیوه‌های استدلال افراد نیز تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، در پیش‌چاپی از سال ۲۰۲۳، شرکت‌کنندگانی که با مدل‌های زبانی دارای دیدگاه‌های مثبت یا منفی درباره شبکه‌های اجتماعی تعامل داشتند، دیدگاه‌هایشان تا حدی به سمت مواضع مطرح‌شده توسط مدل‌های هوش مصنوعی تغییر کرد.

اولیور هاوزر، پژوهشگر اقتصاد و هوش مصنوعی در دانشگاه اکستر بریتانیا، به جنبه‌های مثبت این پدیده نیز اشاره می‌کند. او معتقد است که تعامل با هوش مصنوعی می‌تواند به افراد کمک کند واضح‌تر و قابل‌فهم‌تر بنویسند. اما هشدار می‌دهد که پذیرش گسترده این روند می‌تواند پیامدهای منفی در سطح جمعی داشته باشد: «به‌محض اینکه این پذیرش فراگیر شود، این جمع است که بیشترین آسیب را خواهد دید.»

تغییر دیدگاه‌های اجتماعی و سیاسی

مطالعه‌ای که اخیراً در مجله Science Advances منتشر شده، نشان می‌دهد که استفاده از دستیارهای هوش مصنوعی می‌تواند نگرش افراد نسبت به مسائل اجتماعی را تغییر دهد. در این پژوهش، شرکت‌کنندگان از ابزارهای هوش مصنوعی برای نوشتن درباره موضوعات اجتماعی–سیاسی مانند مجازات اعدام استفاده کردند.

نتایج نشان داد که دیدگاه‌های شرکت‌کنندگان پس از این تعامل، بیش از پیش به مواضعی شبیه شد که در متن‌های تولیدشده توسط مدل‌های زبانی دیده می‌شد؛ در حالی که چنین تغییری در گروه کنترل که از هوش مصنوعی استفاده نکرده بودند، مشاهده نشد.

استرلینگ ویلیامز‑سسی، دانشمند اطلاعات در دانشگاه کرنل، می‌گوید این پدیده می‌تواند در نهایت تنوع دیدگاه‌های سیاسی را نیز کاهش دهد. البته میزان این اثر به سوگیری‌ها و گرایش‌های موجود در مدل‌های مختلف زبانی بستگی دارد.

نکته قابل توجه این بود که شرکت‌کنندگان متوجه تأثیرگذاری چت‌بات‌ها بر دیدگاه‌های خود نشدند. حتی زمانی که به آنها هشدار داده شد ممکن است هوش مصنوعی دیدگاه‌هایشان را سوگیرانه کند، نتایج تغییر محسوسی نشان نداد. ویلیامز‑سسی می‌گوید هنوز مشخص نیست چگونه می‌توان از چنین تأثیراتی جلوگیری کرد و احتمالاً ارائه یک هشدار ساده به کاربران کافی نخواهد بود.

پیامدها برای علم و نوآوری

هاوزر همچنین هشدار می‌دهد که یکنواختی ناشی از استفاده گسترده از ابزارهای هوش مصنوعی ممکن است تفکر علمی و نوآوری را نیز محدود کند. او معتقد است در چنین شرایطی ممکن است ایده‌هایی که در ابتدا عجیب یا غیرمنطقی به نظر می‌رسند، اما می‌توانند به جهش‌های علمی منجر شوند، نادیده گرفته شوند.

پژوهشی که در ماه ژانویه در مجله Nature منتشر شد، نیز نشان داد دانشمندانی که از ابزارهای هوش مصنوعی در تحقیقات خود استفاده می‌کنند، نسبت به پژوهشگرانی که از این ابزارها استفاده نمی‌کنند، تمایل دارند بر دامنه محدودتری از حوزه‌های علمی تمرکز کنند.

آیا هوش مصنوعی الزاما به یکنواختی منجر می‌شود؟

با این حال، همه مطالعات چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کنند. در مقاله‌ای که در ماه نوامبر منتشر شد، پژوهشگران گزارش دادند نویسندگان انسانی هنگام تعامل با هوش مصنوعی به شیوه‌های متفاوتی تکامل پیدا می‌کنند. در حالی که سبک نوشتار برخی افراد به مدل‌های هوش مصنوعی نزدیک‌تر می‌شود، برخی دیگر سبک شخصی خود را حفظ می‌کنند یا حتی سبکی ایجاد می‌کنند که بیش از پیش از نوشتار تولیدشده توسط هوش مصنوعی متمایز است.

یون وان، پژوهشگر همکاری انسان و هوش مصنوعی در دانشگاه هیوستون–داون‌تاون تگزاس، می‌گوید برخی مطالعاتی که درباره کاهش تنوع در نوشتار انسانی هشدار داده‌اند، باعث شد او و همکارانش این فرضیه را دوباره بررسی کنند. او می‌گوید: «ما فکر کردیم شاید واقعیت به این شکل نباشد.»

در پژوهشی که تیم او انجام داد، ۱۰ شخصیت هوش مصنوعی با پیشینه‌های فرهنگی و سبک‌های فکری متفاوت طراحی شد که طرح‌هایی برای داستان تولید می‌کردند و شرکت‌کنندگان انسانی بر اساس آنها داستان‌های خلاقانه می‌نوشتند. تحلیل نتایج که سال گذشته به صورت پیش‌چاپ در arXiv منتشر شد و هنوز داوری نشده است، نشان داد داستان‌های تولیدشده با کمک این شخصیت‌ها سطحی از تنوع مشابه داستان‌هایی داشتند که بدون کمک هوش مصنوعی نوشته شده بودند.

وان معتقد است طراحی چنین شخصیت‌های سفارشی می‌تواند راهی برای کاهش خطر یکنواختی در تعامل انسان و هوش مصنوعی باشد و به حفظ تنوع در خلاقیت و بیان انسانی کمک کند.