آیا بمباران‌های شدید گسل‌های ایران را فعال می‌کند؟ پاسخ استاد زلزله‌شناسی

توضیح علمی درباره فعال شدن گسل‌ها

مهدی زارع، استاد برجسته پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و زمین‌شناس کشورمان، با قاطعیت اعلام کرد که چنین اخباری فاقد مبنای علمی بوده و صرفاً شایعه‌پراکنی است. او تأکید کرد که انرژی آزاد شده از انفجار بمب‌ها، موشک‌ها و حتی بمب‌های هسته‌ای، بسیار کمتر از آن است که بتواند گسل‌های عمیق و فعال زمین را به لغزش وادارد. به بیان دیگر، هیچ مقدار مشخصی از مواد منفجره، قادر به فعال کردن زلزله‌های زمین‌ساختی نیست.

این زمین‌شناس، دلیل اصلی این موضوع را عدم تناسب عظیم بین انرژی انفجارهای ساخت بشر و انرژی آزاد شده در یک زلزله واقعی می‌داند. برای درک بهتر این تفاوت، او به مثال‌های تاریخی زیر اشاره کرد:

• بمب ۵۰ مگاتنی اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۶۱): شوک ناشی از این بمب سه مرتبه زمین را دور زد و تا هزاران کیلومتر دورتر باعث شکسته شدن شیشه‌ها شد، اما در نهایت تنها لرزه‌ای به بزرگی ۵.۲ ریشتر بر جای گذاشت.
• بمب‌های هیروشیما و ناکازاکی: این بمب‌ها به ترتیب با توان انفجاری ۱۵ و ۲۱ کیلوتن، لرزه‌هایی بین ۳ تا ۳.۳ ریشتر ایجاد کردند و هیچ تأثیری بر گسل‌های ژاپن نداشتند.

چرا حتی بمب‌های سنگرشکن هم نمی‌توانند گسل‌ها را فعال کنند؟

استاد زارع توضیح می‌دهد که عمق اغلب زلزله‌های ایران بیش از ۵ کیلومتر و در موارد شدیدتر تا ۱۰ کیلومتر است. در مقابل، انفجارهای سطحی یا نزدیک به سطح زمین، مانند بمب‌های نفوذکننده یا سنگرشکن و آزمایش‌های زیرزمینی، انرژی خود را در لحظات اولیه پراکنده می‌کنند و نمی‌توانند صفحات گسل را جابه‌جا کنند.

وی برای نمونه به آزمایش‌های هسته‌ای کره شمالی در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ اشاره کرد که با قدرت ۲۰۰ تا ۵۰۰ کیلوتن انجام شدند و هر یک لرزه‌ای بین ۴ تا ۵ ریشتر به دنبال داشتند، اما هیچ یک نتوانستند گسل خاصی را در این کشور فعال کنند. زارع معتقد است که حتی قوی‌ترین بمب‌های سنگرشکن با قدرت ۱ تا ۱۵ تن تی‌ان‌تی نیز لرزه‌های محدودی بین ۱.۵ تا ۲.۵ ریشتر ایجاد می‌کنند.

تنش‌های زمین‌ساختی که منجر به زلزله می‌شوند، معمولاً ۱۰۰۰ تا ۱۰ هزار برابر بزرگ‌تر از تنش حاصل از انفجارهای بزرگ هستند. ضمن اینکه تمرکز این تنش‌ها در عمق چند کیلومتری زمین است، نه سطح زمین.

با توجه به توضیحات جامع این استاد زلزله‌شناسی، می‌توان نتیجه گرفت که انفجارهای ناشی از حملات هوایی کنونی، قادر به تحریک و فعال کردن گسل‌های کشور نیستند. در بدترین حالت، ممکن است لرزه‌هایی بسیار محدود و جزئی رخ دهد که عمدتاً احساس نمی‌شوند.