راهنمای روانشناس برای درک و مواجهه با سوگ در کودکان

درک مفهوم مرگ و مراحل سوگواری در کودکان

صادقی تأکید می‌کند که درک کودکان از مفهوم مرگ ارتباط مستقیمی با سطح رشد شناختی آن‌ها دارد. تجربه عینی فقدان، مانند از دست دادن عزیزان یا حیوان خانگی، می‌تواند این درک را تسریع کند، به شرطی که اطلاعات به صورت ساده و متناسب با سن کودک ارائه شود. او همچنین به تفاوت‌های اساسی در مسیر سوگواری کودکان و بزرگسالان اشاره کرد و گفت:

کودکان احساسات خود را به شیوه‌های متنوعی بروز می‌دهند و سوگ در آن‌ها ابعاد عاطفی، ذهنی، جسمی و اجتماعی قابل توجهی دارد. همچنین نوع درک، نیازها و رفتارهای کودک در مواجهه با مرگ، به‌طور مستقیم به سن او وابسته است.

مراحل سوگواری در کودکان به چهار بخش تقسیم می‌شود:

• شوک و انکار: گیجی، ناباوری و بهت‌زدگی.
• خشم: احساس آشفتگی، اعتراض و دلخوری.
• ناامیدی و درهم‌ریختگی: احساس گناه، بی‌قراری، گریه و تمایل به تنهایی.
• پذیرش و بهبودی: رسیدن تدریجی به وضعیت روانی باثبات‌تر و پذیرش فقدان.

نشانه‌های سوگواری و چالش‌های درک مرگ

برخلاف بزرگسالان، سوگواری در کودکان یکنواخت و مداوم نیست و ممکن است کودک در مدت کوتاهی بین غم و شادی نوسان داشته باشد. این تغییرپذیری باعث می‌شود نشانه‌های سوگ همیشه آشکار نباشد. نشانه‌های رایج در کودکان سوگوار عبارتند از:

• افزایش وابستگی: عدم تمایل به دوری از خانواده و مقاومت در برابر رفتن به مهدکودک یا مدرسه.
• اختلالات خواب: تمایل به خوابیدن کنار والدین، کابوس‌ها و رؤیاهای نگران‌کننده.
• اضطراب: استرس و نگرانی بالا، پرسش‌های مکرر درباره مرگ و حساسیت نسبت به رخدادهای مشابه.

بسیاری از کودکان مرگ را جدایی موقتی می‌پندارند و انتظار بازگشت فرد فوت‌شده را دارند. این برداشت تا حدی تحت تأثیر کارتون‌ها و انیمیشن‌هاست که در آن‌ها مرگ به درستی بازنمایی نمی‌شود. بنابراین، پرسش‌هایی مانند «او کی برمی‌گردد؟» در کودکان طبیعی است.

راهکارهای مواجهه بزرگسالان با کودک سوگوار

برای کمک به کودکان در مواجهه با سوگ، بزرگسالان باید اقدامات زیر را انجام دهند:

• ارائه اطلاعات صحیح: اطلاعات درست و قابل فهم به کودک داده شود.
• حفظ روال عادی زندگی: حفظ ثبات در زندگی روزمره کودک اهمیت زیادی دارد.
• تقویت احساس امنیت: با کودک درباره افراد حامی و مراقب صحبت شود.
• تماس بدنی و آغوش: آغوش و نوازش نقش مهمی در آرام‌سازی کودک دارد.
• بیان احساسات: بزرگسالان با کلمات مناسب، احساسات خود و کودک را توصیف کنند.
• فعالیت‌های تخلیه هیجان: تشویق کودک به بازی‌های خلاقانه و ورزش.
• حضور در مراسم: در برخی موارد، حضور در مراسم وداع یا نمادهایی مانند روشن کردن شمع و مرور خاطرات می‌تواند به پردازش سوگ کمک کند.

برای کودکان ۱۲ سال به بالا، ایجاد احساس امنیت و اطمینان‌بخشی نسبت به وجود افراد حامی اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین باید از آن‌ها خواسته شود احساسات خود را با کلمات بیان کنند تا بهتر بتوانند با تجربه فقدان کنار بیایند.