جنگ در خاورمیانه: آشفتگی بی‌سابقه در بازارهای مالی جهانی و افزایش ریسک معاملات

هیچ بازاری در امان نیست

به گفته سرمایه‌گذاران و معامله‌گران، هیچ‌یک از بزرگ‌ترین بازارهای جهان، از اوراق خزانه‌داری آمریکا گرفته تا طلا و ارزها، از این وضعیت در امان نمانده‌اند. در اروپا، صندوق‌های پوشش ریسک که نقش مسلطی در معاملات اوراق قرضه دارند، با بستن سریع برخی از معاملات خود در ماه جاری، به این نوسانات دامن زده‌اند.

سرمایه‌گذاران گزارش می‌دهند که در چهار هفته گذشته، گاهی برای دریافت قیمت یا اجرای معاملات با مشکل مواجه شده‌اند. این امر به دلیل ترس بازارگردان‌ها از درگیر شدن در معاملات بزرگی است که ممکن است به سرعت زیان‌ده شوند.

راجیو دِ ملو، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در شرکت مدیریت دارایی گاما، اظهار داشت: «وقتی می‌خواهیم معامله کنیم، انجام معامله زمان بیشتری می‌برد. بازارگردان‌ها می‌خواهند صبورتر باشیم و معاملات را به اندازه‌های کوچک‌تر تقسیم کنیم.» او افزود که فاصله بین قیمتی که بازارگردان‌ها حاضرند دارایی را بخرند و قیمتی که می‌فروشند، افزایش یافته است. نتیجه این وضعیت، کاهش اندازه موقعیت‌های معاملاتی توسط همه بازیگران بازار است.

شاخص‌های مختلف نوسان، از جمله شاخص نوسان سهام، اوراق قرضه، نفت و طلا، به سطوحی رسیده‌اند که پیش از این در بحران‌های قبلی بازار مشاهده شده بود.

حتی در بازارهای عمیق و بسیار نقدشونده اوراق قرضه دولتی، که ستون اصلی نظام مالی جهانی محسوب می‌شوند، نیز نشانه‌هایی از ضعف دیده می‌شود. این بازار به دلیل نگرانی از ریسک‌های تورمی به شدت تحت فشار قرار گرفته است.

طبق گزارش مورگان استنلی، اختلاف قیمت خرید و فروش در اوراق خزانه‌داری دوساله تازه منتشر شده آمریکا، که یکی از معیارهای مهم عمق بازار و هزینه معاملات است، در ماه مارس نسبت به فوریه حدود ۲۷ درصد افزایش یافته است. این موضوع نشان می‌دهد که معامله‌گران برای پذیرش ریسک، حق‌الزحمه بیشتری مطالبه می‌کنند.

دردسر در بازار معاملات آتی

این نشانه‌های فشار در بازار، در دوره‌های آشفتگی مالی غیرمعمول نیستند؛ مانند زمان اعمال تعرفه‌های «روز آزادی» توسط دونالد ترامپ در آوریل سال گذشته یا در دوران همه‌گیری کووید‑۱۹ در سال ۲۰۲۰.

اما موج جدید نوسانات در زمانی رخ داده است که بازارها در حال رشد بودند و سرمایه‌گذاران از یک روند صعودی قوی در انواع دارایی‌ها سود می‌بردند. بنابراین، اگر جنگ طولانی شود و نقدینگی کاهش یابد، ممکن است اصلاح عمیق‌تری در بازارها رخ دهد.

در اروپا، فشار به‌ویژه در بازار قراردادهای آتی نرخ‌های بهره کوتاه‌مدت شدید بوده است؛ جایی که معامله‌گران به سرعت افزایش‌های تند نرخ بهره توسط بانک‌های مرکزی را در قیمت‌ها لحاظ کردند.

دانیل آکسان، مدیر مشترک معاملات نرخ بهره در منطقه اروپا، خاورمیانه و آفریقا در مورگان استنلی، گفت که در مقطعی نقدینگی به‌شدت کاهش یافت و به حدود ۱۰ درصد سطح معمول رسید. او افزود: «این وضعیت (کمبود نقدینگی و نوسانات قیمت) من را یاد روزهای کووید انداخت.»

سه نهاد نظارتی مالی اروپایی روز جمعه اعلام کردند که تنش‌های ژئوپلیتیک جاری، به‌ویژه جنگ در خاورمیانه، از طریق افزایش قیمت انرژی، فشارهای تورمی احتمالی و کاهش رشد اقتصادی، خطرات قابل‌توجهی برای نظام مالی جهانی ایجاد می‌کند. آنها همچنین هشدار خود را درباره تأثیر نوسانات بر نقدینگی و خطر جهش‌های ناگهانی قیمت تکرار کردند.

حفظ سودآوری شرکت‌ها

تا کنون، معاملات به شکل منظم ادامه داشته، اما با حرکت سرمایه‌گذاران به سمت کاهش ریسک و تبدیل دارایی‌ها به نقد، خریداران به‌تدریج کمتر شده‌اند و این موضوع باعث تردید معامله‌گران شده است.

