جزئیات انتخابات شوراهای شهر و روستا: از زمان‌بندی تا عدالت انتخاباتی

زمان‌بندی و مراحل انتخابات

اسلامی اعلام کرد که نتایج بررسی صلاحیت داوطلبان شوراهای روستا امروز یا طی یکی دو روز آینده اعلام می‌شود و بخشداری‌ها این نتایج را در تاریخ ۱۶ فروردین ماه به داوطلبان ابلاغ خواهند کرد. این فرآیند با توجه به شرایط موجود، طبیعی است و تا فردا به اتمام می‌رسد.

شوراهای شهر و زمان تبلیغات

در حوزه شوراهای شهر، تمامی ابلاغ‌ها پیش از این انجام شده و فرآیند رسیدگی به اعتراضات نیز به پایان رسیده است. نامزدها باید منتظر آغاز زمان تبلیغات باشند که از سوم تا نهم اردیبهشت ماه خواهد بود. ستاد انتخابات کشور به نامزدها توصیه کرده که از هرگونه تبلیغات زودهنگام خودداری کرده و فعالیت‌های تبلیغاتی خود را صرفاً در بازه قانونی انجام دهند. شیوه نامه تبلیغات نیز به زودی ابلاغ خواهد شد.

انتخابات تناسبی در تهران

در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش، که انتخابات به شیوه تناسبی برگزار می‌شود، احزاب و جبهه‌های سیاسی تا ۲۶ فروردین ماه فرصت دارند فهرست‌های خود را ارائه دهند. در سایر حوزه‌ها، نامزدها باید منتظر آغاز بازه رسمی تبلیغات باشند.

عدالت انتخاباتی و امکانات عمومی

بر اساس قانونی که در این دوره از انتخابات شوراها اجرایی شده، دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند ظرفیت‌ها و امکانات خود را برای بهره‌برداری نامزدهای محترم در اختیار آنان قرار دهند. این اقدام با هدف تحقق عدالت انتخاباتی صورت می‌گیرد.

در ادوار گذشته، یکی از آسیب‌ها این بود که برخی نامزدها به دلیل برخورداری از امکانات و توان مالی بیشتر، امکان انجام تبلیغات گسترده‌تری داشتند، در حالی که سایر نامزدها از چنین فرصتی محروم بودند. اکنون در قانون پیش‌بینی شده که دستگاه‌های اجرایی، از جمله با در اختیار گذاشتن سالن‌ها و سایر امکانات، شرایطی را فراهم کنند تا همه نامزدها بتوانند به صورت برابر از این ظرفیت‌های عمومی استفاده کنند.

ستاد انتخابات کشور در حال احصای ظرفیت دستگاه‌های اجرایی در هر شهرستان است و این امکانات از طریق هیئت‌های اجرایی و فرمانداری‌ها در اختیار نامزدها قرار خواهد گرفت. همچنین هماهنگی‌های لازم با شهرداری‌ها در حال انجام است تا فضاهایی در میادین و معابر عمومی برای تبلیغات نامزدها در نظر گرفته شود.

تفاوت با روستاها

این فرآیند در خصوص روستاها اجرا نمی‌شود، زیرا در روستاها از ظرفیت‌ها و امکانات گسترده دستگاه‌های اجرایی برخوردار نیستیم. به همین دلیل، فرآیند انتخابات در حوزه روستاها با شهرها متفاوت است.

تغییر حوزه انتخابیه و نظام تناسبی

تغییر حوزه انتخابیه

در حوزه شهری، نامزدهای محترم تا ۲۷ فروردین ماه فرصت دارند موضوع تغییر حوزه انتخابیه را پیگیری کنند. این امکان صرفاً در محدوده همان شهرستان تعریف شده و با انتخابات مجلس شورای اسلامی که امکان تغییر حوزه از یک شهرستان به شهرستان دیگر وجود دارد، متفاوت است.

جزئیات انتخابات تناسبی در تهران

بر اساس مواد ۲۱ تا ۲۵ قانون انتخابات شوراها، در این دوره صرفاً حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش مشمول اجرای این قانون است. در دوره‌های آینده، این سازوکار در شهرهای با جمعیت بیش از ۵۰۰ هزار نفر نیز اجرایی خواهد شد.

• ارائه فهرست توسط احزاب: احزاب و جبهه‌های سیاسی که ذیل کمیسیون ماده ۱۰ قانون احزاب در وزارت کشور فعالیت می‌کنند، می‌توانند فهرست انتخاباتی ارائه دهند.
• تعداد افراد در فهرست: این فهرست باید شامل ۱۴ تا ۲۱ نفر باشد. حداقل دو سوم از سقف کرسی‌ها (۲۱ نفر) باید در فهرست رعایت شود.
• توصیه به فهرست کامل: توصیه می‌شود احزاب و جبهه‌های سیاسی فهرست کامل ۲۱ نفره ارائه دهند تا در صورت انصراف احتمالی برخی افراد، فهرست از حد نصاب قانونی خارج نشود.
• حضور داوطلبان منفرد: علاوه بر احزاب، داوطلبان منفرد نیز می‌توانند به صورت مستقل در انتخابات شرکت کنند.

نحوه محاسبه آرا در نظام تناسبی

در نظام انتخابات تناسبی، احتمال رأی‌آوری به صورت کاملاً انفرادی کاهش می‌یابد، زیرا سازوکار تخصیص کرسی‌ها مبتنی بر رأی فهرست‌هاست. پس از شمارش آرا، سهم هر فهرست بر اساس فرمول زیر محاسبه می‌شود:

تعداد اعضای آن فهرست بر مجموع آرای صحیح مأخوذه تقسیم شده و سپس در عدد ۲۱ (تعداد کل کرسی‌ها) ضرب می‌شود.

پس از تعیین سهم هر فهرست، منتخبان از میان همان فهرست مشخص می‌شوند و افرادی که در آن فهرست بیشترین رأی را کسب کرده‌اند، متناسب با سهم به‌دست‌آمده، به عنوان منتخب نهایی معرفی خواهند شد.

انتخاب فردی در فهرست‌ها

در این نظام، لزوماً سرلیست یک فهرست به عنوان منتخب نهایی معرفی نمی‌شود، بلکه ملاک انتخاب، میزان آرای کسب‌شده توسط هر یک از اعضای فهرست و سهم کرسی‌هایی است که به آن فهرست اختصاص می‌یابد. رأی‌دهندگان الزامی ندارند به تمامی ۲۱ نفر یک فهرست رأی دهند و می‌توانند صرفاً به تعدادی از افراد آن فهرست رأی بدهند.

روش‌های رأی‌دهی

رأی‌دهندگان چند شیوه برای انتخاب دارند:

• کد فهرست: درج کد یک فهرست به منزله انتخاب کامل ۲۱ نفر آن فهرست خواهد بود. در این صورت، امکان انتخاب فرد یا افراد دیگری وجود ندارد.
• انتخاب دستی: رأی‌دهنده می‌تواند به صورت دستی اسامی افراد مورد نظرش را، چه از میان فهرست‌ها و چه به صورت منفرد، انتخاب و در برگه رأی درج کند. برای مثال، اگر یک فهرست ۱۴ نفره باشد، رأی‌دهنده می‌تواند آن ۱۴ نفر را انتخاب کرده و ۷ نفر باقی‌مانده را از میان نامزدهای دیگر (فهرست‌های دیگر یا افراد مستقل) برگزیند.