چرا بازگشت انسان به ماه ۵۰ سال طول کشید؟

پایان عصر آپولو و آغاز چالش‌ها

در تاریخ ۱۹ دسامبر ۱۹۷۲، ماژول فرمان آپولو ۱۷ در اقیانوس آرام فرود آمد و به آخرین مأموریت انسانی به ماه پایان داد. بین سال‌های ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲، دوازده فضانورد در شش فرود جداگانه روی ماه قدم گذاشتند. برنامه آپولو که با تعهد «جان اف. کندی»، رئیس‌جمهور وقت آمریکا در سال ۱۹۶۱ آغاز شد، پس از تحقق هدف خود در سال ۱۹۷۲ به پایان رسید. این برنامه هرگز برای ادامه‌دار بودن طراحی نشده بود و با افزایش هزینه‌های جنگ ویتنام و اصلاحات داخلی، بودجه ناسا پس از اوج‌گیری در سال ۱۹۶۶، رو به کاهش گذاشت.

لغو برخی مأموریت‌ها و عدم افزایش بودجه، نشان‌دهنده تغییر اولویت‌های سیاسی بود. برنامه آپولو نه به دلیل شکست، بلکه به دلیل انجام مأموریت خود به پایان رسید و ایالات متحده نتوانست تعهد سیاسی باثبات، تخصیص بودجه قابل‌پیش‌بینی و هدفی روشن و درازمدت را برای اکتشافات پایدار فضایی حفظ کند.

چرخه پروژه‌های فضایی لغو شده

پس از آپولو، سیاست‌گذاران از ناسا خواستند تا شاتل فضایی را بسازد. این پروژه که قرار بود دسترسی به مدار زمین را ارزان و روتین کند، تمرکز ناسا را از اکتشافات اعماق فضا به مدار زمین معطوف کرد. شاتل فضایی با وجود پیچیدگی‌ها و حوادثی که منجر به مرگ ۱۴ فضانورد شد، نتوانست انتظارات را برآورده کند.

در سال ۱۹۸۹، «جورج اچ.دبلیو. بوش» برنامه اکتشافات فضایی (SEI) را با هدف بازگشت به ماه و سفر به مریخ اعلام کرد. اما برآورد هزینه‌های صدها میلیارد دلاری و عدم حمایت کنگره، منجر به لغو این برنامه توسط دولت «بیل کلینتون» شد. در دهه ۱۹۹۰، اولویت به ساخت ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) معطوف گشت.

فاجعه کلمبیا در سال ۲۰۰۳، دوباره تغییراتی در سیاست‌گذاری‌های فضایی آمریکا ایجاد کرد و «جورج دبلیو. بوش» برنامه «چشم‌انداز اکتشافات فضایی» را برای بازسازی توانایی رسیدن به ماه و آینده‌ای برای مریخ اعلام کرد. اما این برنامه نیز به دلیل هزینه‌های غیرواقع‌بینانه و عدم حمایت مالی کنگره، در سال ۲۰۱۰ توسط دولت اوباما لغو شد.

این چرخه تکراری از پروژه‌هایی که لغو شدند، نشان می‌دهد که چه محدودیت‌هایی برای تأمین بودجه اکتشافات ماه وجود داشته است. برنامه پایدار برای سفر به ماه نیازمند تعهدی مستحکم میان بخش‌های مختلف دولت است.

عدم توجیه ژئوپلیتیک پس از جنگ سرد و بازده علمی کمتر مأموریت‌های انسانی نسبت به رباتیک، از دیگر دلایل عدم تخصیص بودجه کافی برای بازگشت به ماه بود.

آرتمیس؛ راهی نوین برای بازگشت به ماه

برنامه آرتمیس با هدف آموزش شیوه زندگی و کار در کره دیگر برای آماده‌سازی مأموریت مریخ، توانسته از الگوی شکست‌های قبلی فرار کند. ناسا بر همکاری‌های تجاری با بخش خصوصی و شرکای بین‌المللی تأکید دارد و «پیمان آرتمیس» نیز مجموعه‌ای از اصول استفاده از ماه و سایر اهداف فضایی را مشخص می‌کند.

با وجود پرهزینه بودن، برنامه آرتمیس توانسته ریسک‌های مالی و اولویتی را بین بخش‌های عمومی، خصوصی و کشورهای دیگر توزیع کند و پایگاه گسترده‌ای از حامیان سیاسی به دست آورد. مأموریت آرتمیس ۲ که اخیراً پرتاب شد، چهار فضانورد را به دور ماه می‌برد، اما فرودی بر سطح آن نخواهد داشت.

اگر برنامه آرتمیس موفق شود، دلیل آن همسویی پایدار مشوق‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و علمی خواهد بود. اکنون باید منتظر ماند و دید چه زمانی انسان دوباره بر سطح تنها قمر زمین قدم خواهد گذاشت.