جنگ خاورمیانه: تهدیدی جهانی برای امنیت غذایی و ثبات سیاسی

تحلیل جدید فایننشال تایمز نشان می‌دهد که درگیری‌ها در خاورمیانه، نه تنها به افزایش قیمت بنزین منجر شده، بلکه امنیت غذایی جهانی را نیز به شدت تهدید می‌کند. این روزنامه معتبر با بررسی سه بازه زمانی کلیدی، ابعاد گسترده این بحران را فراتر از منطقه خلیج فارس، تا سفره مردم در قاره‌های دیگر آشکار ساخته است.

هشدار سه‌هفته‌ای برای کشاورزی جهانی

اولین زنگ خطر مربوط به بخش کشاورزی است. گندم‌های زمستانه در مناطق وسیعی از جمله آمریکا، اروپا و بخش‌هایی از خاورمیانه، طی سه تا چهار هفته آینده به مرحله حیاتی کوددهی نیتروژن نیاز دارند. اگر این فرصت طلایی به دلیل گرانی سوخت یا کمبود نهاده‌های کشاورزی از دست برود، عملکرد محصول در پاییز امسال به شدت کاهش خواهد یافت. این امر به معنای افزایش چشمگیر قیمت نان و محصولات آردی در سطح جهان خواهد بود.

ذخایر غلات کشورها: بحرانی در راه

بسیاری از کشورهای واردکننده گندم، ذخایر کافی برای چند ماه را در اختیار دارند، اما این ذخایر برای پوشش یک فصل کامل کافی نیست. در صورت ادامه بحران تا تابستان، بسیاری از کشورها با کمبود جدی مواد غذایی مواجه خواهند شد.

وضعیت در شاخ آفریقا، شامل کشورهای سومالی، اتیوپی و کنیا، به مراتب وخیم‌تر است. این منطقه که به شدت به واردات غلات وابسته است، در حال حاضر در آستانه قحطی قرار دارد و گرانی حمل و نقل و کمبود عرضه، آنها را به لبه پرتگاه کشانده است.

وابستگی کشاورزی به انرژی: ریشه‌های گرانی

گزارش فایننشال تایمز بر وابستگی شدید کشاورزی به بخش انرژی تأکید می‌کند. کودهای شیمیایی از مشتقات نفت و گاز تولید می‌شوند و ماشین‌آلات کشاورزی نظیر تراکتورها و کمباین‌ها با سوخت کار می‌کنند. با افزایش قیمت نفت از ۷۰ دلار به ۱۱۵ دلار، هزینه‌های تولید مواد غذایی نیز به طور چشمگیری افزایش می‌یابد. این بدان معناست که حتی کشورهایی که خودشان تولیدکننده گندم هستند، آثار گرانی را در سبد غذایی مردم خود احساس خواهند کرد.

پیامدهای سیاسی: آشوب در کمین

شاید نگران‌کننده‌ترین بخش این گزارش، هشدار درباره بی‌ثباتی سیاسی باشد. فایننشال تایمز با استناد به تجربیات گذشته، اعلام می‌کند که هرگاه قیمت مواد غذایی بیش از ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش یافته، شش تا هجده ماه بعد شاهد موجی از اعتراضات و ناآرامی‌های سیاسی در کشورهای فقیر و آسیب‌پذیر بوده‌ایم. بحران غذایی سال ۲۰۰۸ که به شورش در چندین کشور آفریقایی و آسیایی انجامید، و همچنین اعتراضات سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ که به «بهار عربی» معروف شد، نمونه‌های بارزی از این پدیده هستند.

از خلیج فارس تا شاخ آفریقا: بحرانی جهانی

بحران کنونی که از منطقه خلیج فارس آغاز شده، در حال گسترش به کشورهایی است که هیچ نقشی در این درگیری‌ها ندارند. کشورهایی مانند سودان، اتیوپی، یمن و افغانستان که پیش از این نیز با چالش‌های کمبود مواد غذایی دست و پنجه نرم می‌کردند، اکنون با گرانی حمل و نقل و کاهش عرضه، در آستانه فروپاشی امنیت غذایی قرار گرفته‌اند.

در نهایت، آنچه امروز در تنگه هرمز رخ می‌دهد، فردا در قیمت نان در قاهره، موگادیشو و صنعا منعکس خواهد شد. سه بازه زمانی متفاوت – زمان کشاورزی، زمان ذخایر غذایی و زمان ثبات سیاسی – در حال حاضر در حال سپری شدن هستند و آینده امنیت غذایی جهان را رقم می‌زنند.