توزیع ناعادلانه فضای سبز در تهران؛ چالش «عدالت سبز» و برنامه‌های شهرداری

نابرابری سرانه فضای سبز در تهران

بر اساس آمارهای مدیریت شهری، مناطق شمالی تهران به دلیل برخورداری از باغ‌های قدیمی، بوستان‌های وسیع و دسترسی به اراضی طبیعی، از سرانه فضای سبز بالاتری نسبت به میانگین شهری بهره‌مند هستند. در مقابل، بسیاری از مناطق مرکزی و جنوبی شهر، به دلیل تراکم بالای جمعیت، بافت فرسوده و کمبود زمین مناسب، با محدودیت‌های جدی در توسعه فضای سبز روبه‌رو هستند. این وضعیت، مفهوم «عدالت سبز» را به یکی از مطالبات اصلی شهروندان و کارشناسان شهری تبدیل کرده است.

تحقق عدالت در این حوزه صرفاً به افزایش عدد سرانه محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند توزیع متوازن، دسترسی‌پذیری محله‌ای و کیفیت مناسب فضاهای سبز است.

به همین دلیل، در سال‌های اخیر سیاست‌هایی نظیر توسعه بوستان‌های محله‌ای کوچک‌مقیاس، تبدیل اراضی رهاشده به فضاهای سبز و احیای باغ‌های شهری در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است.

اولویت‌بخشی به مناطق کم‌برخوردار

کارشناسان و مدیران شهری تأکید دارند که برای کاهش این شکاف، رویکرد «اولویت‌بخشی به مناطق کم‌برخوردار» و تدوین شاخص‌های عدالت‌محور در برنامه‌ریزی شهری ضروری است.

مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران در این باره می‌گوید: «در مناطق جنوبی و کم‌برخوردار تهران، اراضی متعددی با کاربری فضای سبز وجود دارد که در دوره‌های گذشته بدون پوشش درختی رها شده بودند. این اراضی در دوره کنونی مدیریت شهری تملک و برای احداث بوستان‌های جدید طراحی و تجهیز شده‌اند. عملیات کاشت درخت و نصب تجهیزات مورد نیاز در بخش قابل‌توجهی از این زمین‌ها انجام شده و تعدادی از بوستان‌های جدید نیز هم‌اکنون در اختیار شهروندان قرار گرفته‌اند.»

تلاش برای ایجاد بوستان در تمامی محلات

پیرهادی با تأکید بر اینکه رویکرد مدیریت شهری در این دوره، اولویت‌بخشی به توسعه فضای سبز در محلات محروم با محوریت عدالت سبز است، می‌افزاید: «در همین راستا از خرید و تملک باغ‌ها در مناطق برخوردار جلوگیری شده و هیچ نمونه‌ای از تملک در محلات برخوردار در این دوره ثبت نشده است. اکنون تلاش می‌شود هیچ محله‌ای بدون بوستان نماند و همه محلات پایتخت صاحب فضای سبز و بوستان شوند.»

نگاه پهنه‌بندی در توسعه فضای سبز

حسن کلیدری، معاون فضای سبز سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران، نیز اظهار می‌کند: «تهران با توجه به وسعت خود به چند پهنه شمالی، جنوبی و کنارگذر یا کمربندی تقسیم می‌شود. با توجه به اختلاف ارتفاع، دما و شرایط اقلیمی هر پهنه، نگاه متفاوتی به شهر وجود دارد. خوشبختانه بر اساس شیوه‌نامه ابلاغی حوزه خدمات شهری، نگاه سازمان این است که بر اساس شرایط منطقه، گونه گیاهی تهیه و کاشته شود تا هم از درصد تلفات کاسته شود و هم کیفیت فضای سبز با توجه به منابع آبی افزایش یابد. این کار آغاز شده و توزیع گیاهی نیز بر اساس همین شیوه‌نامه و نگاه پهنه‌بندی صورت می‌گیرد.»

وی با تأکید بر اینکه نگاه شهردار تهران توسعه فضای سبز در مناطق جنوبی‌تر است، ادامه می‌دهد: «با توجه به اینکه مناطق جنوبی از فضای سبز کم‌برخوردارتر هستند، توجه و اقدام بیشتری در این مناطق مدنظر قرار گرفته است. این رویکرد در مناطق جنوبی تهران بیشتر خود را نشان می‌دهد و امیدواریم اتفاقات خوبی را رقم بزنیم. اگرچه ایجاد فضای سبز در تمام ۲۲ منطقه شهر تهران در دستور کار است، اما اولویت شهرداری، تمام مناطق جنوبی شهر تهران است.»

پروژه‌های جدید فضای سبز در مناطق جنوبی

معاون فضای سبز سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران از افتتاح و بهره‌برداری پنج بوستان جدید خبر می‌دهد و می‌گوید: «در مناطق جنوبی، باغ ایرانی در منطقه ۱۴، بوستان شهید علی‌تبار در منطقه ۱۷ و بام ری در منطقه ۲۰ تا پایان دوره کنونی مدیریت شهری به بهره‌برداری خواهند رسید.»

وی تصریح می‌کند: «سرانه فضای سبز شهر تهران در محدوده داخل شهر، به‌طور میانگین ۱۷.۵ متر مربع به ازای هر شهروند است. قطعاً این میانگین در مناطق پایین‌تر با توجه به شرایط پهنه‌بندی، دمایی و رطوبتی کمتر است. رطوبت، شرایط خاک و منابع آبی که در شمال تهران وجود دارد، در جنوب نیست و بر این اساس نگاه شهردار تهران توسعه مناطق جنوبی است.»