آیکون خبر

خبر کامل

نقش انرژی‌های تجدیدپذیر در امنیت انرژی و ثبات اقتصادی کشورهای واردکننده سوخت

نقش انرژی‌های تجدیدپذیر در امنیت انرژی و ثبات اقتصادی کشورهای واردکننده سوخت

رویدادهای اخیر در خلیج فارس، شوک بزرگی به اقتصادهای وابسته به واردات سوخت فسیلی، به‌ویژه در آسیا، وارد کرده است. کشورهایی نظیر ژاپن و کره جنوبی، با اتکای شدید به منابع انرژی خاورمیانه، در معرض آسیب‌پذیری‌های جدی قرار گرفته‌اند. این شرایط، ضرورت توسعه منابع انرژی بومی و تجدیدپذیر را بیش از پیش نمایان می‌سازد تا از نوسانات بازارهای جهانی مصون بمانند.

شوک‌های انرژی و آسیب‌پذیری کشورها

اختلالات اخیر در خلیج فارس، از جمله مشکلات در مسیرهای تجاری کلیدی مانند تنگه هرمز، باعث شده است که قیمت نفت برای اولین بار در چهار سال گذشته از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کند و در سطوحی نزدیک به اوج‌های چند دهه اخیر نوسان داشته باشد. قیمت گاز نیز به دلیل حاشیه‌های ایمنی کمتر، می‌تواند نوسانات شدیدتری را تجربه کند.

این شوک‌های ژئوپلیتیکی، که تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز را تحت تأثیر قرار می‌دهند، منجر به افزایش قیمت و نوسان سوخت‌های فسیلی می‌شوند. اما میزان مواجهه کشورها با این شوک‌ها یکسان نیست. اقتصادهایی که به واردات سوخت فسیلی وابسته‌اند، مانند ژاپن، کره جنوبی، تایوان و اتحادیه اروپا، افزایش قیمت سوخت را به سرعت در هزینه‌های داخلی انرژی خود احساس می‌کنند و به شدت در معرض خطر قرار دارند.

وابستگی حیاتی ژاپن و کره جنوبی به خاورمیانه

در میان کشورهای واردکننده، ژاپن و کره جنوبی به دلیل ویژگی‌های خاص خود، آسیب‌پذیرترین هستند:

  • هر دو دارای بخش‌های صنعتی بزرگ و انرژی‌بر هستند.
  • منابع انرژی داخلی محدودی دارند و بیش از ۸۰ درصد انرژی مصرفی خود را وارد می‌کنند.
  • در ژاپن، حادثه فوکوشیما وابستگی به سوخت‌های فسیلی را تشدید کرده است.

وابستگی این دو کشور به خاورمیانه بسیار قابل توجه است:

  • ژاپن: ۹۵ درصد نفت خود را از خاورمیانه تأمین می‌کند که حدود ۷۰ درصد آن از تنگه هرمز عبور می‌کند.
  • کره جنوبی: حدود ۷۰ درصد واردات نفت این کشور نیز از مسیر تنگه هرمز می‌گذرد.

این وابستگی جغرافیایی نیز تقویت می‌شود؛ ژاپن و کره جنوبی به دلیل عدم امکان واردات گاز از طریق خطوط لوله، کاملاً به حمل‌ونقل دریایی وابسته هستند. خاورمیانه به دلیل مسیرهای کارآمد انتقال سوخت به آسیا (مانند تنگه هرمز و تنگه مالاکا) که بیش از یک‌سوم کوتاه‌تر از مسیرهای جایگزین است، منبعی جذاب محسوب می‌شود. این کوتاهی مسیر، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد اما تنوع‌بخشی را دشوار می‌سازد و این کشورها را در برابر اختلالات دریایی آسیب‌پذیر می‌کند. گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر داخلی می‌تواند راه حلی امن و پایدار در برابر این شوک‌های ژئوپلیتیکی باشد.

انرژی‌های تجدیدپذیر در مقابل سوخت‌های فسیلی: مقایسه هزینه‌ها

انرژی‌های تجدیدپذیر، مانند خورشیدی و بادی، از نوسانات قیمت کالاها مصون هستند. ساختار هزینه آن‌ها شامل سرمایه‌گذاری اولیه بالا و سپس هزینه‌های عملیاتی پایین است. پس از نصب، هزینه تولید هر واحد اضافی برق تقریباً صفر است. این در حالی است که بخش عمده هزینه نیروگاه‌های نفتی و گازی مربوط به سوخت مصرفی آن‌هاست و به شدت در معرض نوسانات بازار قرار دارد.

