بیهوشی در شرایط جنگی: چالش‌ها، محدودیت‌ها و تداوم خدمات درمانی…

چالش‌های بیهوشی در بحبوحه جنگ: نگاهی به محدودیت‌ها و فداکاری‌ها

الهام شهیدی دلشاد، استادیار گروه هوشبری و فوریت‌های پزشکی، در گفت‌وگویی عمیق به بررسی ابعاد حساس و انسانی بیهوشی در شرایط جنگی پرداخته است. این گفت‌وگو، پرده از چالش‌ها، محدودیت‌ها و فداکاری‌های تیم‌های پزشکی در خط مقدم نجات جان انسان‌ها در دل بحران برمی‌دارد.

تفاوت بیهوشی در جنگ و صلح

بیهوشی در شرایط جنگی، تجربه‌ای کاملاً متفاوت با محیط‌های عادی است. در حالی که در شرایط عادی، تصمیم‌گیری‌ها بر پایه پروتکل‌های کامل و منابع کافی صورت می‌گیرد، در جنگ، این تصمیمات تحت تأثیر محدودیت‌های شدید، عدم قطعیت و فشار زمانی بی‌امان اتخاذ می‌شوند. شهیدی دلشاد با اشاره به آمار تکان‌دهنده‌ای می‌گوید: «بخش قابل توجهی از مرگ‌های ناشی از تروما در شرایط بحران و جنگ، در صورت دسترسی به مراقبت‌های جراحی و بیهوشی ایمن قابل پیشگیری هستند؛ به‌گونه‌ای که در برخی گزارش‌ها این میزان تا حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد برآورد شده است.» او تأکید می‌کند که این آمار نه نشان‌دهنده ضعف نظام سلامت، بلکه پیامد مستقیم تخریب زیرساخت‌ها و نقض حقوق بشردوستانه است. هر اقدام بیهوشی در این شرایط، فراتر از یک عمل بالینی، پیامی روشن در دفاع از کرامت انسانی و محکومیت جنگ است.

فقدان منابع؛ چالش اصلی تیم بیهوشی

یکی از بزرگترین موانع پیش روی تیم‌های بیهوشی در زمان جنگ و بحران، فقدان شدید منابع است. این کمبود نه تنها شامل داروهای حیاتی می‌شود، بلکه زیرساخت‌های اساسی مانند اکسیژن، تجهیزات مانیتورینگ و ابزارهای مدیریت راه هوایی را نیز در بر می‌گیرد. در چنین محیط‌های کم‌منبعی، تیم‌های بیهوشی مجبور به اتخاذ تصمیماتی می‌شوند که در شرایط عادی هرگز قابل قبول نیستند.

مدیریت شرایط با امکانات محدود

بر اساس مطالعات انجام‌شده در مناطق جنگ‌زده، بیهوشی عمومی اغلب بدون دسترسی کامل به ونتیلاتور یا تجهیزات پیشرفته مدیریت راه هوایی انجام می‌شود. در این میان، کتامین به عنوان یکی از ایمن‌ترین و در دسترس‌ترین داروهای بیهوشی، نقشی محوری ایفا می‌کند. این وضعیت، تصمیم‌گیری بیهوشی را از یک انتخاب مبتنی بر ترجیح به یک انتخاب مبتنی بر امکان تبدیل می‌کند و به طور قابل توجهی ریسک عوارض قلبی-ریوی و مرگ حین عمل را افزایش می‌دهد.

فشار بالای بار تروما و نیازهای غیرجنگی

جنگ و بحران، علاوه بر آسیب‌های مستقیم، فشارهای مضاعفی بر تیم‌های بیهوشی وارد می‌کند. شهیدی دلشاد توضیح می‌دهد که در بسیاری از مناطق جنگی، بخش قابل توجهی از مداخلات جراحی همچنان مربوط به موارد غیرتروماتیک مانند اورژانس‌های مامایی، عفونت‌ها و بیماری‌های عمومی است. با این حال، بیماران دچار آسیب‌های شدید، به‌ویژه در اثر انفجار، اغلب نیازمند مداخلات جراحی مکرر هستند؛ «گاهی یک بیمار ممکن است چندین عمل جراحی متوالی و گاه بیش از ۵ تا ۶ مداخله را تجربه کند.» این تکرار مداخلات، مدیریت درد، حفظ پایداری همودینامیک و پیشگیری از عفونت را به چالشی چندلایه برای تیم بیهوشی تبدیل می‌کند.

تداوم خدمات بیهوشی علی‌رغم حملات

با وجود حملات اخیر به زیرساخت‌های سلامت کشور، شهیدی دلشاد تصویری از مقاومت و تداوم عملکرد حرفه‌ای نظام سلامت ارائه می‌دهد. او به هدف قرار گرفتن بیمارستان‌ها و مراکز درمانی و شهادت تعدادی از کادر سلامت اشاره می‌کند که در خط مقدم نجات جان انسان‌ها بوده‌اند. با این حال، او تأکید می‌کند: «اتاق‌های عمل بخش قابل توجهی از مراکز درمانی کشور همچنان با نظم، دقت و استانداردهای علمی فعال هستند و تیم‌های بیهوشی، فراتر از مدیریت بحران، حتی انجام جراحی‌های الکتیو را نیز بدون اختلال جدی ادامه داده‌اند.» این تداوم، پاسخی معنادار به تهاجمی است که هدفش فلج‌کردن حیات عادی جامعه بوده است.

چک‌لیست ایمنی؛ راهکاری برای بهبود کیفیت

در پایان، شهیدی دلشاد به اهمیت بهبود کیفیت مراقبت‌ها حتی در سخت‌ترین شرایط اشاره می‌کند. او می‌گوید: «مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از چک‌لیست ایمنی جراحی سازمان جهانی بهداشت می‌تواند میزان عوارض عمده پس از جراحی را تا حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش دهد.» این یافته تأکیدی بر این واقعیت است که ساختار و نظم، حتی در دل بی‌نظمی جنگ، می‌تواند نجات‌بخش باشد و به تداوم ارائه خدمات حیاتی کمک کند.