غار کرفتو: بزرگ‌ترین غار باستانی و دست‌کند ایران در کردستان

معرفی غار کرفتو: نگین باستانی کردستان

غار کرفتو، یکی از شگفت‌انگیزترین و بزرگ‌ترین غارهای باستانی ایران، در استان کردستان و در دل رشته‌کوه‌های آهکی قرار گرفته است. این غار که در شمال دره‌ای عمیق و زیبا جای دارد، با پناهگاه‌ها، دخمه‌ها و حفره‌های متعدد اطرافش، اسرار بسیاری را در خود نهفته است. بازدید از این اثر بی‌نظیر، سفری به عمق تاریخ و معماری دست‌کند بشر را ارائه می‌دهد.

مسیر دسترسی به غار کرفتو

برای رسیدن به این غار پر رمز و راز، باید از شهرستان دیواندره به سمت شهرستان سقز حرکت کنید. پس از رسیدن به سه‌راهی تکاب، با دنبال کردن تابلوی راه کرفتو به سمت راست، مسیر خود را ادامه دهید تا غار در نهایت در سمت چپ شما نمایان شود. دهانه ورودی غار در ارتفاعی بین ۲۰ تا ۲۵ متری از دامنه کوه قرار دارد و اکنون با ۱۸۰ پله دسترسی به آن آسان شده است.

ویژگی‌های معماری و تاریخی

غار کرفتو به دو بخش طبیعی و دست‌کند تقسیم می‌شود. بخش دست‌کند آن که حاصل حضور انسان در دوره‌های مختلف تاریخ است، یکی از بی‌نظیرترین نمونه‌های معماری صخره‌ای به شمار می‌رود. این غار باستانی در دوران مزوزوئیک شکل گرفته و قدمتی بیش از سه هزار سال دارد.

• طبقات: غار کرفتو در چهار طبقه شامل هفت اتاق و ۹ راهرو طراحی شده است.
• کتیبه یونانی: وجود کتیبه‌ای یونانی در یکی از ورودی‌ها، نشان‌دهنده ارتباط این مکان با تمدن‌های باستانی است.
• نقوش دیواری: بر دیوارهای غار، نقوشی تجریدی از حیوانات، انسان و گیاه حجاری شده است.
• نورگیرها: اتاق‌ها با هم مرتبط بوده و نورگیرهایی به سمت بیرون تعبیه شده‌اند.

بخش طبیعی غار شامل دالانی به طول ۷۵۰ متر است و از نوع غارهای آهکی محسوب می‌شود.

رازهای طبیعی و نام‌گذاری

غار کرفتو به دلیل موقعیت خاص خود، بادگیر نیست. این ویژگی باعث می‌شود که در زمستان‌ها درون غار گرم و در تابستان‌ها به دلیل کوران ملایم هوا، خنک باشد. این تفاوت دمایی با مناطق اطراف، که حتی ۵۰۰ متر دورتر در جنوب شرق غار بادگیر است و برف آن را کاملاً می‌پوشاند، قابل توجه است.

عده‌ای بر این باورند که واژه کرفتو در اصل «گرفتو» بوده که در زبان کردی به معنای «فتح» است. هرچند غار در دوره‌ای آسیب دیده و پس از جنگی خونین فتح شده، اما بسیاری بعید می‌دانند که نام محل از این واقعه نشأت گرفته باشد.

این غار در گذشته مأمن و پناهگاه مردم در هنگام حمله اقوام مختلف بوده و به همین دلیل در میان مردمان محلی به نام «غار قلعه کرفتو» یا «قه‌لای که‌رفتو» شناخته می‌شود.

تاریخچه اکتشاف و ثبت ملی

غار کرفتو دارای تالارهایی با ارتفاع بالا، مسیرهای پرپیچ‌وخم، دالان‌ها و دهانه‌های متعددی است که به یکدیگر راه دارند و تاکنون نقشه کاملی از تمامی این مسیرها تهیه نشده است.

• ۱۸۱۸ میلادی: سر رابرت کرپورتر از غار بازدید کرده و کتیبه آن را خواند.
• ۱۸۳۸ میلادی: هنری اولینسون بازدید کرده و قرائت کتیبه توسط کرپورتر را اصلاح کرد.
• ۱۹۶۳ میلادی: سر اورل اشتین به همراه ایوب خان، نقشه اتاق‌های حجاری شده و دهلیزهای طبیعی را تهیه کردند که البته با خاک‌برداری‌های اخیر، این نقشه کامل نیست.

این غار باستانی در تاریخ ۲۰ بهمن‌ماه سال ۱۳۱۸ با شماره ۳۳۰ در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسیده و هم‌اکنون در مسیر ثبت جهانی قرار دارد.

بازدید در نوروز ۱۴۰۵

با وجود تعطیلی برخی موزه‌ها و بناهای تاریخی شاخص استان کردستان، از جمله موزه مردم‌شناسی خانه کُرد، موزه باستان‌شناسی و عمارت خسروآباد، به دلیل خسارات ناشی از تجاوزات اخیر، محوطه تاریخی غار باستانی کرفتو در طول ایام نوروز ۱۴۰۵ محدودیتی برای بازدید ندارد. این غار آماده میزبانی شایسته از مسافران و گردشگران نوروزی است.