جزئیات برگزاری انتخابات شوراهای شهر و روستا در اردیبهشت ۱۴۰۵

آخرین وضعیت نظارت بر انتخابات روستاها و شهرها

اسلامی اعلام کرد که از امروز مرحله جدیدی از فرآیند انتخابات آغاز شده و ابلاغ‌های مربوط به حوزه بخش‌ها شروع خواهد شد. او ابراز امیدواری کرد که نتایج نهایی نظارت در بخش‌ها امروز به وزارت کشور ابلاغ و به داوطلبان روستاها اعلام شود. در صورت تاخیر، این فرآیند طی یکی دو روز آینده تکمیل خواهد شد.

در حوزه شوراهای شهر، تمامی ابلاغ‌ها و رسیدگی به اعتراضات پیش از این به پایان رسیده و نامزدها باید منتظر آغاز زمان رسمی تبلیغات باشند.

زمان‌بندی تبلیغات و برگزاری انتخابات

سخنگوی ستاد انتخابات کشور تاکید کرد که نامزدها باید از هرگونه تبلیغات زودهنگام خودداری کرده و فعالیت‌های تبلیغاتی خود را صرفاً در بازه قانونی سوم تا نهم اردیبهشت‌ماه انجام دهند. انتخابات نهایتاً در روز ۱۱ اردیبهشت‌ماه برگزار خواهد شد.

شیوه نامه تبلیغات نیز به زودی از سوی ستاد انتخابات کشور ابلاغ می‌شود و جزئیات آن به اطلاع نامزدهای محترم خواهد رسید. نامزدها می‌توانند در چارچوب زمانی تعیین‌شده، هم در فضای مجازی و هم در فضای محیطی تبلیغات داشته باشند.

هماهنگی‌های لازم با شهرداری‌ها در حال انجام است تا فضاهایی در میادین و معابر عمومی برای تبلیغات نامزدها در نظر گرفته شود و امکان استفاده برابر از این ظرفیت‌ها فراهم گردد.

عدالت انتخاباتی و بهره‌گیری از امکانات دستگاه‌های اجرایی

بر اساس قانونی که در این دوره از انتخابات شوراها اجرایی شده و در دوره دوازدهم مجلس شورای اسلامی نیز به تصویب رسیده، دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند ظرفیت‌ها و امکانات خود را برای بهره‌برداری نامزدها در اختیار آنان قرار دهند. هدف از این اقدام، تحقق عدالت انتخاباتی است.

در ادوار گذشته، برخی نامزدها به دلیل برخورداری از امکانات و توان مالی بیشتر، امکان تبلیغات گسترده‌تری داشتند. اکنون، دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند با در اختیار گذاشتن سالن‌ها و سایر امکانات، شرایطی را فراهم کنند تا همه نامزدها بتوانند به صورت برابر از این ظرفیت‌های عمومی استفاده کنند.

این امکانات از طریق هیات‌های اجرایی و فرمانداری‌ها در اختیار نامزدها قرار خواهد گرفت. اما این فرآیند در خصوص روستاها اتفاق نمی‌افتد، زیرا در روستاها اصولاً از ظرفیت‌ها و امکانات گسترده دستگاه‌های اجرایی برخوردار نیستیم.

تغییر حوزه انتخابیه و تفاوت‌های شهر و روستا

آخرین مهلت ابلاغ نتایج نظارت بخش به ستاد انتخابات کشور ۱۵ فروردین‌ماه و ابلاغ این نتایج از سوی بخشداری‌ها به داوطلبان ۱۶ فروردین‌ماه است.

فرآیندهای انتخابات در شهر و روستا به دلیل تفاوت‌های قانونی (ماده ۹۵ قانون) به صورت هم‌زمان انجام نمی‌شود. در حوزه شهری، نامزدها تا ۲۷ فروردین‌ماه فرصت دارند موضوع تغییر حوزه انتخابیه را پیگیری کنند. این امکان صرفاً در محدوده همان شهرستان (مانند تغییر از بخش به شهر یا از شهری به شهر دیگر در همان شهرستان) تعریف شده و تغییر حوزه از یک شهرستان به شهرستان دیگر امکان‌پذیر نیست.

انتخابات تناسبی در تهران، ری و تجریش

این دوره از انتخابات، یک تفاوت مهم دارد و آن، برگزاری انتخابات به شیوه «تناسبی» در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش است. این سازوکار بر اساس مواد ۲۱ تا ۲۵ قانون انتخابات شوراها اجرا می‌شود و در دوره‌های آینده، در شهرهای با جمعیت بیش از ۵۰۰ هزار نفر نیز اجرایی خواهد شد.

در این حوزه، احزاب و جبهه‌های سیاسی که ذیل کمیسیون ماده ۱۰ قانون احزاب فعالیت می‌کنند، می‌توانند فهرست انتخاباتی ارائه دهند. این فهرست باید شامل ۱۴ تا ۲۱ نفر باشد؛ ۱۴ نفر به معنای حداقل دو سوم از سقف کرسی‌ها (۲۱ نفر) است.

احزاب و جبهه‌های سیاسی ترجیحاً باید فهرست کامل ۲۱ نفره ارائه دهند، زیرا در صورت انصراف حتی یک نفر از فهرست حداقلی (۱۴ نفره)، آن فهرست از حد نصاب قانونی خارج شده و کنار گذاشته می‌شود.

سازوکار رأی‌گیری در انتخابات تناسبی

در انتخابات تهران، هم احزاب و جبهه‌های سیاسی می‌توانند فهرست ارائه دهند و هم داوطلبان منفرد امکان حضور دارند. با این حال، در نظام «انتخابات تناسبی»، احتمال رأی‌آوری به صورت کاملاً انفرادی کاهش می‌یابد، زیرا سازوکار تخصیص کرسی‌ها مبتنی بر رأی فهرست‌هاست.

پس از شمارش آرا، سهم هر فهرست بر اساس فرمول مشخص (تعداد اعضای فهرست بر مجموع آرای صحیح مأخوذه تقسیم و سپس در عدد ۲۱ ضرب می‌شود) محاسبه می‌گردد. منتخبان از میان همان فهرست مشخص می‌شوند و افرادی که در آن فهرست بیشترین رأی را کسب کرده‌اند، متناسب با سهم به‌دست‌آمده، به عنوان منتخب نهایی معرفی خواهند شد.

رأی‌دهندگان چند شیوه برای انتخاب دارند:

• درج کد یک فهرست: به منزله انتخاب کامل ۲۱ نفر آن فهرست است.
• انتخاب دستی: رأی‌دهنده می‌تواند به صورت دستی اسامی افراد مورد نظرش را، چه از میان فهرست‌ها و چه به صورت منفرد، انتخاب و در برگه رأی درج کند.

اگر رأی‌دهنده کد یک فهرست کامل ۲۱ نفره را درج کند، دیگر امکان انتخاب فرد یا افراد دیگری را نخواهد داشت؛ اما می‌تواند از یک فهرست ۱۴ نفره، ۱۴ نفر را انتخاب کرده و ۷ نفر باقی‌مانده را از میان نامزدهای دیگر برگزیند.