سعید لیلاز: اختلافات ایران و آمریکا عمیق است، اما توافق دور از انتظار نیست

سعید لیلاز، تحلیلگر برجسته اقتصادی و سیاسی، در گفت‌وگو با ایرنا به بررسی چشم‌انداز مذاکرات احتمالی میان ایران و آمریکا و مفاد بیانیه اخیر شورای عالی امنیت ملی در خصوص آتش‌بس دو هفته‌ای جنگ تحمیلی سوم پرداخت. وی معتقد است که اختلافات تاریخی، اقتصادی و ژئوپلیتیک میان دو کشور بسیار عمیق‌تر از آن است که بتوان در مدت زمان کوتاهی به توافقی نهایی دست یافت، اما شرایط کنونی تفاوت‌های مهمی با گذشته دارد که می‌تواند مسیر مذاکرات را تغییر دهد.

کاهش طرف‌های درگیر و مسیر دوجانبه مذاکرات

لیلاز با اشاره به کاهش تعداد طرف‌های درگیر در مذاکرات، این موضوع را خبری بسیار مثبت ارزیابی کرد. او توضیح داد که اروپا عملاً کارکرد و اثرگذاری سابق خود را در صحنه جهانی از دست داده است و آخرین حضور مؤثر آن در سیاست خارجی ایران به ماجرای برجام بازمی‌گردد. این تغییر، مذاکرات را بیش از پیش به سمت گفت‌وگوهای دوجانبه سوق می‌دهد که به گفته وی، می‌تواند زمان لازم برای رسیدن به توافق را کاهش دهد.

«وقتی تعداد بازیگران کمتر باشد و گفت‌وگوها شفاف‌تر انجام شود، طبیعتاً زمان کوتاه‌تری برای رسیدن به توافق نیاز خواهد بود.»

شکست سناریوی تضعیف ایران و پیروزی استراتژیک

تحلیلگر اقتصادی به تفاوت دوم و از نظر ژئوپلیتیک مهم‌تر اشاره کرد و گفت که آمریکا طی سال‌های گذشته تمام ابزارهای خود را برای تضعیف جمهوری اسلامی ایران به کار گرفته است؛ از فشارهای اقتصادی حداکثری تا تلاش برای ایجاد بی‌ثباتی داخلی و درگیری‌های نظامی. وی به جنگ اخیر که بسیاری آن را کم‌نظیر توصیف کردند، اشاره کرد و افزود که با وجود اعمال ۷۰ تا ۷۵ درصد قدرت جهانی علیه ایران، سناریوی فروپاشی جمهوری اسلامی شکست خورد.

• فشارهای اقتصادی حداکثری: کم‌سابقه در تاریخ روابط بین‌الملل.
• تلاش برای بی‌ثباتی: بهره‌برداری از شکاف‌های داخلی.
• درگیری‌های نظامی: جنگ اخیر که ۴۰ روز به طول انجامید.

لیلاز تأکید کرد که حتی حملات مستقیم به رهبری سیاسی و مراکز حساس، از جمله حمله به یک مدرسه دخترانه، با هدف فروپاشی سریع ایران صورت گرفت، اما این سناریو به طور کامل شکست خورد و جنگ از نظر تبلیغاتی نیز به سود ایران پایان یافت. او این را یک پیروزی فوق استراتژیک و فراتر از تصور بسیاری از ناظران دانست که می‌تواند خاطرات تلخ شکست‌های خارجی ایران را جبران کند.

دیوار بلند بی‌اعتمادی و لزوم تمدید آتش‌بس

با وجود آسان‌تر شدن مسیر توافق نسبت به گذشته، لیلاز خاطرنشان کرد که دو هفته زمان بسیار کوتاهی است و «دیوار بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن بسیار بلند است». او پیش‌بینی کرد که گفت‌وگوها چندین هفته یا حتی چندین ماه ادامه خواهد یافت و در این مدت نوعی آتش‌بس میان دو کشور برقرار و احتمالاً تمدید خواهد شد.

مدیریت تنگه هرمز: موفقیت مافوق تصور

یکی از مفاد مهم بیانیه اخیر، پذیرش مدیریت ایران بر تنگه هرمز است که لیلاز آن را یک «موفقیت مافوق تصور» برای ایران دانست. او توضیح داد که بستن کامل تنگه کاری ساده‌تر است، اما کنترل و نظارت کامل بر تردد شناورها، در حالی که ایران نیز بتواند از آن استفاده کند، بسیار پیچیده‌تر و دشوارتر است.

«امروز ایران با اقتدار کامل در موقعیتی قرار گرفته که می‌تواند بر عبور و مرور کشتی‌ها در این مسیر نظارت داشته باشد و این چیزی بود که شاید حتی بسیاری از تحلیلگران داخلی نیز پیش‌بینی نمی‌کردند.»

با این حال، وی تأکید کرد که ایران باید خلیج فارس و تنگه هرمز را به منطقه‌ای برای صلح، دوستی و همکاری تبدیل کند و از جایگزین کردن امپریالیسم آمریکایی با نوعی امپریالیسم ایرانی پرهیز کند. او افزود که همکاری با همسایگان و ایجاد فضای صلح، از نظر اقتصادی، سیاسی و امنیتی میلیون‌ها برابر سودمندتر از تشدید تنش‌ها خواهد بود.

امکان‌پذیری رفع تحریم‌ها و اهمیت تحریم‌های فرامرزی

لیلاز در مورد رفع تحریم‌های هسته‌ای و غیرهسته‌ای، این امر را کاملاً امکان‌پذیر دانست، به ویژه با توجه به اینکه آمریکا در شرایط فعلی نمی‌تواند خواسته‌های خود را به طور کامل دیکته کند. او تأکید کرد که برای ایران، رفع تحریم‌های فرامرزی و ثانویه، به ویژه آنهایی که کشورهای دیگر را به دلیل همکاری اقتصادی با ایران تحت فشار قرار می‌دهند، از اهمیت بالایی برخوردار است.

این تحریم‌ها شامل محدودیت‌های مرتبط با نظام مالی بین‌المللی و سوئیفت می‌شوند. لیلاز توضیح داد که ایران وابستگی مستقیمی به تجارت با آمریکا ندارد و با رفع تحریم‌های فرامرزی، می‌تواند به راحتی با بازارهای بزرگی مانند اروپا و چین تجارت کند.

تصور ساده‌لوحانه سرمایه‌گذاری آمریکا در ایران

وی همچنین به وضعیت اقتصادی آمریکا اشاره کرد و گفت که این کشور اکنون بسیار بدهکار است و نمی‌توان انتظار داشت که صدها یا هزاران میلیارد دلار در اقتصاد ایران سرمایه‌گذاری کند. لیلاز این گونه تحلیل‌ها را «بسیار ساده‌لوحانه» دانست و افزود که آمریکا حتی نزدیک‌ترین متحدان خود را تحت فشار قرار می‌دهد و تعرفه وضع می‌کند.

• وضعیت اقتصادی آمریکا: کشوری بسیار بدهکار با چالش‌های جدی.
• صادرات نفت آمریکا: روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت صادر می‌کند.

در پایان، لیلاز تأکید کرد که با برداشته شدن تحریم‌های فرامرزی و محدودیت‌های مالی، بخش مهمی از مشکلات اقتصادی ایران در عرصه بین‌المللی حل خواهد شد. او خاطرنشان کرد که سهم تحریم‌ها در مشکلات اقتصاد ایران بیش از ۱۵ تا ۲۰ درصد نیست و مسائل داخلی نقش بسیار مهم‌تری در وضعیت اقتصادی کشور دارند.