فرشاد مومنی: نیاز به جنبش خردورزانه برای نجات ایران و مقابله با بحران‌های اقتصادی

مقدمه: فراخوان به خردورزی برای نجات ایران

فرشاد مومنی، اقتصاددان برجسته، در مراسم بزرگداشت چهارمین سالگرد درگذشت استاد علی رضاقلی و رونمایی از کتاب «توسعه و تله تاریخ»، بر ضرورت یک جنبش فراگیر خردورزانه برای نجات و اعتلای ایران تاکید کرد. او با اشاره به پیامدهای ناگوار اقتصادی پس از «جنگ ۱۲ روزه»، از بی‌سابقه‌ترین تورم‌ها و اشتغال‌زدایی‌ها سخن گفت که نگرانی‌های گسترده‌ای را به جامعه تحمیل کرده است.

اندیشه رضاقلی: چراغ راهی برای اداره خردورزانه

مومنی، بزرگداشت یاد استاد فقید علی رضاقلی را فراخوانی برای بسیج همگانی در جهت کمک به ایران و مردمانش دانست. وی فراهم کردن نرم‌افزارهای اداره خردورزانه اقتصاد و جامعه را حیاتی‌ترین مسئله خواند و افزود: «اهمیت دادن به روش‌شناسی و تاریخ از جمله امتیازهای بزرگ اندیشه رضاقلی بود. او به ما نشان داد که ادبیات ایران نیز یک ذخیره دانایی بی‌همتاست.»

بحران ارزی سال ۱۳۶۵ و درس‌های تاریخ

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد، با یادآوری خاطره‌ای از سال ۱۳۶۵، به تبیین اهمیت کتاب «توسعه و تله تاریخ» پرداخت. او سقوط قیمت نفت در آن سال و کاهش شدید منابع ارزی را «وحشتناک‌ترین ضربه» توصیف کرد. مومنی تشریح کرد که چگونه وزارت صنایع سنگین با نیاز ارزی ۳ میلیارد دلار، تنها ۱۵۰ میلیون دلار دریافت کرد که عمق بحران را نشان می‌داد.

«پشت کردن به مردم و بی‌اعتنایی به خواسته‌ها و حداقل رفاه آنها، از پیشاتاریخ تاکنون، همواره موجب سرافکندگی و سقوط حکومت‌ها بوده است.»

راهبرد حفظ نیروی کار در بحران

مومنی تاکید کرد که در آن مقطع، برخلاف تصور رایج درباره اخراج‌های وسیع، با تدبیر مرحوم عالی‌نسب، رویکرد متفاوتی اتخاذ شد. عالی‌نسب با یک محاسبه جامع‌الاطراف نشان داد که حتی با کاهش شدید منابع ارزی، حفظ نیروی کار به جای اخراج، مجموع هزینه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیت ملی را کاهش داده و منافع را افزایش می‌دهد.

چالش‌های اقتصادی کنونی: تورم و بحران تقاضا

این اقتصاددان به وضعیت پس از «جنگ ۱۲ روزه» در سال ۱۴۰۴ اشاره کرد و گفت: «در فاصله‌ای کمتر از شش ماه، شاهد وحشتناک‌ترین اخراج‌ها بودیم، آن هم در شرایطی که سیاست‌های مشکوک تورم‌زا، بی‌سابقه‌ترین فشارها را بر معیشت مردم، به‌ویژه از نظر قیمت مواد غذایی، وارد کرده است.» او هشدار داد که بیش از یک دهه است اقتصاد ایران با بحران حاد تقاضای موثر مواجه است؛ به این معنا که کالاها موجودند، اما نزدیک به ۷۰ درصد جمعیت توان تامین آنها را ندارند.

پیامدهای پس‌افتادگی ذهنی

مومنی خاطرنشان کرد که پس‌افتادگی ذهنی، حتی با حسن نیت، می‌تواند مخرب باشد. وی مثال زد که اعلام فراوانی مواد غذایی بدون توجه به قدرت خرید مردم، شکاف میان دارندگان و ناداران را برجسته‌تر می‌کند و «مانند پاشیدن نمک بر زخم عمل می‌کند.»

اهمیت اشتغال مولد و دستاوردهای گذشته

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد، بر اهمیت اشتغال مولد در سیاست‌گذاری اقتصادی تاکید کرد. او به مصوبه سال ۱۳۶۵ اشاره کرد که کارخانه‌ها حق اخراج نیروی کار نداشتند و بهزاد نبوی با قراردادهایی به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار با وزارت دفاع و سپاه، ظرفیت‌های تولیدی را به سمت تولید تجهیزات نظامی هدایت کرد.

• آزادسازی ظرفیت‌ها: هدایت توان تولیدی کشور به سمت نیازهای نظامی.
• خلق دانش ضمنی: توسعه توانمندی‌های داخلی.
• ثمره امروز: دستاوردهایی مانند توان موشکی کشور که مایه افتخار است.