تام دی گالوما، مدیر معاملات نرخ‌های بهره جهانی در شرکت کارگزاری مالی میشلر، درباره بازار اوراق خزانه‌داری آمریکا گفت: «شرکت‌ها (چه در سمت فروش و چه در سمت خرید) پول زیادی از دست داده‌اند و همین باعث شده نقدینگی کاهش پیدا کند چون بازیگران کمتری در بازار هستند.»

اگرچه حجم معاملات در بازار اوراق خزانه‌داری افزایش یافته است، اما تحلیلگران می‌گویند برخی از این معاملات از سر اجبار انجام شده‌اند، نه از روی تمایل.

الی کارتر، استراتژیست نرخ‌های بهره آمریکا در مورگان استنلی گفت: «وقتی فاصله قیمت خرید و فروش بیشتر می‌شود، انجام معامله گران‌تر و ورود به معاملات کمتر جذاب می‌شود. اما اینکه همچنان حجم معاملات بسیار بالاست نشان می‌دهد بخشی از این معاملات در واقع بستن موقعیت‌ها یا خروج اجباری از معاملات بوده است.»

نقش صندوق‌های پوشش ریسک در اروپا

فروش شدید اوراق قرضه اروپا همچنین نشان داد که صندوق‌های پوشش ریسک در زمان‌های فشار بازار چه تأثیری می‌توانند داشته باشند؛ خطری که به‌ویژه بانک انگلستان درباره آن هشدار داده است، زیرا حضور این صندوق‌ها در سال‌های اخیر به سرعت افزایش یافته است.

طبق داده‌های ترید-وب در سال ۲۰۲۵، صندوق‌های پوشش ریسک اکنون بیش از ۵۰ درصد از حجم معاملات در بازار اوراق قرضه دولتی بریتانیا و منطقه یورو را تشکیل می‌دهند.

اگرچه حضور آنها در زمان‌های عادی نقدینگی ایجاد می‌کند، اما بسیاری از آنها روی معاملات مشابهی شرط‌بندی کرده بودند که برخی از آنها به سرعت زیان‌ده شد.

به گفته منابع سرمایه‌گذاری در سه صندوق پوشش ریسک، این صندوق‌ها با شرط‌بندی روی کاهش نرخ بهره توسط بانک انگلستان ضررهای سنگینی متحمل شدند. همچنین از معاملاتی که «بر شیب بیشتر منحنی بازده اروپا» یا «ثابت ماندن فاصله بازده اوراق قرضه ایتالیا و آلمان» شرط بسته بودند نیز ضربه خوردند.

برونو بنشیمول، رئیس معاملات اوراق قرضه دولتی اروپا در بانک کردیت اگریکول، گفت: «وقتی همه این صندوق‌ها همزمان شروع به بستن موقعیت‌های مشابه کردند؛ معامله‌گران اوراق قرضه مجبور شدند فاصله قیمت خرید و فروش را بیشتر کنند.»

آکسان از مورگان استنلی گفت: «وقتی همه صندوق‌های پوشش ریسک همزمان ریسک خود را کاهش می‌دهند، نوسانات بازار تشدید می‌شود.» البته او افزود در زمان‌های دیگر این صندوق‌ها با گرفتن برخی موقعیت‌ها می‌توانند به کاهش نوسان کمک کنند.

ماندن در بازار

با وجود کاهش تعداد و اندازه معاملات از سوی مشتریان، بازارگردان‌ها همچنان تحت فشار هستند تا مشتریان خود را حفظ کنند.

ساگار سامبرانی، معامله‌گر ارشد اختیار معامله ارز در بانک نومورا، گفت: «قیمت‌گذاری برای سفارش‌های بزرگ نسبت به شرایط عادی بازار گسترده‌تر شده تا ریسک بازار را پوشش دهد. اما به شکل متناقضی، قیمت‌گذاری برای معاملات کوچک حتی فشرده‌تر از شرایط معمول است، زیرا بازارگردان‌ها تلاش می‌کنند جریان کاهش‌یافته سفارش‌های مشتریان را جذب کنند.»

با این حال، گاهی این هم ممکن نیست.

موکش دِیو، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در صندوق جهانی مدیریت دارایی آراوالی، گفت: «در بازار طلا، که به شدت به نرخ‌های بهره حساس است، روزهایی بوده که بازارگردان‌ها کاملاً غایب بوده‌اند و تمایلی به معامله نداشته‌اند.» او افزود: «قیمت طلا که معمولاً دارایی امن محسوب می‌شود، پس از یک رشد چشم‌گیر در سال ۲۰۲۵، در این ماه سقوط کرده است. الان آنها نمی‌خواهند پول دربیاورند؛ فقط نمی‌خواهند با حضور در بازار پول از دست بدهند. اگر انتخاب با آنها باشد، اصلاً نمی‌خواهند در بازار حضور داشته باشند.»