خبر کامل
کاخ چهلستون اصفهان در وضعیت بحرانی؛ زمان برای نجات محدود است
سه هفته پس از حملات ۱۸ اسفند که بخش‌هایی از دولتخانه صفوی در قلب بافت تاریخی اصفهان را متزلزل کرد، وضعیت پایگاه جهانی کاخ موزه چهلستون به مرحله‌ای بحرانی، حساس و هشدارآمیز رسیده است. ارزیابی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که پیامدهای موج انفجارها و لرزش‌های پی‌درپی، آسیب‌های فرسایشی به تزیینات و اجزای تاریخی این اثر ثبت جهانی وارد کرده و زمان برای اتخاذ تصمیم‌های نجات‌بخش به شدت محدود شده است.
چهلستون، نگین دولتخانه صفوی و یکی از مهم‌ترین میراث‌های ثبت جهانی اصفهان، امروز با تهدیدهایی فراتر از آسیب‌های سطحی مواجه است. بی‌تفاوتی یا تأخیر در تخصیص اعتبارات و آغاز طرح‌های مرمتی جدی می‌تواند پیامدهای غیرقابل جبرانی برای این مجموعه داشته باشد. گزارش مدیر پایگاه جهانی چهلستون، مصطفی هادی‌پور، بر پایه مشاهدات مستقیم و ارزیابی‌های فنی، وضعیت واقعی این عمارت تاریخی را هشداردهنده توصیف می‌کند.
زنگ خطر در تالار آینه؛ ریزش‌ها به مرحله هشدار جدی رسیده است
مصطفی هادی‌پور، مدیر پایگاه جهانی کاخ موزه چهلستون، تأکید می‌کند که روند آسیب‌ها نه تنها متوقف نشده، بلکه شدت و سرعت بیشتری یافته است. بخش‌هایی از آینه‌کاری تالار آینه‌خانه چهلستون در حال ریزش تدریجی است که نشانه‌ای از گسترش آسیب در لایه‌های زیرین و پیوندهای ساختاری حیاتی معماری تاریخی است.
- ترک‌های طولی نگران‌کننده: بازدیدهای میدانی نشان‌دهنده ظهور ترک‌های طولی عمیق و معنی‌دار روی سطوح چوبی و تزیینی است که از تنش‌های شدید در سازه حکایت دارد.
- انحراف ستون‌های ایوان: ستون‌های چوبی ایوان، به‌ویژه ستون‌های دوم و سوم از سمت خیابان سپه، دچار انحراف قابل توجهی در قسمت زیر سرستون شده‌اند. این انحراف‌ها نشانه‌ای از ضعف در بستر نشیمنگاه ستون‌ها یا تغییر در تعادل سازه‌ای است که در معماری چوبی صفوی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
- خطر از جا درآمدن ستون‌ها: احتمال از جا درآمدن ستون‌های اصلی ایوان، یک بحران جدی محسوب می‌شود که می‌تواند به فروپاشی بخش‌هایی از سقف و ایجاد واکنش زنجیره‌ای خطرناک در کل سازه منجر شود.
- افزایش ریزش‌های سقف و ترک‌های جدید: ریزش‌های موضعی سقف‌ها و ترک‌های جدید در تزیینات، بیانگر ورود چهلستون به مرحله‌ای است که هر روز نشانه تازه‌ای از آسیب‌ها ظاهر می‌شود و این روند رو به افزایش است.
نقشه آسیب‌ها گسترده‌تر شده؛ از تزیینات تا عناصر سازه‌ای
آسیب‌های چهلستون اکنون ماهیت زمان‌بر و تجمعی پیدا کرده و فراتر از آثار مستقیم موج انفجار است. پیش‌تر، تزیینات آینه‌کاری ایوان، اتاق‌های نقاشی، درب‌ها و پنجره‌های نفیس آلت و لغت و همچنین مقرنس‌های ورودی تالار اصلی دچار ریزش، خراش، ترک و کنده‌شدگی شده بودند. اما اکنون دامنه آسیب‌ها به عناصر سازه‌ای نیز رسیده است.