اگرچه بازگشت به زغال‌سنگ ممکن است در زمان افزایش قیمت سوخت وسوسه‌کننده باشد، اما انرژی‌های تجدیدپذیر گزینه‌ای ارزان‌تر و پاک‌تر محسوب می‌شوند. هزینه انرژی‌های تجدیدپذیر در حال کاهش است و اکنون در بسیاری از بازارها با نیروگاه‌های گازی رقابت می‌کند یا حتی ارزان‌تر است. برخلاف گاز، بخش زیادی از هزینه آن‌ها در زمان سرمایه‌گذاری تثبیت می‌شود و در معرض نوسانات آینده قرار نمی‌گیرد. همچنین، سیاست‌های جهانی به سمت کاهش سوخت‌های فسیلی حرکت می‌کند که تجدیدپذیرها را به گزینه‌ای پایدارتر تبدیل می‌کند.

برای بهره‌برداری کامل از مزایای انرژی‌های تجدیدپذیر، سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی انرژی ضروری است، زیرا تولید خورشیدی و بادی ناپیوسته است. همچنین، نیروگاه‌های گازی پیک‌بار همچنان نقش تثبیت‌کننده خواهند داشت.

مطالعه موردی: نقش پوششی تجدیدپذیرها در کره جنوبی

یک تحلیل سناریویی با تمرکز بر کره جنوبی نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت تجدیدپذیر، به ویژه همراه با برق‌سازی در بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل، می‌تواند اثرات اقتصادی افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد. این تحلیل دو سناریو را بررسی کرده است:

  • سناریوی اول: قیمت نفت و گاز ۵۰ درصد افزایش یافته و تا سال ۲۰۳۰ بالا می‌ماند، در حالی که ظرفیت تجدیدپذیر ثابت می‌ماند.
  • سناریوی دوم: قیمت نفت و گاز ۵۰ درصد افزایش یافته و تا سال ۲۰۳۰ بالا می‌ماند، اما سهم تجدیدپذیرها از ۱۰ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۵۰ درصد در سال ۲۰۳۰ می‌رسد، همراه با برق‌سازی حدود ۵۰ درصدی در حمل‌ونقل و خانوارها.

نتایج این تحلیل چشمگیر است:

سناریوکاهش تولید ناخالص داخلی (GDP) تا ۲۰۳۰
سناریوی اول (تجدیدپذیر ثابت)حدود ۱.۲ درصد
سناریوی دوم (افزایش تجدیدپذیر)حدود ۰.۵ درصد

این نتایج نشان می‌دهد که با افزایش سهم تجدیدپذیرها، اثر شوک قیمتی کاهش یافته و واردات سوخت نیز کمتر می‌شود، که فشار بر تولید ناخالص داخلی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

تجدیدپذیرها: کلید ثبات اقتصادی و امنیت انرژی

تحلیل حساسیت نشان می‌دهد که اثرگذاری انرژی‌های تجدیدپذیر زمانی بیشتر است که برق‌سازی نیز افزایش یابد. اگر ظرفیت تجدیدپذیر بالا برود اما مصرف‌کنندگان همچنان به سوخت فسیلی وابسته بمانند، مزایای آن به طور کامل منتقل نمی‌شود. همچنین، افزایش‌های محدود در ظرفیت تجدیدپذیر (کمتر از ۳۰ درصد) تأثیر چندانی در کاهش شوک‌ها ندارند.

این نتایج تنها به کره جنوبی محدود نیست و بسیاری از کشورها با همین آسیب‌پذیری مواجه‌اند. وابستگی به واردات سوخت فسیلی باعث می‌شود رشد اقتصادی، تورم و امنیت انرژی تحت تأثیر شوک‌های خارجی قرار گیرد. گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر داخلی می‌تواند یک پوشش مؤثر در برابر این ریسک‌ها باشد، اگرچه این یک راه‌حل بلندمدت است و در کوتاه‌مدت اقدامات دیگری نیز لازم است.

کشورهایی که از قبل در انرژی کم‌کربن سرمایه‌گذاری کرده‌اند، مانند فرانسه (هسته‌ای) یا دانمارک، فنلاند، نروژ و سوئد (تجدیدپذیر)، در موقعیت بهتری قرار دارند. در نهایت، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر دیگر تنها یک سیاست اقلیمی نیست، بلکه به یک ابزار کلیدی برای امنیت انرژی و ثبات اقتصادی تبدیل شده است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