تهران در سال 1404: پاک‌ترین هوا در دهه 1400 و رکوردشکنی در روزهای سبز

رکوردشکنی در روزهای پاک

از ابتدای دهه 1400، سال 1404 برای اولین بار شاهد بیشترین تعداد «روزهای پاک» در تهران بود. در این سال، به مدت 14 روز نامتوالی، شاخص آلودگی هوا به کمتر از 50 رسید که نشان‌دهنده وضعیت «سبز» و هوای قابل تنفس برای تهرانی‌ها بود. این در حالی است که تعداد روزهای پاک در سال 1403 تقریباً نصف این میزان گزارش شده بود.

با وجود این بهبود، کیفیت هوای تهران همچنان با استانداردهای جهانی و حتی با برخی سال‌های دهه‌های 80 و 90 فاصله دارد. علاوه بر این، ماه اسفند 1404 نیز رکوردی جدید در پاکی هوا ثبت کرد. در آخرین ماه از سال گذشته، 8 روز شاخص آلودگی زیر 50 قرار گرفت که بالاترین میزان در مقایسه با اسفندهای سال‌های گذشته از دهه 1400 بود.

سومین رکورد پاکی تهران مربوط به 21 روز اول فروردین 1405 است. در این مدت، آسمان تهران 8 روز «پاک» بود و شرایط مطلوب برای تنفس شهروندان فراهم شد.

عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت هوا

کارنامه نسبتاً قابل قبول کیفیت هوای پایتخت در سال 1404 را می‌توان به عوامل متعددی نسبت داد:

• تعطیلات گسترده: تعطیلی قابل توجهی از روزهای کاری سال تحت تأثیر «دو جنگ» و همچنین تعطیلات مشابه سال‌های قبل به دلیل افزایش آلودگی هوا در فصول پاییز و زمستان، نقش مهمی ایفا کرد. در سال 1404، تهران در خرداد، تیر، دی و اسفند با تعطیلی مراکز تحصیلی و شغلی مواجه شد. علاوه بر این، مدارس و دانشگاه‌ها به صورت آنلاین و دستگاه‌های دولتی به صورت دورکار فعالیت کردند. این اقدامات به شدت حجم تردد خودروهای شخصی، موتور و اتوبوس را کاهش داد و در نتیجه، از حجم ذرات آلاینده و انباشت آلودگی کاست.
• کاهش سن خودروها: کاهش خفیف اما محسوس سن خودروهای شخصی ناشی از واردات خودرو، با احتیاط به عنوان یکی از دلایل بهبود کیفیت هوا در سال 1404 مطرح می‌شود.
• بارش‌های مؤثر: رکورد پاکی هوای تهران در اسفند 1404 عمدتاً به دلیل «تعطیلی در شرایط جنگ» و «بارش‌های روزهای پایانی» سال بود. حجم رفت‌وآمد در تهران طی هفته اول جنگ، بیش از 70 درصد کاهش یافت. در دو هفته پایانی سال نیز بسیاری از شهروندان برای در امان ماندن از حملات هوایی، به جای خودروی شخصی، از مترو استفاده کردند که این امر به افزایش کیفیت هوا کمک کرد.
• کاهش کم‌بارشی: در فروردین 1405، کاهش چشمگیر کم‌بارشی باعث شد پایتخت‌نشین‌ها آسمانی پاک‌تر را تجربه کنند. تصاویر بی‌سابقه از حرکت ابرها در آسمان آبی و صخره‌های البرز در نوروز امسال، گواه این مدعاست. تعطیلی صنایع در حومه پایتخت و بارش‌های مکرر همراه با وزش باد نیز به بهبود کیفیت هوا کمک کرد.

وضعیت بارش‌ها در تهران

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی گزارشی از وضعیت بارش‌های تهران ارائه کرده است. بر اساس این گزارش:

• در سال آبی جاری، کمبود بارش‌ها 35 درصد نسبت به «سطح نرمال» بوده که کمتر از کمبود 55 تا 60 درصدی سال آبی گذشته است.
• بارش‌های فروردین امسال این کمبود 35 درصدی را به 30 درصد بهبود بخشیده است.
• در مجموع، حجم بارش‌ها 10 درصد افزایش یافته است.

با این حال، پاییز 1404 یکی از خشک‌ترین دوره‌ها در تهران بود و بارندگی‌های اخیر تنها جبران نسبی کم‌بارشی شدید سال گذشته را فراهم خواهد کرد.

تأثیر رادارهای نظامی بر بارش‌ها: یک باور نادرست

درباره تأثیر فعالیت‌های نظامی و راداری بر تغییر نبض بارش‌ها، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی توضیح داد که انرژی ارسالی رادارهای نظامی برای تأثیرگذاری بر فرایندهای فیزیکی و شیمیایی ابر بسیار ناچیز است. وی تأکید کرد که کاهش بارش با رادار یک باور نادرست است و هیچ مدرکی دال بر اینکه رادارها بتوانند آب و هوا را دستکاری یا تغییر دهند، وجود ندارد. بنابراین، رادارهای نظامی (به‌خصوص برد بلند) هیچ تأثیری بر کاهش بارش ندارند.

بر اساس تحقیقات گسترده دانشگاهی و سازمان‌های بین‌المللی، کاهش بارش در مناطق مختلف عمدتاً ناشی از سه عامل اصلی است:

• تغییرات اقلیمی
• آلودگی شهری
• خشکسالی‌های طبیعی

این عوامل بخشی از نوسانات اقلیمی هر منطقه محسوب می‌شوند.