بررسی جامع نقش زنان و آسیب‌های اجتماعی جنگ بر خانواده در ایران

نقش‌آفرینی زنان در بحبوحه جنگ

کاظمی اشاره کرد که در جنگ کنونی، زنان در کنار مردان به عنوان نیروهای امدادرسان در بخش‌های مختلف فعالانه به خدمات‌رسانی مشغول هستند. با این حال، در برخی بخش‌ها، بسته به رویکرد دولت، ممکن است از ایفای نقش معاف شده باشند؛ به عنوان مثال، در بعضی ادارات زنان دورکاری می‌کنند. این در حالی است که در بخش خصوصی، بسیاری از زنان علی‌رغم خطرات موجود، همچنان به کار خود ادامه می‌دهند.

این جامعه‌شناس حوزه زنان همچنین به حضور چشمگیر و فعال زنان در سازماندهی و تجمعات خیابانی در ایام جنگ، به ویژه در مخالفت با تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل، اشاره کرد. او حضور شبانه زنان را نشانه‌ای از تغییری فاحش در وضعیت و عاملیت آن‌ها دانست.

«واقعیت این است که زنان ایرانی از دوره مشروطه به بعد نسبت به تحولات سیاسی و سرنوشت کشور بی‌تفاوت و منفعل نبوده‌اند و دیگر صرفاً از خانه ناظر خاموش وقایع سیاسی نیستند. آن‌ها بر اساس دیدگاه و منافع سیاسی خود، عاملیتشان را در خیابان اثبات می‌کنند و در رخدادهای مختلف از اعتراضات اجتماعی تا حمایت سیاسی حضور دارند.»

تأثیرات جنگ بر خانواده و آسیب‌های اجتماعی

کاظمی تأکید کرد که جنگ اثرات مهمی بر خانواده می‌گذارد که هم شامل اثرات مستقیم و هم غیرمستقیم است. اثرات مستقیم شامل تلفات انسانی و ویرانی‌های ناشی از جنگ است.

• از دست دادن اعضای خانواده: بسیاری از خانواده‌ها یک یا تعداد بیشتری از اعضای خود را از دست می‌دهند که پروسه بازسازی خانواده برای آن‌ها چالش مهمی است.
• افزایش سرپرستی زنان: با توجه به اینکه مردان به عنوان نیروی نظامی بیشتر کشته می‌شوند، زنان بیشتری نقش سرپرست خانوار را بر عهده می‌گیرند که برای گذران زندگی و مدیریت خانواده با مشکلات متعددی روبرو هستند.

اثرات غیرمستقیم جنگ بر خانواده نیز شامل موارد زیر است:

• مشکلات اقتصادی: بیکاری و گرانی از جمله مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ هستند.
• تعارضات خانوادگی: افزایش تعارضات خانوادگی و خشونت خانگی احتمالی که در ایام جنگ پنهان می‌ماند و ابعاد و اثرات آن در آینده مشخص می‌شود.
• بار مراقبت از کودکان: در شرایط جنگی و استرس ناشی از آن، با تعطیلی مهدکودک و مدارس، نقش دشوار و تمام وقت مراقبت از کودکان و سایر اعضای خانواده بر دوش زنان سنگینی می‌کند.

طلاق، مهاجرت و آوارگی در دوران جنگ

این جامعه‌شناس در خصوص طلاق، مهاجرت و آوارگی اظهار داشت که اگرچه هنوز آمار دقیقی در مورد تغییرات در طول یک ماه جنگ در دسترس نیست، اما تجربیات پیشین نشان می‌دهد که عواملی نظیر جنگ، بیکاری، خانه‌نشینی و وضعیت نامطلوب اقتصادی می‌تواند آمار طلاق را افزایش دهد. او پیش‌بینی کرد که شاید در حال حاضر به دلیل شرایط جنگی، امکان مراجعه و ثبت درخواست طلاق کم باشد، اما در صورت تداوم و فرسایشی شدن جنگ، این میزان ممکن است بیشتر شود.

کاظمی تصریح کرد که مهاجرت در دوره جنگ فعلی بیشتر به صورت مهاجرت موقتی درون‌کشوری و از مناطق پرخطر شهری به جاهای امن‌تر و حاشیه‌ای بوده است. وی افزود که فعلاً شواهدی از شکل‌گیری موج مهاجرت به خارج از کشور وجود ندارد، اما با ادامه جنگ و بحران اقتصادی، این احتمال نیز وجود دارد.

در پایان، کاظمی به افزایش آوارگی و بی‌خانمانی با طولانی شدن جنگ و تخریب منازل مسکونی اشاره کرد. او بیان داشت که متجاوزان آمریکایی و اسرائیلی از حمله به مناطق مسکونی ابایی ندارند و از این رو انتظار می‌رود با ادامه جنگ، تعداد آوارگان و بی‌خانمان‌ها افزایش یابد. به گفته او، تنها پایان جنگ و تسریع بازسازی منازل مسکونی می‌تواند از ظهور آوارگی به عنوان یک مشکل لاینحل جلوگیری کند. اکثریت مردم که به مهاجرت اجباری و موقتی تن داده‌اند و کسب و کار و خانه و زندگی‌شان را رها کرده‌اند، منتظر پایان جنگ، برقرار شدن امنیت و بازگشت به خانه‌هایشان هستند.