ممنوعیت حمله به زیرساخت‌های حیاتی غیرنظامی در حقوق بین‌الملل

اشیای ضروری برای بقای جمعیت غیرنظامی

بر اساس توضیحات سقاب اصفهانی، ماده ۵۴ پروتکل ژنو هرگونه حمله، انهدام، برداشت یا غیرقابل استفاده کردن اشیای حیاتی برای بقای غیرنظامیان را ممنوع می‌داند. مصادیق این اشیا شامل:

• آب: منابع و تأسیسات تأمین آب آشامیدنی.
• انرژی: تأسیسات تولید و توزیع برق و گاز.
• غذا: مزارع، انبارها و سیستم‌های توزیع مواد غذایی.
• کالاهای اساسی: هر آنچه که برای زندگی روزمره مردم ضروری است.

در واقع، هر عنصری که به بقای جمعیت غیرنظامی کمک کند، در این چارچوب حمایتی قرار می‌گیرد؛ چرا که مردم برای ادامه زندگی به این زیرساخت‌ها و منابع حیاتی نیازمندند و حمله به آن‌ها از منظر این مقررات بین‌المللی کاملاً ممنوع است.

ممنوعیت حملات با هدف تخریب روحیه

معاون رئیس جمهور همچنین به ماده ۵۱ همین پروتکل اشاره کرد که حتی فراتر رفته و تأکید می‌کند اگر هدف از یک حمله صرفاً تخریب روحیه مردم باشد، چنین اقدامی نیز ممنوع است. این ماده نشان‌دهنده اهمیت حفظ سلامت روانی و اجتماعی غیرنظامیان در طول درگیری‌ها است.

به عنوان مثال، هدف قرار دادن زیرساختی مانند یک پل که اساساً یک هدف نظامی محسوب نمی‌شود و برای استفاده غیرنظامیان ساخته شده است، می‌تواند در همین چارچوب مورد بررسی قرار گیرد؛ به ویژه اگر آن پل حتی هنوز مورد بهره‌برداری قرار نگرفته باشد و صرفاً برای تسهیل زندگی مردم طراحی شده باشد.

استثنائات و اصول رعایت‌شده

رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی به استثنایی که در این مقررات پیش‌بینی شده نیز اشاره کرد. اگر تأسیسات غیرنظامی برای اقدام نظامی مورد استفاده قرار گرفته باشند، ممکن است در شرایط خاصی هدف قرار دادن آن‌ها مجاز تلقی شود. با این حال، برای تحقق این استثنا، دو شرط اساسی باید رعایت شود:

1. آن شیء مشارکت مؤثر در اقدام نظامی داشته باشد.
2. انهدام آن مزیت قطعی نظامی ایجاد کند.

حتی در چنین شرایطی نیز، رعایت دو اصل مهم تناسب و احتیاط ضروری است. بر اساس اصل تناسب، حمله نباید به گونه‌ای باشد که خسارت آن به غیرنظامیان یا زیرساخت‌های حیاتی آن‌ها بیش از مزیت نظامی مورد نظر باشد. این اصول تضمین‌کننده حداقل آسیب به غیرنظامیان و اموال آن‌ها در زمان جنگ هستند.