مراقبت از کودکان اتیسم در شرایط بحرانی: راهکارها و حمایت‌های انجمن اتیسم ایران

تداوم خدمات مشاوره و روانپزشکی در شرایط بحران

انجمن اتیسم ایران از آغاز بحران، خدمات مشاوره تلفنی و روانپزشکی خود را بدون وقفه ادامه داده است. سامانه مشاوره تلفنی انجمن، با شماره ۰۲۱۴۸۸۸۵۳۰، هر روز از ساعت ۹ تا ۱۵ آماده پاسخگویی به خانواده‌ها است. متخصصان این سامانه در زمینه‌های مشکلات رفتاری کودکان، تشخیص اتیسم در کودکان زیر پنج سال، معرفی مراکز مرتبط و ارائه اطلاعات مورد نیاز، مشاوره می‌دهند.

همچنین، تیم روانشناسان متخصص در خانواده‌درمانی به مشکلات والدین رسیدگی می‌کنند و واحد روانپزشکی نیز با هدف حمایت از والدینی که اضطراب، استرس یا علائم افسردگی را تجربه می‌کنند، فعال است. والدین می‌توانند با هماهنگی قبلی، از روانپزشکان انجمن به صورت کاملاً رایگان وقت گرفته، ویزیت تلفنی داشته باشند و نسخه الکترونیکی دریافت کنند. امکان بهره‌مندی از مشاوره روان‌درمانی نیز فراهم است.

از اسفندماه سال گذشته تا به امروز، بیش از پانصد مشاوره تلفنی و بیش از دویست ویزیت روانپزشکی برای والدین انجام شده است.

کمک‌های مالی و معیشتی به خانواده‌های نیازمند

با مساعدت خیرین محترم، مبلغ ۱۵ میلیارد ریال به عنوان کمک هزینه دارو، درمان و معیشت به حساب خانواده‌های نیازمند واریز شده است. علاوه بر این، با تلاش‌های بی‌وقفه انجمن خیریه اتیسم و حمایت سخاوتمندانه خیرین، مبلغ یک میلیارد و پانصد میلیون تومان کمک‌های معیشتی و بهداشتی در تهران و دو استان دیگر توزیع شده است.

این انجمن که میزبان نزدیک به ده هزار عضو است، با اولویت‌بندی نیازها، خدمات ویژه‌ای به دهک‌های پایین و افراد دارای شرایط خاص از جمله مادران تک‌سرپرست، پدران و مادران دارای فرزندان بیمار، و کودکانی که با اختلالاتی غیر از اتیسم دست‌وپنجه نرم می‌کنند، ارائه داده است. در این طرح، بیش از ۱۶۰ بسته معیشتی و صدها بسته پد بهداشتی برای دختران و پوشک برای کودکان و بزرگسالان با مشکلات کنترلی اهدا شده است.

با وجود تلاش فراوان، انجمن قادر به خدمت‌رسانی به تمامی اعضای خود نیست، اما با تکیه بر حمایت خیرین و وسع موجود، همچنان در تلاش است تا با ارائه کمک‌های معیشتی و هزینه دارو و درمان، به نیازمندان یاری برساند.

مدیریت اضطراب در کودکان اتیسم طی بحران

سینا توکلی تأکید کرد که در شرایط بحرانی، افراد آسیب‌پذیرترند و به ویژه افراد دارای اختلال طیف اتیسم به دلیل حساسیت‌های حسی و نیاز به پیش‌بینی‌پذیری، ممکن است فشار روانی بیشتری را تجربه کنند. یک آلارم کوتاه می‌تواند برای آن‌ها اضطراب زیادی ایجاد کند و تا مدت‌ها ذهنشان را درگیر کند. آگاهی و همراهی جامعه نقش حیاتی در کاهش اضطراب این افراد و خانواده‌هایشان ایفا می‌کند، چرا که انتقال اضطراب والدین به کودکان طیف اتیسم بسیار رایج است.

حفظ آرامش و ثبات در خانواده

• ارتباط مستمر و ساده: والدین باید با عباراتی کوتاه و قابل درک، به کودکان طیف اتیسم اطمینان دهند که در امنیت کامل به سر می‌برند. جملاتی نظیر «ما در کنار تو هستیم» و «در امنیت هستیم» می‌تواند مؤثر باشد.
• تداوم روتین‌های روزانه: حتی در محیط‌های جدید و ناآشنا، ایجاد یک ساختار قابل پیش‌بینی و حفظ برنامه مشخص روزانه، از بروز به‌هم‌ریختگی‌های رفتاری جلوگیری کرده و احساس امنیت را تقویت می‌کند.
• استمرار توانبخشی در منزل: با توجه به تعطیلی مراکز آموزشی و توانبخشی، خانواده‌ها باید نقش درمانگر را ایفا کرده و بر اساس آموزش‌های قبلی، اقدامات درمانی و آموزشی را به‌صورت مستمر در خانه دنبال کنند. بیکاری و فقدان فعالیت‌های هدفمند، عامل اصلی بروز کلیشه‌ها و افزایش سطح اضطراب در این کودکان است.

ابزارهای کمکی و مدیریت محتوای رسانه‌ای

توکلی بر استفاده از ابزارهای ساده حسی برای تنظیم سیستم عصبی کودکان اتیسم تأکید کرد:

• وسایل حسی: استفاده از وسایلی نظیر توپ، خمیربازی، پارچه‌های نرم و اسباب‌بازی‌های حسی که خانواده‌ها با آن‌ها آشنایی دارند، نقشی کلیدی در آرامش کودک ایفا می‌کند.
• هدفون‌های کاهنده صدا: در شرایطی که صداهای ناهنجار محیطی یا صدای جنگنده‌ها شنیده می‌شود، استفاده از هدفون‌های کاهنده صدا (Noise-Canceling) یا هندزفری برای پخش موسیقی‌های ملایم، راهکاری بسیار مؤثر برای محافظت از کودک در برابر محرک‌های صوتی تنش‌زا به شمار می‌رود.

همچنین، خانواده‌ها باید با استفاده از برنامه‌های تصویری و نوشتاری ساده، به فعالیت‌هایی نظیر خواب، استراحت و بازی ساختار بدهند. یکی از حیاتی‌ترین نکات، دور نگه داشتن کودک از اخبار و فیلم‌های مرتبط با جنگ در صداوسیما و فضای مجازی است. پیشنهاد می‌شود خانواده‌ها با استفاده از پلتفرم‌های پخش آنلاین، محتوای سرگرم‌کننده، کارتونی و موزیکال متناسب با سن کودک را جایگزین اخبار استرس‌زا کنند تا از ایجاد اضطراب مضاعف جلوگیری شود.

اهمیت تشخیص زودهنگام اتیسم

توکلی بر اهمیت مداخلات زودهنگام تأکید ویژه‌ای داشت و افزود: خانواده‌ها می‌توانند با استفاده از خدمات مشاوره‌ای آنلاین و تلفنی، علائم مشاهده شده در فرزندان خود را با متخصصان در میان بگذارند؛ هرگونه تأخیر در شروع مداخلات درمانی، فرآیند توانبخشی را پیچیده‌تر می‌کند.

تشخیص اختلال طیف اتیسم و آغاز درمان در سنین زیر سه سال، این فرصت طلایی را ایجاد می‌کند که کودک در سنین بالاتر با علائم کمتری مواجه شده، توانایی حضور در مدارس عادی را پیدا کند و به‌طور بهینه از حقوق و امکانات شهروندی بهره‌مند شود.