- لرزش و ناپایداری مقرنس‌های ورودی: مقرنس‌های ورودی تالار اصلی، که نمونه‌ای مهم از هنر چوب‌کاری و آینه‌کاری صفوی هستند، در بخش‌هایی دچار لرزش و ناپایداری شده و برخی قطعات به دلیل ضعف اتصال در خطر سقوط قرار دارند.
- فرسایش سقف ایوان: سقف ایوان ستوندار چهلستون، با وجود اقدامات اضطراری اولیه، نشانه‌هایی از فرسایش ناشی از موج انفجار نشان می‌دهد. شدت آسیب‌های اخیر و سرعت بروز آن‌ها به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است.
- تشدید ترک‌های قدیمی: آسیب در بخش‌هایی از کاخ به شکل تشدید ترک‌های قدیمی نمایان شده که پیوستگی آن‌ها نشان می‌دهد تنش سازه‌ای کل گستره کاخ را درگیر کرده است.
با توجه به اینکه چهلستون یکی از محورهای اصلی عرصه و حریم میدان نقش جهان و میراث جهانی ثبت شده در یونسکو است، این آسیب‌ها پیامدهای ملی و بین‌المللی دارند.
اقدامات اضطراری انجام شده؛ اما بدون اعتبار کافی آینده‌ای در ابهام است
پایگاه جهانی کاخ موزه چهلستون با وجود وضعیت نگران‌کننده، مجموعه‌ای از اقدامات مستندسازی، پیشگیری و حفاظت اضطراری را در هفته‌های گذشته انجام داده است. با این حال، این اقدامات تنها می‌توانند از شدت تخریب بکاهند و در غیاب اعتبار و آغاز مرمت‌های اساسی، توقف کامل روند آسیب امکان‌پذیر نیست.
مصطفی هادی‌پور: «یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده، مستندسازی دقیق تزیینات آسیب‌دیده با همکاری دانشگاه هنر اصفهان و بهره‌گیری از متخصصان مرمت این دانشگاه بوده است. تمام قطعات تزیینی فروریخته جمع‌آوری، کدگذاری و در لایه‌های محافظ فوم پیچیده شده‌اند تا در مراحل مرمت جامع مورد استفاده قرار گیرند.»
در اقدامی دیگر، برخی از درب‌ها و پنجره‌های نفیس که احتمال آسیب جدی داشتند، به طور موقت خارج و به محل امن منتقل شده‌اند تا از نابودی تزیینات تاریخی با ارزش هنری و اصالت بی‌نظیر جلوگیری شود. همچنین، پایگاه جهانی چهلستون بازدیدهای علمی، بررسی‌های فنی و جلسات کارشناسی را هماهنگ کرده و گزارش‌های مستند از وضعیت بنا را برای اداره کل پایگاه‌های وزارتخانه ارسال کرده است.
برنامه حفاظت اضطراری تدوین شده و اکنون در انتظار تخصیص اعتبار برای آغاز اقدامات جدی‌تر است. اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد که صدمه‌ها روزبه‌روز در حال ظاهر شدن‌اند و هرگونه تأخیر می‌تواند آسیب‌هایی ایجاد کند که برگشت‌ناپذیر یا مستلزم هزینه‌های بسیار سنگین و زمان‌بر خواهد بود.
ثانیه‌های حساس برای نگین دولتخانه صفوی
چهلستون اکنون نه فقط یک اثر تاریخی آسیب‌دیده، بلکه یک هشدار بزرگ است. این هشدار از دل مشاهدات دقیق کارشناسان و از میان ترک‌های تازه و آینه‌های ریزش‌کرده بیرون آمده و گویای آن است که یک میراث جهانی در حال نزدیک شدن به مرحله بحرانی است.
برای حفظ وضعیت موجود، این بنا نیازمند اقدام فوری، تخصیص اعتبار، حضور مستمر تیم‌های مرمت، اجرای پروژه‌های سازه‌ای و تثبیت‌کننده و مدیریت دقیق و علمی است. اگر امروز دست به کار نشویم، بخش‌هایی از چهلستون ممکن است برای همیشه از دست برود؛ بخش‌هایی که دیگر با هیچ تکنیک مرمتی قابل بازگشت نخواهند بود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۲:۳۴ - ۱۴۰۵/۰۱/۰۸