تلاش‌های دیپلماتیک و اقتصادی آسیا برای تضمین امنیت تنگه هرمز

تلاش‌های آسیایی برای بازگشایی تنگه هرمز

با ورود درگیری‌ها به دومین ماه خود، کشورهای آسیایی از هند تا فیلیپین رویکردهای متفاوتی را برای بازگشایی تنگه هرمز در پیش گرفته‌اند. بسیاری از این کشورها در حال مذاکره مستقیم با ایران برای تضمین عبور ایمن کشتی‌های خود هستند و در عین حال، گروه‌های کوچکی را برای یافتن راه‌حل‌های دیپلماتیک و حتی معاملات پایاپای تشکیل داده‌اند.

• مذاکرات مستقیم: کشورهایی مانند هند به طور مستقیم با ایران برای عبور ایمن کشتی‌ها مذاکره می‌کنند.
• تشکیل حلقه‌های دیپلماتیک: برخی کشورها به دنبال راه‌حل‌های چندجانبه و دیپلماتیک هستند.

واکنش‌های بین‌المللی و طرح‌های صلح

در پی درخواست دونالد ترامپ مبنی بر اینکه کشورهای جهان خود مسئولیت بازگشایی تنگه هرمز را بر عهده بگیرند، واکنش‌های متفاوتی مشاهده شده است.

طرح بریتانیا و متحدان

بریتانیا با مشارکت 35 کشور دیگر، طرحی را برای بازگرداندن آزادی ناوبری به این آبراه که حدود یک چهارم تجارت نفت دریایی جهان را مدیریت می‌کند، پیگیری می‌کند. این طرح شامل بررسی رویکردهای دیپلماتیک مشترک، اهرم‌های اقتصادی مانند تحریم‌ها و در صورت لزوم، گزینه‌های نظامی بالقوه است. کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی و استرالیا نیز در حال بررسی مشارکت در این تلاش هستند.

«کشورهای جهان که از طریق تنگه هرمز نفت دریافت می‌کنند، باید مراقب این گذرگاه باشند.»- دونالد ترامپ

پیشنهاد صلح چین و پاکستان

در مقابل، کشورهایی مانند چین و پاکستان طرح چند ماده‌ای خود را برای صلح در منطقه ارائه کرده‌اند که شامل درخواست مشترک برای آتش‌بس فوری و حفاظت از کشتیرانی از طریق تنگه هرمز است. با این حال، چین تمایل چندانی برای درگیر شدن مستقیم در اقدامات نظامی یا دیپلماتیک پیچیده نشان نداده است.

محدودیت‌های اقدام مشترک آسیایی

با وجود وابستگی شدید کشورهای آسیایی به تنگه هرمز، تاکنون هیچ واکنش هماهنگی در سطح این قاره صورت نگرفته است. این امر تا حدودی به دلیل عدم اعتماد بین بزرگترین اقتصادهای آسیا، به ویژه چین و ژاپن، است که چشم‌انداز اقدام مشترک را محدود می‌کند. ژاپن، به دلیل ممنوعیت قانونی برای اعزام ارتش خود به درگیری‌های خارجی، نقش مهمی در استفاده از زور ایفا نخواهد کرد.

نگرانی‌های هند

هند، اگرچه از کنترل نامحدود تنگه هرمز توسط ایران حمایت نمی‌کند، اما ترجیح می‌دهد از مجامع چندجانبه مانند سازمان ملل متحد برای ترغیب تهران به بازگشایی آبراه استفاده کند. مقامات دهلی نو نگران افزایش تنش‌ها در صورت تهدید برای تصرف جزیره خارک هستند.

راه حل‌های موقت و همکاری‌های انرژی

ویلیام کلاین، دیپلمات سابق آمریکایی، معتقد است که مذاکره با ایران ممکن است یک راه‌حل موقت باشد، اما هیچ کشوری با کنترل نامحدود تنگه هرمز توسط یک کشور، به ویژه ایران، راحت نیست. او پیش‌بینی می‌کند که در درازمدت، تلاش‌های هماهنگی برای جلوگیری از اعمال نفوذ ایران بر ترافیک در این آبراه صورت خواهد گرفت.

در همین حال، بسیاری از کشورهای آسیایی متعهد به همکاری‌های عمیق‌تر در زمینه انرژی با دوستان دیپلماتیک خود شده‌اند:

• هند: در حال تامین سوخت برای همسایگانی مانند سریلانکا و بنگلادش است.
• چین: محموله‌هایی از دیزل و سایر سوخت‌ها را به کشورهای نیازمند انرژی در جنوب شرقی آسیا صادر کرده است.
• ژاپن: یک تولیدکننده نفت و گاز تحت حمایت دولت ژاپن در حال مذاکره برای توافق تهاتری با هند برای مبادله LPG با نفتا و نفت خام است.

نقش دیپلماسی و آینده تنگه هرمز

سانای تاکایچی، نخست وزیر ژاپن، بر اهمیت همکاری بین‌المللی برای تضمین ناوبری ایمن در تنگه هرمز و کاهش تنش‌ها تاکید کرده است. دیپلمات‌های سابق ژاپنی نیز معتقدند که این وضعیت فرصتی برای احیای دیپلماسی ژاپن فراهم می‌کند، حتی اگر نقش فعالی در درگیری‌ها نداشته باشد.

با این حال، وابستگی فزاینده چین به خاورمیانه برای انرژی، انتظارات را برای ایفای نقش این کشور در کمک به امنیت منطقه افزایش می‌دهد، اما پکن تمایل کمی برای درگیر شدن نشان داده است. ریچارد مک‌گرگور، عضو ارشد موسسه لووی، معتقد است که چین نه مهارت دیپلماتیک و نه تمایلی برای قرار گرفتن در مرکز یک معامله را دارد.