تحول لجستیک خلیج فارس در پی تنش‌های تنگه هرمز

مسیرهای جایگزین دریایی و زمینی: راهکارهای نوین

کشورهای منطقه به سرعت دست به کار شده و مسیرهای جایگزین متعددی را فعال کردند:

• امارات متحده عربی: با بهره‌گیری از خط لوله جایگزین و بندر فجیره در ساحل شرقی خود، توانست تا حد زیادی اختلال در مسیر دریایی را خنثی کند.
• عمان و امارات: در تاریخ ۱۴ مارس، «راهروی سبز» (Green Corridor) را فعال کردند که امکان عبور سریع کانتینرها و محموله‌های هوایی از عمان به مقصد دبی را فراهم آورد، حتی در شرایطی که مسیرهای مستقیم مسدود شده بودند.
• عربستان سعودی و امارات: در ۲۲ مارس، یک پل تجاری جدید بین ترمینال تجاری خورفکان شارجه و بندر دمام ایجاد کردند که از طریق بندر خشک سجا عبور می‌کند. هدف این اقدام، افزایش سرعت حمل‌ونقل، بهینه‌سازی انبارداری و ادغام حمل‌ونقل جاده‌ای و دریایی است.

توسعه ظرفیت بنادر و خطوط دریایی: تقویت زیرساخت‌ها

در راستای پاسخ به افزایش تقاضای تجاری و حفظ جریان کالا، اپراتورهای بندری اقدام به توسعه زیرساخت‌ها کردند:

• DP World: سه جرثقیل فوق سنگین در بندر اسلامی جده نصب کرد تا حجم بالای کالا در دریای سرخ را مدیریت کند.
• سرویس Gulf Shuttle: با ظرفیت ۳۰۰۰ کانتینر، تجارت با بحرین را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز تسهیل می‌کند.
• Mawani: پنج خط دریایی جدید با شرکت‌های بین‌المللی ایجاد کرد که بنادر جده و دمام را به هاب‌های مهم آسیایی و مدیترانه‌ای متصل می‌کنند. شرکت‌های بزرگ لجستیکی مانند Maersk، Hapag-Lloyd و MSC در این مسیرها نقش کلیدی دارند و جریان کالا را از چین، کره، مالزی، سنگاپور و اروپا به خلیج فارس تضمین می‌کنند.

نقش حمل‌ونقل زمینی و ریلی: ستون‌های تاب‌آوری

گسترش شبکه‌های حمل‌ونقل زمینی و ریلی نیز در واکنش به بحران اخیر با شتاب قابل توجهی دنبال شده است:

• Etihad Rail امارات: تنها در دو هفته نخست بحران، بیش از ۸۰۰۰ کانتینر و نزدیک به نیم میلیون تن کالا را از طریق بیش از ۱۰۰ سفر ریلی جابجا کرد. مسیرهای ریلی بین ابوظبی و صحار عمان نه تنها ظرفیت لجستیکی منطقه را افزایش داده، بلکه جایگزینی مطمئن برای عبور کالاها در شرایط مسدود شدن تنگه هرمز فراهم می‌کند.
• راه‌آهن عربستان: با اتصال بنادر دمام، یانبوع و جبیل به بندر الحدیده در مرز اردن، زمان ترانزیت کالاها را کاهش داده و جریان صادرات و واردات را با سرعت و کارایی بیشتر تضمین کرده است. این اقدامات نشان‌دهنده توسعه عملی و سریع زیرساخت‌های حمل‌ونقل زمینی و ریلی به عنوان ستون‌های اصلی تاب‌آوری لجستیکی منطقه است.

پیامدهای اقتصادی و چشم‌انداز منطقه: تحولی ساختاری

این تحولات، فراتر از اقدامات واکنشی، نشان‌دهنده شکل‌گیری ساختار لجستیکی جدید منطقه‌ای است. مسیرهای جایگزین، ادغام چندوجهی و همکاری‌های گمرکی دوجانبه، احتمالاً فراتر از بحران فعلی حفظ خواهند شد و می‌توانند امنیت زنجیره تأمین انرژی و کالاهای حیاتی را تضمین کنند. در حالی که تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه حساس همچنان مهم است، این اقدامات نشان می‌دهد که کشورهای خلیج فارس قادرند با استفاده از ترکیب حمل‌ونقل دریایی، زمینی و ریلی، جریان تجارت را حفظ و حتی بهینه کنند.

به نظر می‌رسد بحران ایران، با وجود پیامدهای تهدیدکننده، یک محرک ساختاری برای مدرن‌سازی لجستیک منطقه‌ای بوده است؛ تجربه‌ای که می‌تواند الگویی برای تاب‌آوری اقتصادی و لجستیکی کشورهای منطقه در مواجهه با بحران‌های مشابه باشد.